III SA/Po 328/08

Dnia 7 maja 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska ( spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Beata Sokołowska Protokolant: sekr. sąd. Katarzyna Skrocka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2009 roku przy udziale sprawy ze skargi K. S. i R. S. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 28 kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania o d d a l a s k a r g ę /-/M. Górecka /-/W. Długaszewska /-/B. Sokołowska Prezydent Miasta Poznania decyzją z dnia 21 lutego 2008 r., znak: [...], orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego K. S. i Jej małoletnich dzieci D., S., P. z lokalu nr [...] przy ul. [...] w P. Decyzja organu została oparta na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 2006 roku, Nr 139, poz. 993 z późn. zm.). W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania K. S. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w P., zostało wszczęte z urzędu, na skutek pisma z dnia [...] listopada 2006 roku Prokuratury Rejonowej P., informującego o prowadzonym przeciwko ww. postępowaniu karnym [...]. Z załączonego pisma Komisariatu Policji [...] z dnia [...] marca 2006 r. wynika, że wymieniona nie przebywa w miejscu zameldowania na pobyt stały i nieznane jest jej miejsce pobytu. Do powyższego pisma Prokuratury dołączone zostało również zawiadomienie Komornika Sądu Rejonowego Rewiru [...] w P. sygn. akt [...] z dnia [...] lutego 1998 r. zawiadamiające wierzyciela, że dłużnik – K. S. nie przebywa pod wskazanym adresem, pomimo stałego zameldowania, a ruchomości znajdujące się w tym lokalu są własnością Jej matki. Postępowanie, zostało rozszerzone z urzędu, o wymeldowanie małoletnich dzieci K. S. – D., S. i P. S.. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że współwłaścicielem i administratorem nieruchomości położonej przy ul. [...] w P. jest Z. S., a K. S. i jej małoletnie dzieci opuścili lokal nr [...] znajdujący się w tym domu bez wymeldowania. Zawiadomienie o wszczęciu postępowania z dnia 27 grudnia 2006 r., będące zarazem wezwaniem do złożenia zeznań, wysłane do K. S. na adres zameldowania na pobyt stały, nie zostało odebrane, pomimo awizowania. Pismo złożono w urzędzie pocztowym na 14 dni, a informację, o powyższym umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej. Korespondencja skierowana do K. S. została uznana za doręczoną w trybie art. 44 kpa z dniem 17 stycznia 2007 roku. Komisariat Policji [...] pismem z dnia 26 stycznia 2007 r. poinformował, że K. S. nie zamieszkuje przy ul. [...] w P. od ponad 2 lat. Zapytani sąsiedzi nie potrafili podać aktualnego miejsca pobytu wymienionej. W dalszej części uzasadnienia organ pierwszej instancji wskazał, że pismem z dnia 27 lutego 2007 r. zwrócił się do P. W. - brata K. S. o podanie aktualnego miejsca zamieszkania lub pracy K. S.. Pomimo odebrania korespondencji w dniu 2 marca 2007 r. przez jego żonę, wymieniony nie udzielił odpowiedzi. Kolejne zawiadomienie o wszczęciu postępowania będące zarazem wezwaniem do złożenia zeznań z dnia 27 lutego 2006 r. wysłane do K. S. na jej adres zameldowania na pobyt stały zostało uznane za doręczone zgodnie z procedurą przewidzianą art. 44 kpa w dniu 24 marca 2007 r. Komisariat Policji [...] pismem z dnia 2 marca 2007 r. poinformował Urząd Miasta Poznania, że K. S. nie przebywa przy ul. [...] w P. od ok. 2 lat, a obecnie, w lokalu przy ul. [...] zamieszkują J. i A. P., którzy nie znają miejsca pobytu wymienionej. Pismem z dnia 3 kwietnia 2007 r. zawiadomiono K. S. o możliwości zapoznania się z aktami sprawy. Korespondencja wysłana na jej adres stałego zameldowania została uznana za doręczoną zgodnie z procedurą art. 44 kpa w dniu 25 kwietnia 2007 roku. Pismem z dnia 4 maja 2007 r. wezwano do złożenia zeznań w sprawie meldunkowej J.i A. P.. Korespondencja została zwrócona z adnotacją - błędne dane personalne. W trakcie postępowania ustalono, że K. S. wraz z małoletnimi dziećmi zamieszkują na [...] w W.. D., S. i P. realizują obowiązek szkolny w placówkach na terenie W.. Pismem z dnia 9 lipca 2007 