III SA/Po 305/10

Dnia 30 czerwca 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Mirella Ławniczak ( spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Kamila Perkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2010 roku przy udziale sprawy ze skargi W. M. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2010r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lutego 2010r. Nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Ławniczak /-/ Sz. Widłak /-/ M. Górecka Pismem z dnia 10 stycznia 2010 roku W. M. wystąpił do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z wnioskiem o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników (k.84 akt administracyjnych). Zgłoszone żądanie umotywował trudną sytuacją rodzinną i finansową. Wyjaśnił, że wraz z żoną i dwójką dzieci w wieku 14 i 17 lat utrzymują się z gospodarstwa rolnego prowadzonego na powierzchni 3,60ha. Zaznaczył przy tym, że jest tylko współwłaścicielem nieruchomości. Ponadto wyjaśnił, że jego żonie wstrzymano wypłatę świadczenia rentowego z uwagi na obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń (5.100zł). Do wniosku załączone zostały: zaświadczenie o obowiązku uiszczania podatku z gospodarstwa rolnego obejmującego 4,01ha fizycznego (3,2760ha przeliczeniowego), faktury VAT dokumentujące zakup lekarstwa i usług medycznych dla żony wnioskodawcy (607,37zł). Informacje przekazane przez Wnioskodawcę zostały potwierdzone w protokole z wizytacji gospodarstwa rolnego płatnika (k.94 akt administracyjnych). W protokole wskazano, że Wnioskodawca nie uzyskuje przychodu z gospodarstwa rolnego. Ponadto w aktach sprawy znajduje się wyliczenie dochodu rodziny Wnioskodawcy dokonane przez pracownika socjalnego Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej na podstawie art. 8 pkt 9 ustawy o pomocy społecznej (k. 68 akt administracyjnych). Z powołanego dokumentu wynika, że dochód na osobę w rodzinie wnioskodawcy wynosi 101,01zł. Natomiast kryterium dochodowe upoważniające do korzystania z pomocy społecznej to 351zł. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] lutego 2010 roku, na podstawie art. 36 ust.1 pkt 10 i art. 41a ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008r. nr 50, poz. 291), odmówił umorzenia składek wraz z odsetkami do II kw. 2001r. do I kw. 2010r . w łącznej kwocie 10.391,77zł. Pełne uzasadnienie decyzji przedstawia się następująco. "Umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników zgodnie z przepisami ustawy ma charakter wyjątkowy i może nastąpić w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, po uwzględnieniu możliwości płatniczych wnioskodawcy. Spośród zdarzeń uzasadniających zastosowanie umorzenia składek wymienia się przede wszystkim zdarzenia losowe, klęski żywiołowe, które powodują ograniczenie możliwości płatniczych. W trakcie przeprowadzonego postępowania nie stwierdzono wystąpienia u Pana takich zdarzeń. Zadłużenie na Pańskim koncie jest wynikiem nie poinformowania na bieżąco Placówki KRUS o fakcie, iż jest Pan współwłaścicielem gospodarstwa, co po ujawnieniu tego faktu spowodowało naliczenie zadłużenia wraz z odsetkami. Mając powyższe na względzie oraz zważywszy na fakt, iż została już udzielona ulga w postaci rozłożenia zadłużenia na raty odmawia się umorzenia składek wraz z odsetkami". Działając na skutek wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] marca 2010 roku, na podstawie art. 138 §1 pkt 1 w związku z art. 127 §3 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Pełne uzasadnienie decyzji przedstawia się następująco. "Umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników zgodnie z przepisami ustawy ma charakter wyjątkowy i może nastąpić w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego w przypadku całkowitej ich nieściągalności. Warunkiem podjęcia decyzji o umorzeniu należności jest ustalenie, że dłużnik ani jego współmałżonek nie posiada dochodu, z którego można je dochodzić. Na dzień dzisiejszy istnieją możliwości dochodzenia zaległych składek na ubezpieczenia społeczne rolników z przyznanego Pańskiej małżonce świadczenia stąd brak podstaw do umorzenia należności. Ponadto we wniosku z dnia 01.03.2010r. o ponowne rozpatrzenie sprawy znak: [...] nie powołuje się Pan na żadne nowe udokumentowane zdarzenia losowe, które miałyby wpływ na stan rozliczeń z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Stąd też podtrzymana została decyzja odmawiająca umorzenia z dnia [...] 