III SA/Po 314/10

Dnia 16 czerwca 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2010 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi WZ na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział z dnia [...]., nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem decyzji ostatecznej nr [...] dotyczącej wymierzenia dodatkowej opłaty płatnikowi postanawia odrzucić skargę /-/ M. Kosewska W dniu 24 listopada 2009 r. wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek WZ o wznowienie postępowania zakończonego wydaniem decyzji nr [...] dotyczącej wymierzenia dodatkowej opłaty płatnikowi. Jako podstawę wznowienia płatnik wskazał art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. ZUS [...] decyzją z dnia [...] r. na podstawie art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205 poz. 1585, dalej s.u.s.) w związku z art. 149 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił wznowienia postępowania administracyjnego. Zainteresowany złożył odwołalnie od decyzji ZUS podnosząc, że w dniu [...] r. w związku ze złożonym wnioskiem o umorzenie należności wobec Zakładu otrzymał postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela z dnia [...] r., z którego dowiedział się o decyzji nr [...] oraz o tym, że jej nie odebrał. Zdaniem zainteresowanego nie brał on udziału w toczącym się postępowaniu bez własnej winy, co czyniło jego wniosek uzasadnionym. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] r. na podstawie art. 66 pkt 5 i art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 104 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] W uzasadnieniu decyzji Zakład odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu wskazał, iż w sprawie zostało zastosowane "doręczenie zastępcze" pism kierowanych do płatnika, z uwagi na niemożność ich bezpośredniego doręczenia do adresata. Zdaniem organu rentowego fakt niedopilnowania przez odwołującego skutecznego dostarczenia korespondencji, która była doręczana pod wskazany przez niego adres należy potraktować jako niezachowanie wymaganej w takich okolicznościach staranności, które nie może być usprawiedliwieniem dla nieuczestniczenia w postępowaniu. Na zakończenie ZUS pouczył stronę o prawie zaskarżenia decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Pismem z dnia [...] r. WZ złożył zgodnie z pouczeniem za pośrednictwem organu rentowego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Zakładu z dnia [...] r. Zarzucił organom naruszenie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. podnosząc argumenty, na które powoływał się wcześniej w toku postępowania przed Zakładem. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Przedmiotem postępowania w tej sprawie jest odmowa wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem decyzji ostatecznej dotyczącej wymierzenia dodatkowej opłaty płatnikowi na podstawie art. 24 ust. 1 i art. 32 s.u.s. W związku z tym, niezależnie od zarzutów podniesionych przez skarżącego w skardze, wymaga rozważenia kwestia właściwości sądu administracyjnego do rozpoznania tej sprawy. Zauważyć wypada, iż zgodnie z art. 177 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów. Unormowanie to jest w doktrynie i orzecznictwie powszechnie rozumiane w ten sposób, iż dla przyjęcia kompetencji sądu powszechnego nie jest niezbędna pozytywna norma ustawowa przewidująca taką kompetencję. Wystarczy brak ustawy, która ustanawiałaby kompetencję innego sądu. I odwrotnie, dla przyjęcia właściwości sądu szczególnego (np. sądu administracyjnego) konieczne jest istnienie w systemie prawa szczególnego przepisu rangi ustawowej, który wskazywałby na taki sąd, jako właściwy do rozpoznania danej sprawy (zob. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 18 czerwca 2008 r., sygn. VI SA/Wa 810/08, www.nsa.gov.pl). Stosownie do przepisu art. 1 Kodeksu postępowania cywilnego sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawami cywilnymi, do których rozpoznania, stosowanie do przepisu art. 2 tego Kodeksu powołane są sądy powszechne, chyba że przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych organów. Sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych, objętymi właściwością sądów powszechnych, są sprawy dotyczące ubezpieczeń społecznych, emerytur i rent, a także sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie (art. 476 § 2 i 3 K.p.c.), zaś organami rentowymi są także wojskowe organy emerytalne (art. 476 § 4 pkt 3 K.p.c.). Art. 24 ust. 1 s.u.s. stanowi, że w razie nieopłacenia składek lub opłacenia ich w zaniżonej wysokości, Zakład może wymierzyć płatnikowi składek dodatkową opłatę do wysokości 100 % nieopłaconych składek. Od decyzji w sprawie wymierzenia dodatkowej opłaty przysługuje odwołanie do sądu według zasad określonych w art. 83. Z kolei art. 83 ust. 2 s.u.s. stanowi, że od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego, a więc do właściwego sądu powszechnego. To, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych stosuje przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (może zmienić, uchylić lub unieważnić decyzje, wznowić postępowanie na zasadach określonych w tym Kodeksie), nie zmienia zasady, iż decyzje wydawane na podstawie art. 24 ust. 1 powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, są decyzjami z zakresu ubezpieczeń społecznych. Nie można z tego przepisu wyprowadzać wniosku, że skoro przepis nie wskazuje wyraźnie, że od decyzji wydanej na podstawie tego przepisu przysługuje zainteresowanemu odwołanie do właściwego sądu powszechnego, to tym samym przysługuje zainteresowanemu skarga na taką decyzję do sądu administracyjnego. Zdaniem Sądu, rozróżnić należy sprawy cywilne w znaczeniu materialnoprawnym, to jest wynikające ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, które pozostają nimi niezależnie od tego, jaki organ jest właściwy do ich rozpoznania, oraz sprawy cywilne w znaczeniu formalnym, wynikające z innych stosunków prawnych (sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz określone jako "inne sprawy"), które nie będąc sprawami cywilnymi ze swej istoty, uzyskują taki charakter na skutek poddania ich rozpoznaniu przez sądy powszechne (nie zaś administracyjne) na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Oznacza to, że nie każda sprawa dotycząca działalności administracji publicznej w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), może być rozpoznana przez sąd administracyjny. Jeżeli bowiem będzie istniał przepis szczególny, w myśl którego właściwy będzie sąd powszechny, to charakter sprawy, bez względu na to, czy będzie to sprawa cywilna, czy administracyjna, będzie miał drugorzędne znaczenie. Taki charakter mają art. 24 ust. 1 i art. 83 ust. 1 i 2 s.u.s., które to przepisy stanowią lex specialis w stosunku do art. 3 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i wyłączają kognicję sądów administracyjnych w sprawach decyzji dotyczących indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Wskazać bowiem należy, iż art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi, że Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, przebiegu ubezpieczeń, ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Zauważyć jednak należy, że katalog przesłanek określony we wskazanym przepisie nie jest katalogiem zamkniętym, na co wskazuje użyty przez ustawodawcę zwrot "w szczególności", co pozwala na przyjęcie założenia, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może wydawać decyzje także w innych indywidualnych sprawach, realizując w ten sposób swe prawa i obowiązki płynące ze stosunku ubezpieczenia społecznego. Przedstawiony pogląd znajduje oparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2006 r., sygn. akt II GSK 84/06 oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2008 r., sygn. akt II UZP 8/07). Uznać zatem należy, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przysługuje środek zaskarżenia do właściwego sądu powszechnego na zasadzie art. 83 ust. 2 oraz w przypadku niewydania przez organ emerytalny decyzji - na zasadzie art. 83 ust. 3 cytowanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Skoro zatem w tych sprawach nie jest właściwy sąd administracyjny, to skarga na przedmiotową decyzję organu wniesiona przez skarżącego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu była niedopuszczalna, zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o czym orzeczono w sentencji postanowienia. /-/ M. Kosewska