r. zawiadomiono K. i R. S. o wszczęciu postępowania oraz wezwano do nadesłania wyjaśnień. W odpowiedzi K. S. pisemnie (data wpływu 3 sierpnia 2007 r.) poinformowała między innymi, iż w sierpniu 2003 r. wyjechała wraz z dziećmi z P., ponieważ Jej mąż jest chory, dlatego pojechali do specjalisty do W.. W tym samym czasie Jej brat, który również był zameldowany przy ul. [...] w P. wyprowadził się, o czym ona nie wiedziała. Przekazał właścicielce mieszkanie, które zajmowali i w którym była zameldowana od 26.11.1985 r. Kiedy postanowiła wrócić po badaniach męża do P., okazało się, że w ich mieszkaniu zamieszkuje już inna rodzina. Zostali tym samym pozbawieni możliwości powrotu do domu w P.. Nie dostali wypowiedzenia umowy, ani nie mają orzeczonej eksmisji z tego lokalu. Sytuacja materialna ich rodziny jest bardzo trudna. Wraz z mężem, który nie pracuje i jest całkowicie niezdolny do pracy, wychowują trójkę dzieci. Ona jest również bez pracy. Pismem z dnia 1 sierpnia 2007 r. oraz w zeznaniu z dnia 17 października 2007 roku Z. S. poinformował, iż jest współwłaścicielem oraz administratorem nieruchomości położonej przy ul. [...] w P.. Wskazał, że K. S. z całą rodziną wyprowadziła się z lokalu nr [...] przy ul. [...] w P. w 2003 r. Wyprowadzając się zabrała wszystkie swoje rzeczy osobiste. Po wyprowadzeniu się całej rodziny lokal został pusty i nie znajdowały się w nim żadne ruchomości. Najemcą ww. lokalu był Jej brat. Po wyprowadzeniu się z przedmiotowego lokalu K. S. wraz z rodziną nie powróciła do niego. Pismem z dnia 16 października 2007 r. K. S. wyjaśniła między innymi, iż umowa nie została z nią rozwiązana ani wypowiedziana. Nie otrzymała również eksmisji z tego mieszkania. Posiada tytuł prawny i zamierza wrócić z powrotem i zamieszkać na stałe. Kolejno pismem z dnia 14 grudnia 2007 r. Z. S. poinformował dodatkowo, iż lokal nr [...] przy ul. [...] w P. wynajmował A. W. z żoną, synem P. i córką K.. Po śmierci obojga rodziców, w 1998 r., w stosunek najmu wstąpił, pozostały w tym lokalu P. W., który zajmował lokal do końca grudnia 2003 r. Przez pewien czas mieszkała u brata jego siostra K. S. z rodziną. W dniu 28 lutego 2004 r. administracja wynajęła lokal nowemu najemcy, który w stosunku do rodziny W. i S. jest osoba obcą. Przy pismach z dnia 25 września 2007 r. i z dnia 2 stycznia 2007 r., zgodnie z art. 10 kpa, organ I instancji przesłał R. i K. S. kserokopie z akt przedmiotowej sprawy celem zapoznania się z ich treścią i ustosunkowania. Następnie pismem z dnia 18 stycznia 2008 r. K. i R. S. poinformowali między innymi, iż całą rodziną z rodzicami mieszkali jeszcze kiedy oni żyli. Po śmierci rodziców w 1998 r. nie mieszkali u brata, lecz razem z nim i wspólnie opłacali media za wszystkich członków rodziny. Wyjechali dopiero w połowie 2003 r. z zamiarem powrotu. Mieszkanie pozostawione przez Jej brata, zawierało umeblowanie całej kuchni oraz całego pokoju, który zajmowała wraz z rodziną. W konkluzji uzasadnienia Organ I instancji wyjaśnił, że przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych mają charakter porządkowy. Istotą ewidencji ludności jest to, aby rejestracja miejsca pobytu osób była zgodna ze stanem faktycznym. Temu celowi służy zarówno obowiązek meldunkowy osoby przybywającej pod określonym adresem, bądź opuszczającej miejsce pobytu, jak i uprawnienie organu gminy do wydania decyzji o wymeldowaniu. Oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ odwoławczy stwierdził, iż w odniesieniu do K. S. i jej dzieci D., S. i P. S. zostały wypełnione łącznie przesłanki zawarte art. 15 ust. 2 cyt. ustawy tj. opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego bez wymeldowania się. Od powyższej decyzji odwołała się skarżąca, zarzucając decyzji pozbawienie meldunku i możliwości powrotu do domu. Podniosła także, że organ nie ustosunkował się do Jej prośby dotyczącej przyznania lokalu zastępczego lub mieszkania komunalnego z Urzędu Miasta. Wojewoda Wielkopolski rozpatrując odwołanie K. S., decyzją z dnia 28 kwietnia 2008 roku nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 roku, Nr 139, poz. 