02.2010r. znak: [...]". W. M. skorzystał z prawa wniesienia skargi do sądu administracyjnego. W uzasadnieniu skargi powołał się na sytuację majątkową i rodzinną przedstawioną we wniosku o umorzenie zaległości. W tym kontekście Skarżący podkreślił, że wydane rozstrzygnięcie jest dla niego niezrozumiałe i wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę organ wyjaśnił, że Skarżący podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy od stycznia 1985 roku do 30 sierpnia 1995r. oraz do 20 kwietnia 1998r. do października 1998r. Powodem ustania ubezpieczenia była likwidacja działów specjalnych produkcji rolnej. W dniu 05 września 2008 roku organ powziął wiadomość o posiadaniu przez Skarżącego udziałów w gruntach rolnych o łącznej pow. 3,27ha fizycznego. Udziały zostały nabyte 23 grudnia 1998r. w drodze umowy darowizny. Decyzją z dnia [...] października 2008r., na podstawie art. 7 i 16 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. 2008r. nr 50, poz. 291 ze zm.) stwierdzono, że Skarżący podlega od dnia 1 stycznia 1999r. ubezpieczeniu społecznemu rolników i zobowiązano go do uregulowania zaległych składek ubezpieczeniowych wraz z odsetkami. Decyzją z dnia [...] października 2008 roku organ przychylił się do wniosku Skarżącego rozkładając należność na 30 rat; termin zapłaty ostatniej raty przypadał na 30 czerwca 2012 roku. Decyzją z dnia [...] lutego 2009 roku organ przychylił się do wniosku Skarżącego zmniejszając wysokość rat w 2009 roku do wysokości 100zł. Następnie decyzją z dnia uwzględnił wniosek Skarżącego i rozłożył na raty zapłatę składki za IV kwartał 2009 roku na trzy równe raty; termin zapłaty trzeciej raty przypadał na 31 maja 2010 roku. Podnosząc zasadność odmowy umorzenia zaległości organ podkreślił, że zadłużenie powstało z wyłącznej winy Skarżącego, a w prowadzonej przez niego działalności rolniczej nie wystąpiły żadne zdarzenia losowe, które mogłyby mieć wpływ na jego zdolność płatniczą. Ponadto, w ocenie organu, na dzień wydania decyzji istniały możliwości dochodzenia zaległych składek ze świadczenia rentowego przyznanego żonie skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. Zgodnie z art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. 2008r. nr 50, poz. 291 ze zm.) Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części. Niewątpliwie powołany przepis przyznaje Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego kompetencję powiązaną z uznaniem administracyjnym. Podkreślić jednak należy, że uznanie administracyjne, choć upoważnia organ do nieuwzględnienia żądania obywatela w sytuacji spełnienia przesłanek pozytywnych, to nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy (porównaj wyrok NSA 09 marca 2006 roku, sygn. akt I OSK 1267/05, Lex nr 198275). Powiązanie na gruncie materialnoprawnym kompetencji do wydania decyzji administracyjnej z uznaniem administracyjnym nie uchyla obowiązków prawnoprocesowych organu prowadzącego postępowanie administracyjne. Stąd decyzje uznaniowe także wymagają uzasadnienia odpowiadającego rygorom określonym w art. 107 §3 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (porównaj wyrok WSA z dnia 06 lutego 2009r. sygn. akt III SA/Gl 1421/08, Lex nr 484073). Zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] lutego 2010r., w sposób rażący naruszają: art. 7, art. 8, art. 77 §1 oraz art. 80 w związku art. 107 §3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej Kpa). Uzasadnienia wydanych decyzji nie powołują faktów, które organy uznały za udowodnione, dowodów, na których się oparły, a także dowodów, którym odmówiły wiarygodności i mocy dowodowej oraz przyczyn, z powodu których to uczyniły. W uzasadnieniu decyzji brak jest jakiegokolwiek odniesienia się do stanu faktycznego sprawy, w szczególności sytuacji materialnej i rodzinnej Skarżącego, która, w ocenie strony, obrazuje ważny interes zainteresowanego. Organy bez omówienia materiału dowodowego autorytatywnie stwierdziły, że Wnioskodawca nie spełnił przesłanek warunkujących umorzenie zaległości. Zaskarżone decyzje naruszają także art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników w związku z art. 107 §3 Kpa. Przesłanka "ważnego interesu zobowiązanego" bezsprzecznie jest pojęciem nieostrym. Stąd uzasadnienia kwestionowanych decyzji powinny ujawniać sposób ustalenia i rozumienia tego pojęcia, a nadto zawierać argumentację przemawiająca za przyjęciem określonego sposobu rozumowania. Jeśli