III SA/Po 306/10

Dnia 16 czerwca 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Mirella Ławniczak ( spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2010 roku przy udziale sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek o d d a l a s k a r g ę /-/M. Ławniczak /-/M. Kosewska /-/B. Koś Z. K. w piśmie z dnia [...] grudnia 2008 roku wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z żądaniem umorzenia zadłużenia z tytułu nieuregulowanych składek. Zakład przeprowadził postępowanie administracyjne, które zakończył w dniu [...] stycznia 2009 roku przez wydanie decyzji nr [...] odmawiającej umorzenia należności z tytułu ubezpieczenia własnego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez płatnika. Działając na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2009 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2009 r. Organ stwierdził, że okoliczności podniesione przez stronę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie mogą prowadzi do zmiany rozstrzygnięcia, gdyż przepis art. 28 ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2007r. nr 11, poz. 74 ze zm.) nie może zostać zastosowany w okolicznościach niniejszej sprawy. Przepis powołany przez stronę dotyczy osób prawnych lub jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej, które zakończyły swoje istnienie wskutek ukończenia postępowania likwidacyjnego. Strona zaś prowadziła działalność gospodarczą we własnym imieniu jako osoba fizyczna. Strona skorzystała z prawa wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 29 października 2009 roku, sygn. akt III SA/Po 355/09, stwierdził nieważność zaskarżonej. W ocenie Sądu zaskarżoną decyzję wydał niewłaściwy organ. Podmiotem, który wydaje decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych powinien być Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezes Zakładu. Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia [...] marca 2010 roku nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych postanowił utrzymać w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2009 roku nr [...] odmawiającą umorzenia zadłużenia z tytułu nieuregulowanych składek. Podstawę faktyczną wydanego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia organu. Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która nie osiąga żadnych dochodów. Natomiast Wnioskodawca jest zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy i osiąga wynagrodzenie w wysokości 10.000zł brutto miesięcznie (w lutym 2010 roku wnioskodawca uzyskał z tego tytułu dochód brutto w wysokości 12.000zł). Z wynagrodzenia zobowiązanego jest prowadzona skuteczna egzekucja. Ponadto na dzień rozstrzygania w przedmiocie umorzenia zaległości nie zostały wyczerpane wszystkie środki egzekucyjne. Mając powyższe na uwadze organ odmówił umorzenia zaległości i wyjaśnił, że Wnioskodawca nie spełnia przesłanki całkowitej nieściągalności zaległości, o której mowa w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W ocenie organu, poziom dochodów rodziny wnioskodawcy, nawet po uwzględnieniu egzekucyjnych potrąceń, pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto organ nie stwierdził przesłanek o charakterze obiektywnym (np. zły stan zdrowia), które uniemożliwiałyby podjęcie zatrudnienia żonie wnioskodawcy. Odnosząc się do kwestii zadłużenia Wnioskodawcy wobec banków i innych wierzyciel, organ uznał, że nie można przedkładać spłaty zadłużenia z tytułu kredytów (innych zobowiązań) ponad obowiązek uregulowania zaległości wobec ZUS. Z. K. skorzystał z prawa wniesienia skargi do sądu administracyjnego. W uzasadnieniu skargi podniósł, że kwestionowana decyzja jest nieważna, bo ponownie została wydana przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych; w ocenie strony decyzje wydał niewłaściwy organ Ponadto, w ocenie Skarżącego, kwestionowana decyzja narusza art. 28 ust. ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 137, poz. 887 ze zm.), gdyż w okolicznościach kontrolowanej sprawy został spełniony warunek całkowitej nieściągalności zaległości określony jako "nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym". W tym zakresie Skarżący wskazał, że Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2008 roku stwierdził zakończenie postępowania upadłościowego wobec Z. K. PBI "A". Plan podziału funduszów masy upadłości został wykonany, a postępowanie upadłościowe obejmowało likwidację majątku upadłego. Prezydent Miasta [...] wykreślił z ewidencji działalności gospodarczej Przedsiębiorstwo Budowlano-Instalacyjne "A". Skarżący wywiódł, że powyższe okoliczności odpowiadają przesłance art. 28 ust. ust. 3 pkt 4 o systemie ubezpieczeń społecznych. Jednocześnie zarzucił, że stanowisko organu, który utrzymuje, iż przedmiotowy przepis dotyczy jedynie osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, narusza konstytucyjną zasadę równości podmiotów gospodarczych wobec prawa (art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). W tym zakresie Skarżący wyjaśnił, że sytuację prawną firmy Przedsiębiorstwo Budowlano-Instalacyjne "A" w upadłości określała ustawa 28 lutego 2003 roku - Prawo upadłościowe i naprawcze, czyli akt prawny, który reguluje postępowanie upadłościowe także wobec osób prawnych. