III SA/Po 325/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Górecka WSA Marzenna Kosewska Protokolant: sekr. sąd. Katarzyna Skrocka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2009 r. przy udziale sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia jako bezprzedmiotowe postępowania dotyczącego umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/M. Górecka /-/W. Długaszewska /-/M. Kosewska Wnioskiem z dnia 23 października 2008 roku Z. S. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. W. – Inspektorat w K. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz dodatkowej opłaty, kosztów upomnienia i odsetek za zwłokę, uzasadniając go aktualną sytuacją majątkową. Zakład przeprowadził postępowanie administracyjne, zakończone wydaniem w dniu 15 stycznia 2009 r. decyzji nr [...], w której postanowił umorzyć jako bezprzedmiotowe postępowanie w zakresie merytorycznego rozpatrzenia wniosku z dnia 23 października 2008 roku w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek tj.: – składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres 06/2001, 10/2001-01/2002, 04/2002-05/2002, 09/2002-02/2003, 04/2003-07/2003, 09/2003-11/2003 w kwocie [...] zł – składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres od 09/2001–10/2002, 01/2003-04/2003, 06/2003 -07/2003, 09/2003-07/2004 w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że z uwagi na niedopełnienie obowiązku opłacania składek z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej na koncie wnioskodawczyni powstało zadłużenie obejmujące należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą i za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika, a także zadłużenie obejmujące należności za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych. Dalej, organ wyjaśnił, że instytucja i warunki umorzenia należności wobec ZUS wynikają z art. 28 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 z późn. zm.). Zgodnie zaś z treścią art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przepis art. 28 nie ma zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Zatem postępowanie w sprawie umorzenia składek finansowanych przez osoby ubezpieczone, niebędące płatnikami składek jest bezprzedmiotowe z uwagi na brak przepisów prawa, które dla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych byłyby podstawą dla podjęcia rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia bądź odmowy umorzenia tych składek. Zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji, strona pismem z dnia 23 stycznia 2009 roku złożyła do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając, że ZUS nie przeanalizował dokładnie sprawy pod kątem umorzenia powstałych zaległości. Zdaniem wnioskującej organ nie wziął pod uwagę aktualnej, sytuacji majątkowej i rodzinnej oraz jej stanu zdrowia. Wskazała, że comiesięczne wydatki przeznaczane na leczenie w wysokości ok. [...] zł nie pozwalają na kupno środków żywnościowych, nie mówiąc już o wysokich kosztach za zużycie energii elektrycznej oraz kupnie opału. Decyzją nr [...] z dnia 26 marca 2009 roku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia 15 stycznia 2009 roku uzasadniając, że postępowanie w sprawie umorzenia składek finansowanych przez osoby ubezpieczone, niebędące płatnikami składek jest bezprzedmiotowe, z uwagi na brak podstaw prawnych dla podjęcia przez Zakład rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia bądź odmowy umorzenia tych składek. Przywołując art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych organ wskazał, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie stosuje się instytucji umorzenia, rozłożenia na raty oraz odroczenia terminu płatności. Pismem z dnia 06 kwietnia 2009 r. Z. S. wniosła skargę na powyższą decyzję, powtarzając zarzuty przedstawione w piśmie wnoszącym o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżąca nie zgodziła się z ustaleniami poczynionymi przez organ w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego. Wyjaśniła, że dodatkowo przedłożyła w Inspektoracie ZUS w K. dokument sporządzony przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Ł. O. świadczący o bardzo trudnej sytuacji materialnej oraz opinię psychologiczną z dnia 02 kwietnia 2009 r sporządzoną przez Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "M." Poradnia Zdrowia Psychicznego w K., z której wynika między innymi, że cierpi na nerwicę, dlatego nieodzowna jest jej pomoc i opieka drugiej osoby. W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 30 czerwca 2009 r. E. S. mąż skarżącej, a zarazem ustanowiony przez nią pełnomocnik, podtrzymał zarzuty skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolowanie działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji w powyżej określonych granicach, Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn aniżeli w niej wskazane. Sąd stwierdził naruszenie prawa dające podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z uwagi na to, że została wydana przez niewłaściwy organ. Przepis art. 83 ust. 4. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowiący podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezes Zakładu (por. wyrok NSA z 28.01.2009 r., II GSK 691/08, niepubl. i powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007 r., II GSK 340/06). Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, że sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ – Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu podpisuje wydane przez ten organ administracji publicznej decyzje. Zgodnie bowiem z art. 73 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Prezes reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie § 2 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28, poz. 164). W zaskarżonej decyzji z dnia 26 marca 2009 r. jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a więc organ niewłaściwy do wydania tej decyzji, co stanowi wadę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 k.pa, uzasadniającą stwierdzenie przez sąd nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wobec powyższego należało orzec jak w punkcie I sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono w punkcie II sentencji wyroku w oparciu o art. 152 p.p.s.a. /-/W. Długaszewska /-/M. Górecka /-/M. Kosewska