III SA/Po 322/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędziowie WSA Beata Sokołowska (spr.) WSA Marzenna Kosewska Protokolant :st. sekr. sąd. Barbara Dropek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2009r. przy udziale sprawy ze skargi G. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia Nr w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/M. Kosewska /-/M. Górecka /-/B. Sokołowska WSA/wyr. 1- sentencja wyroku Sygn. III SA/Po 322/09 UZASADNIENIE Decyzją Zastępca Dyrektora Oddziału ds. Dochodów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działający z upoważnienia Prezesa ZUS) odmówił G. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 -3a i 3b oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U Nr 11 z 2007r., poz. 74 ze zm.) umorzenia należności z tytułu składek: 1) na ubezpieczenie społeczne za okresy ..., 2) na ubezpieczenie zdrowotne za okresy ..., 3) na Fundusz Pracy za okres .... W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż w dniu 4 czerwca 2008r. G. złożył skargę do Sądu Okręgowego na decyzję ZUS określającą wysokość zadłużenia z tytułu niedopełnienia obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Na rozprawie w dniu 10 października 2008r. oświadczył, że nie kwestionuje wyliczenia zaległości z tytułu składek określonej w zaskarżonej decyzji, ale domaga się umorzenia wyliczonych przez ZUS należności, w związku z czym postanowieniem z dnia 10 października 2008r. Sąd Okręgowy w przekazał wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Odnosząc się do powyższego wniosku organ wskazał, że z majątku skarżącego może być prowadzone postępowanie egzekucyjne w administracji lub egzekucja sądowa, w związku z czym brak w niniejszej sprawie podstaw prawnych i faktycznych do umorzenia przedmiotowych należności z tytułu składek w myśl przepisów art. 28 ust. 1-3 ustawy z dnia 15 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Nadto w sprawie nie zachodzą również uzasadnione przypadki mogące być podstawą do umorzenia należności z tytułu składek, zgodnie z art. 28 ust. 3a tej ustawy określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), G. nie choruje bowiem przewlekle i nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oraz nie korzysta też z form pomocy społecznej finansowanej przez Ośrodek Pomocy Społecznej, co daje podstawę, aby przyjąć, że jest zdolny do wykonywania pracy zarobkowej. Uzyskuje ponadto dochody z prowadzonej działalności gospodarczej oraz posiada majątek nieruchomy, z którego może być prowadzana egzekucja sądowa. W oparciu o powyższe Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawi wnioskodawcy możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. G. złożył do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Powołał się na bardzo trudną sytuację finansową, brak środków do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i zły stan zdrowia. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją na podstawie art. 138 § 1 kpa w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał w pełni ustalenia faktyczne i rozważania prawne dokonane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych i przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego aktu. Prezes ZUS szczegółowo omówił brak przesłanek ustawowych umożliwiających orzeczenie o umorzeniu należności składek na ubezpieczenie społeczne. Wskazał także, że powyższe należności nie muszą być przez G. opłacone jednorazowo, lecz można tę zaległość uregulować sukcesywnie w trybie postępowania egzekucyjnego lub w formie układu ratalnego. W ocenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych spłata zaległości w tych formach nie pozbawi płatnika oraz członków jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ podniósł ponadto, że z uwagi na wiek wnioskodawcy należy przyjąć, że sukcesywna – rozłożona w czasie spłata przedmiotowych należności może być realizowana nie tylko w oparciu o środki finansowe uzyskiwane z prowadzenia działalności gospodarczej, ale także po nabyciu przez niego stosownych uprawnień z pobieranego świadczenia emerytalnego. Prezes wskazał też, że G. nie wykazał, iż poniósł jakiekolwiek straty materialne na skutek klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Nie wykazał również żadnych nowych okoliczności faktycznych i nowych dowodów, które mogłyby mieć istotny wpływ dla rozstrzygnięcia sprawy. W dniu 31 marca 2009r. G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na wyżej opisaną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Uzasadniając skargę skarżący podniósł, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych niedokładnie zapoznał się ze zgromadzonymi w sprawie dokumentami, z których wynika, że skarżący nie jest w stanie uregulować swojego zadłużenia. Podniósł, iż jego obecna sytuacja finansowa jest bardzo ciężka, brakuje mu środków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, a osiągane przychody nie pozwalają na opłacanie składek na ZUS. G. wskazał też, że ma 63 lata i jego stan zdrowia nie pozwala na to, by intensywnie pracował, choruje bowiem na serce oraz inne schorzenia. Nadmienił również, że sklep prowadzi od 1978 r., praca ta przez 30 lat zapewniała byt jemu i jego rodzinie, a wszystkie opłaty w tym okresie regulowane były terminowo. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w swej decyzji z dnia 16 lutego 2009 r. Na rozprawie pełnomocnik organu wniósł jak w odpowiedzi na skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądowa kontrola zaskarżonych decyzji sprawowana jest w oparciu o kryteria zgodności z prawem (materialnym i procesowym), według zaś art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli legalności zaskarżonych decyzji w powyżej określonych granicach, Sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. Sąd uwzględnił skargę z powodu naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, albowiem została ona wydana przez niewłaściwy organ. Na wstępie należy wskazać, że przepis art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w kodeksie postępowania administracyjnego. Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie podziela pogląd reprezentowany także w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, a mianowicie, że organem wydającym decyzje w trybie wskazanym w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych a nie Prezes Zakładu (zobacz m.in. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2009r. , sygn. akt II GSK 691/08, wyrok NSA z dnia 29 maja 2007r., sygn. akt II GSK 340/06). Ze zwrotu "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" wynika jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować powyższy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organem właściwym do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku jest natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, że sprawa będzie rozpatrywana przez ten sam organ, czyli Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Znajduje to potwierdzenie w treści przepisów art. 83 ust. 6 i 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Prezes Zakładu podpisuje zaś wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzje, ponieważ zgodnie z art. 73 ust. 1 powołanej ustawy reprezentuje Zakład na zewnątrz. W zaskarżonej decyzji jako organ, który wydał decyzję został wskazany Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Organem wydającym decyzję był natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych. To, że Prezes Zakładu wydał decyzję, od której wniesiono skargę wynika nie tylko z nagłówka tej decyzji, ale i treści jej uzasadnienia oraz z odpowiedzi na skargę. Wobec powyższego decyzja ta została wydana przez organ niewłaściwy, co stanowi wadę określoną w art. 156 § 1 pkt 1 kpa. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (pkt 1 wyroku). W oparciu o art. 152 cytowanej ustawy Sąd postanowił natomiast o wykonalności tej decyzji (pkt 2 orzeczenia). /-/ M. Kosewska /-/ M. Górecka /-/ B. Sokołowska D.W.d