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem (legalności) i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 §1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając na względzie powyższe Sąd stwierdził, że skarga jest nieuzasadniona. Argumentacja skargi wskazująca, że decyzja została wydana przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. W zaskarżonej decyzji jako organ wydający decyzję wskazany został Zakład Ubezpieczeń Społecznych; wynika to zarówno z części wstępnej, jak i z uzasadnienia kwestionowanej decyzji. Z tego względu chybiony okazał się zarzut naruszenia art. 156 §1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, czyi jak to ujął Skarżący "wydania decyzji sprzecznej z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 29 października 2009 roku". W ocenie Sądu prawidłowe jest stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który uznał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia wymienione w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585). Materiały zgromadzone w aktach sprawy nie wskazują, aby organ naruszył przepisy materialne lub przepisy proceduralne zwłaszcza w zakresie oceny okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do umorzenia należności z tytułu składek na rzecz ZUS. Z ustaleń faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia wynika, że egzekucja prowadzona przeciwko Skarżącemu jest skuteczna. Zatem już tylko z tego względu ocena o niespełnieniu przesłanki całkowitej nieściągalność jest prawidłowa. Nie można także przyjąć, że rozstrzygnięcie o odmowie umorzenia zaległości nosi cechy jakiejkolwiek dowolności. W zakresie sytuacji materialnej skarżącego organ przyjął, że dochód dwuosobowej rodziny na poziomie 10 do 12 tys. złotych miesięcznie z tytułu wynagrodzenia za pracę, pomimo prowadzonej egzekucji, pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych rodziny. Oceniając postępowanie organu w tym zakresie, trzeba stwierdzić, że Zakład zasadnie przyjął, że dochód na takim poziomie wystarcza na pokrycie opłat o charakterze stałym oraz zaspokojenie pozostałych potrzeb życiowych rodziny Skarżącego. Trafne jest stanowisko ZUS, że istnienie cywilnoprawnych zobowiązań Skarżącego nie mogło skutkować umorzeniem zaległości. Podkreślić należy, że nawet przymusowa realizacja należności publicznoprawnych i cywilnoprawnych nie pogorszy sytuacji materialnej zobowiązanego. Skarżący korzysta bowiem z prawnej ochrony (tzw. minimum egzystencji), którą w przypadku egzekucji z wynagrodzenia za pracę określa art. 87 §4 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 roku – Kodeks pracy (Dz.U. z 1998r. nr 21, poz. 94 ze zm.). Zgodnie z powołaną regulacją potrącenia z wynagrodzenia za pracę nie mogą przekraczać połowy wynagrodzenia, a łącznie z potrąceniami sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych - trzech piątych wynagrodzenia. Sąd w całości podziela stanowisko Zakładu, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie znajdował zastosowania przepis art. 28 ust. 3 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który wskazuje, że całkowita nieściągalność należności zachodzi, gdy "nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym". Wyjaśnić należy, że postępowanie likwidacyjne to szczególny tryb postępowania, który nie dotyczy osób fizycznych. Postępowanie likwidacyjne jest konsekwencją prawną decyzji o zakończeniu bytu prawnego osób prawnych lub jednostek organizacyjnych. Postępowanie to polega na rozdysponowaniu w całości mienia wymienionych podmiotów, a także wykreśleniu ich z odpowiedniego rejestru. Tytułem przykładu można wskazać, że w przypadku spółek osobowych i kapitałowych postępowanie likwidacyjne jest konsekwencją rozwiązania spółki i oznacza ogół czynności zmierzających do zaspokojenia lub zabezpieczenia wierzycieli, rozdysponowania składników materialnych i niematerialnych spółki oraz zakończenia jej bieżących spraw. Skarżący błędnie przyjmuje założenie, że postępowanie upadłościowe obejmujące likwidację majątku dłużnika jest tym samym, co postępowanie likwidacyjne. W konsekwencji błędnie on przyjmuje, że stanowisko organu o brak możliwości zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do osób fizycznych prowadzi do naruszenia art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie Sądu warunki całkowitej nieściągalności oparte na kryteriach prawa upadłościowego zostały jednolicie określone, dla osób fizycznych i osób prawnych, w art. 28 ust. 3 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie przepisu art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku. /-/ M. Ławniczak /-/ M. Kosewska B. Koś za nieobecnego sędziego /-/ M. Kosewska