ustawodawca posługuje się terminem nieostrym, to organ, w uzasadnieniu decyzji, jest zobowiązany do udowodnienia poprawności przyjętego przez siebie rozumienia pojęcia określającego prawną przesłankę warunkującą załatwienie sprawy (porównaj wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2008r. sygn. akt I OSK 622/08, Lex nr 526575). Podkreślić należy, że wyliczonych powyżej wad decyzji administracyjnej nie możne sanować argumentacja odpowiedzi na skargę do sądu administracyjnego. Niedopuszczalne jest także uwzględnienie przez Sąd faktu, że w aktach sprawy zalega pismo sporządzone przez pracowników organu administracji publicznej, w którym przedstawiono stan sprawy i uzasadnienie wniosku (k. 101 akt administracyjnych). Rozpoznając sprawę ponownie organ będzie miał na uwadze, że ważny interes zainteresowanego w umorzeniu należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń istnieje, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty składek i możliwościami egzystencjalnymi zobowiązanego istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty zaległości mógłby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych. Umorzenia należności na podstawie 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników nie warunkuje całkowita lub częściowa nieściągalności zaległości. Przepis nie wyklucza umorzenia zaległości wówczas, gdy powstała ona z wyłącznej winy płatnika. Nie jest również tak, że organ ma obowiązek odmówić umorzenia zaległości, jeżeli stwierdza brak szczególnych wydarzeń, zdarzeń o charakterze klęsk żywiołowych, które obniżają zdolność płatniczą strony. Tego rodzaju okoliczności, rozważone przez pryzmat ważnego interesu zobowiązanego, mogą w konkretnej sprawie potwierdzać istnienie ważnego interesu zobowiązanego lub wskazywać na brak interesu w uzyskaniu ulgi. Podkreślić należy, że organ nie może uzależniać pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia sprawy od spełnienia przesłanek, których przepisy prawa nie przewidują. Dlatego powołane argumenty nie są warunkiem prawnym rozstrzygającym o uzyskaniu ulgi, lecz okolicznościami, które mogą stanowić argumentację za przyjęciem istnienia lub braku ważnego interesu zobowiązanego w umorzeniu zaległości; mogą one stanowić dowód prawidłowego zastosowania przepisu zawierającego termin nieostry. Ważny interes wnioskodawcy mogą usprawiedliwiać takie okoliczności jak stan zdrowia wnioskodawcy i jego rodziny oraz wpływ spłacania zadłużenia na możliwość zaspokajania podstawowych potrzeb zainteresowanego i jego rodziny (wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 lutego 2008 roku, sygn. akt V SA/Wa 2395/07, Lex nr 510048). Ukształtowane w orzecznictwie sądów administracyjnych standardy korzystania z uznania administracyjnego wskazują, że obowiązkiem organu załatwiającego sprawę w oparciu o uznanie administracyjne jest załatwienie sprawy zgodnie z żądaniem obywatela, o ile interes społeczny nie stoi temu na przeszkodzie, ani nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Z zasady tej wynika domniemanie pozytywnego załatwienia sprawy, od którego można odstąpić dopiero wówczas, gdy w uzasadnieniu decyzji wykaże się, że takie załatwienie sprawy kolidowałoby z interesem społecznym lub przekraczałoby możliwości organu (wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2006 roku, sygn. akt I OSK 777/05, Lex nr 194414). Organ ma obowiązek załatwić sprawę w sposób pozytywny dla strony, jeżeli spełniła ona przesłanki warunkujące uwzględnienie jej żądania, a interes społeczny nie stoi temu na przeszkodzie i leży to w możliwości organu administracji (porównaj wyrok NSA z dnia 20 marca 2002 roku, sygn. akt V SA2036/01, Lex nr 82004). Podkreślić również należy, że sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (porównaj wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 roku, sygn. akt II GSK 345/06, Lex nr 321267). W ocenie Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie narusza przepisy prawa materialnego (art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników) oraz przepisy postępowania (art. 6, art. 7, art. 80 Kpa) w związku z art. 107 §3 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 §1 pkt 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.). Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie o wykonalności zaskarżonego aktu ma swoje uzasadnienie w art. 152 powołanej ustawy. /-/M. Ławniczak /-/Sz. Widłak /-/M. Górecka