III SA/Po 324/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Górecka WSA Marzenna Kosewska Protokolant: sekr. sąd. Katarzyna Skrocka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2009 r. przy udziale sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/M. Górecka /-/W. Długaszewska /-/M. Kosewska Wnioskiem z dnia 23 października 2008 roku Z. S. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. W. – Inspektorat w K. o umorzenie należności z tytułu nieuregulowanych składek, uzasadniając go aktualną sytuacją majątkową. Zakład przeprowadził postępowanie administracyjne, zakończone wydaniem w dniu 15 stycznia 2009 r. decyzji nr [...], w której odmówił umorzenia należności w łącznej kwocie [...] zł, z tytułu: – składek na ubezpieczenia społeczne za okres 02/01, 06/01-05/02, 08/02-07/04 w kwocie [...] zł, – składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 07/01, 09/01-11/02, 01/03-07/04 w kwocie [...] zł, – składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 02/01, 04/01-12/02, 03-04/03, 06/03-07/04 w kwocie [...] zł – dodatkowa opłata w kwocie [...] zł – kosztów upomnienia w kwocie [...] zł – odsetek za zwłokę naliczonych na dzień złożenia wniosku o umorzenie tj. 29.10.2008 r. w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ na podstawie całokształtu materiału dowodowego przedstawił sytuację rodzinną i majątkową wnioskodawczyni. Stwierdził, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 ze zm.), zwanej dalej jako o s. u. s. Organ podkreślił, że wnioskodawczyni po potrąceniach osiąga aktualnie emeryturę w wysokości [...] zł, natomiast mąż otrzymuje rentę po potrąceniach w kwocie [...] zł. Wskazał, że z załączonych zaświadczeń lekarskich wynika, że wnioskodawczyni wspólnie z mężem pozostaje pod stałą kontrolą lekarską i wymaga systematycznego leczenia, a przybliżony koszt leczenia wynosi ogółem [...] zł. Wydatki na leczenie i zakup leków nie zostały jednak udokumentowane. Z informacji uzyskanej w Wydziale Geodezji w K. wynika, że wnioskodawczyni nie posiada żadnej nieruchomości. Nieruchomości stanowiące wcześniej wspólność małżeńską obecnie stanowią wyłączną własność męża. Organ zaznaczył, że w dniu 20.04.2001 r. ZUS dokonał zabezpieczenia hipotetycznego ww. nieruchomości. Ponadto z kwestionariusza wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez GOPS w Ł. O. wynika, że rodzina nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, co niewątpliwie świadczy o tym, że sytuacja materialna wnioskodawczyni nie uzasadnia przyznania pomocy szczególnej. Organ zaznaczył, że z przedłożonego zaświadczenia z Urzędu Skarbowego w K. wynika, że wnioskodawczyni posiada również zadłużenie z tytułu podatków. W dalszej części uzasadnienia Zakład wskazał, że przeanalizował sprawę rozważając możliwość umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 a ustawy o s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ dokonał zatem oceny, czy nie zachodzą przypadki wymienione w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 136 ), to jest: – gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, – poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, – przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Na podstawie analizy załączonych do sprawy dokumentów, organ stwierdził, że żaden z wyżej wymienionych warunków nie został spełniony. Zdaniem organu, Wnioskodawczyni nie wykazała okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej W konsekwencji Zakład uznał, iż brak jest podstaw prawnych do umorzenia należności, zarówno na podstawie art. 28 ust. 3, ust. 3 a ustawy o s. u. s., jak i na podstawie rozporządzenia z dnia 31.07.2003 r. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 136). Zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji, strona pismem z dnia 23 stycznia 2009 roku złożyła do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając, że ZUS nie przeanalizował dokładnie sprawy pod kątem umorzenia powstałych zaległości. Zdaniem wnioskującej organ nie wziął pod uwagę aktualnej, sytuacji majątkowej i rodzinnej oraz jej stanu zdrowia. Organ pominął wydatki związane z leczeniem oraz nie przyjął wyjaśnień od jej męża. Wskazała, że comiesięczne wydatki przeznaczane na leczenie w wysokości ok. [...] zł nie pozwalają na kupno środków żywnościowych, nie mówiąc już o wysokich kosztach za zużycie energii elektrycznej oraz kupnie opału. Do wniosku Z. S. załączyła zaświadczenie lekarskie z dnia 21.01.2009 r. wystawione przez neurologa, świadczące o chorobie, wymagającej stałego leczenia. Decyzją nr [...] z dnia 26 marca 2009 roku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia 15 stycznia 2009 roku o odmowie umorzenia należności w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji, mając na uwadze całokształt materiału dowodowego oraz okoliczności podniesione przez skarżącą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes ZUS stwierdził, iż organ pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, a powołana przez skarżącą argumentacja nie prowadzi do zmiany rozstrzygnięcia zawartego w decyzji z dnia 15 stycznia 2009 r. W ocenie organu, w sprawie nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności zawarte w art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s. Wskazany przez skarżącą zły stan zdrowia wymagający opieki drugiej osoby, nie znalazł potwierdzenia w załączonej dokumentacji. Prezes ZUS podzielił stanowisko organu I instancji świadczące o tym, że dochód jakim dysponuje skarżąca oraz Jej rodzina nie jest zadowalający, jednak nie powoduje to niezaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Pismem z dnia 06 kwietnia 2009 r. Z. S. wniosła skargę na powyższą decyzję, powtarzając zarzuty przedstawione w piśmie wnoszącym o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżąca nie zgodziła się z ustaleniami poczynionymi przez organ w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego. Wyjaśniła, że dodatkowo przedłożyła w Inspektoracie ZUS w K. dokument sporządzony przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Ł. O. świadczący o bardzo trudnej sytuacji materialnej oraz opinię psychologiczną z dnia 02 kwietnia 2009 r sporządzoną przez Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "M." Poradnia Zdrowia Psychicznego w K., z której wynika między innymi, że cierpi na nerwicę, dlatego nieodzowna jest jej pomoc i opieka drugiej osoby. W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 30 czerwca 2009 r. E. S. mąż skarżącej, a zarazem ustanowiony przez nią pełnomocnik, podtrzymał zarzuty skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolowanie działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji w powyżej określonych granicach, Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn aniżeli w niej wskazane. Sąd stwierdził naruszenie prawa dające podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z uwagi na to, że została wydana przez niewłaściwy organ. Przepis art. 83 ust. 4. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowiący podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezes Zakładu ( por. wyrok NSA z 28.01.2009 r., II GSK 691/08, niepubl. i powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007 r., II GSK 340/06 ). Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, że sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ – Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu podpisuje wydane przez ten organ administracji publicznej decyzje. Zgodnie bowiem z art. 73 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Prezes reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie § 2 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28, poz. 164). W zaskarżonej decyzji z dnia 26 marca 2009 r. jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a więc organ niewłaściwy do wydania tej decyzji, co stanowi wadę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 k.pa, uzasadniającą stwierdzenie przez sąd nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wobec powyższego należało orzec jak w punkcie I sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono w punkcie II sentencji wyroku w oparciu o art. 152 p.p.s.a. /-/W. Długaszewska /-/M. Górecka /-/M. Kosewska