993 ) orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organ I instancji. Wojewoda podkreślił, że K. S. do czasu wszczęcia przedmiotowego postępowania nie wykazywała zainteresowania lokalem dobrowolnie opuszczonym i na przestrzeni lat nie podjęła czynności faktycznych oraz prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Organ powtórzył za organem I instancji, że przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych mają charakter porządkowy. Dodatkowo wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 roku orzekający o niezgodności z Konstytucją art. 9 ust. 2 ustawy, zgodnie, z którym przesłankę konieczną do wymeldowania danej osoby z pobytu stałego lub czasowego stanowi faktyczne opuszczenie przez nią miejsca tego pobytu. Sprawy administracyjne w przedmiocie ewidencji ludności mają na celu wyłącznie potwierdzenie faktycznego miejsca pobytu czasowego lub stałego. Organy ewidencyjne nie są przy tym uprawnione do badania tytułów prawnych do zamieszkiwania w określonym miejscu. Na niniejszą decyzję skargę wnieśli małżonkowie K. S. i R. S.. W motywach skargi podkreślono zarzuty przedstawione w odwołaniu oraz wskazano, że pomiędzy skarżącą a właścicielem mieszkania z mocy prawa nawiązał się stosunek najmu, który do dziś nie został przez żadną ze stron wypowiedziany. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o jej oddalenie jako oczywiście niezasadnej. W całości także potrzymał argumentację zawartą w decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Należy zaznaczyć, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Biorąc pod uwagę wskazane kryterium Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę prawna wymeldowania stanowił art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 roku. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.) zgodnie, z którym warunkiem wymeldowania oznaczonej osoby w drodze decyzji administracyjnej jest opuszczenie lokalu przez tą osobę bez dopełnienia formalności wymeldowania się. Opuszczenie miejsca pobytu stałego, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, określona w art. 15 ust. 2 wymienionej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, winna zatem być rozumiana jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu i dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. Rezygnacja z prawa do przebywania w lokalu powinna nastąpić w sposób wyraźny, poprzez złożenie stosownego oświadczenia, ale również poprzez odpowiednie zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby. Opuszczeniem jest zatem nie tylko fizyczne nie przebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Słusznie organy zwróciły uwagę, iż instytucja zameldowania służy wyłącznie do rejestracji danych o miejscu pobytu osób i ma charakter porządkowy. Dla zapewnienia zgodności pomiędzy stanem faktycznym a zapisami ewidencji ludności niezbędne jest, aby organy meldunkowe mogły wymuszać na obywatelach czynności służące rejestracji miejsca pobytu osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu lub też poprzez rozstrzygnięcia własne (decyzja o zameldowaniu i wymeldowaniu) zastępować takie czynności w celu uzyskania zgodności między ewidencją a istniejącym stanem rzeczy. Charakter porządkowy zarówno aktu zameldowania jak i wymeldowania oznacza, że akt taki nie stanowi źródła powstania jakichkolwiek praw majątkowych, zwłaszcza do domu, czy mieszkania. Akty te nie rodzą żadnych uprawnień do lokalu, ani też nie przesądzają o ich utracie. Są to zatem wyłącznie akty, których istota sprowadza się do administracyjnej rejestracji danych o rzeczywistym miejscu pobytu oznaczonej osoby. Mieszkanie jest tylko wówczas stałym miejscem pobytu przebywających w nim osób, gdy stanowi dla nich wyłączne centrum życiowe, a więc lokal, w którym koncentrują się ich codzienne sprawy, gdzie osoby te przebywają, wypoczywają, prowadzą gospodarstwo domowe, a takim miejscem dla skarżących nie jest sporny lokal. W orzecznictwie administracyjnym przyjęto, że pobytem stałym w danym lokalu warunkującym zameldowanie w nim na pobyt stały jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania, z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych – art. 6 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności oraz z art. 25 kodeksu cywilnego. Miejsce stałego pobytu to takie miejsce, w którym osoba stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy codziennego użytku (odzież, żywność, meble) przyjmuje wizyty innych osób, nadaje i przyjmuje korespondencję. Przeprowadzone postępowanie administracyjne wykazało, że K. S. i Jej małoletnie dzieci – D., S. i P. faktycznie nie zamieszkują w miejscu stałego zameldowania, opuścili lokal nr [...] przy ul. [...] w P. nie dopełniając obowiązku meldunkowego. Poza sporem pozostaje, że Skarżąca wraz z trójką małoletnich dzieci od sierpnia 2003 roku nie przebywa w spornym lokalu w P.. Obszerny materiał dowodowy, jakim dysponował organ I instancji przed wydaniem decyzji wskazuje na opuszczenie już w 1998 roku przez K. S. spornego lokalu. Dowodem powyższego jest: - zawiadomienie z dnia [...] lutego 1998 r. o bezskutecznej egzekucji Komornika Sądu Rejonowego w P., w którym wierzyciel został poinformowany, że K. S. nie przebywa w lokalu przy ul. [...], w P., a jej aktualnego miejsca pobytu nie ustalono. Ruchomości znajdujące się w tym lokalu są własnością matki dłużniczki (k. 2 akt adm.), - pismo Prokuratury Rejonowej [...] z dnia [...] listopada 2006 r., w którym zawarta jest informacja, że K. S. nie przebywa od co najmniej 6 miesięcy w lokalu, a jej aktualne miejsce pobytu jest nieznane ( k. 5 akt adm.); - pismo Policji z dnia [...] stycznia 2007 r., z którego wynika, że K. S. nie zamieszkuje od ponad 2 lat w ww. lokalu, sąsiedzi nie potrafili podać jej aktualnego miejsca pobytu (k.- 19 akt adm.); - pismo Policji z dnia [...] marca 2007 r. zgodnie, z którym K. S. nie przebywa w ww. lokalu od ok. 2 lat, jej miejsca pobytu nie ustalono, a przedmiotowy lokal zajmują J.i A. P. (k.- 27 akt adm.); - pismo K. S. z datą wpływu do Urzędu Miasta 03 sierpnia 2007 r., którym potwierdza, że w sierpniu 2003 r. wyjechała wraz z dziećmi z P. (k.- 55 akt adm.); - pismo Z. S. z dnia 01 sierpnia 2007 r. (K. S. zamieszkiwała w ww. lokalu z przerwami do roku 2003 r. (k.- 56); - zeznanie Z. S. z dnia 17 października 2007 r., w którym oświadczył, że K. S. wraz z rodziną wyprowadziła się z ww. lokalu w 2003 r. zabierając wszystkie rzeczy osobiste, po wyprowadzeniu się całej rodziny lokal pozostał pusty i nie znajdowały się w nim żadne ruchomości, najemcą tego lokalu był jej brat, jak K. S. wraz z rodziną wyprowadziła się z tego lokalu nie powróciła już do niego, nie zamieszkała w nim nawet sama (k 59 akt adm.); - kolejne pismo Z. S. z dnia 14 grudnia 2007 r., w którym poinformował, że najemcą ww. lokalu po śmierci rodziców został P. W., który zajmował ten lokal do końca grudnia 2003 r., a od dnia 28.02.2004 r. ww. lokal został wynajęty nowemu najemcy (k.64); - pismo K. i R. S. z dnia 18 stycznia 2008 r., w którym potwierdzony został wyjazd w połowie 2003 r. (k. 70 akt adm.). Uwzględniając zebrany w sprawie materiał dowodowy należało uznać, że organy obydwu instancji zasadnie przyjęły, że skarżąca wraz z małoletnimi dziećmi nie przebywa na stałe w spornym lokalu w P., a swoje funkcje życiowe realizuje poza lokalem, w którym jest zameldowana. Centrum Jej spraw życiowych zostało przeniesione do W., gdzie wraz z mężem i dziećmi zamieszkała przy ul. [...], natomiast dzieci realizują obowiązek szkolny (pismo z dnia 14.06.2007 roku Urzędu Miasta [...] k. -40). Skarżąca podniosła, że opuściła miejsce stałego pobytu z zamiarem powrotu, jednakże twierdzeniom tym, na co również zwróciły uwagę organy obu instancji nie towarzyszyły konkretne działania. Podkreślenia wymaga fakt, że od sierpnia 2003 roku, czyli od momentu wyjazdu do W. do czasu zawiadomienia o wszczęciu postępowania w dniu 20 lipca 2007 roku skarżąca nie wykazywała zainteresowania przedmiotowym lokalem. Organy orzekające w sprawie trafnie przyjęły, że utrzymanie zameldowania na pobyt stały skarżącej i Jej małoletnich dzieci w lokalu, w którym faktycznie nie przebywają stanowiłoby fikcję meldunkową. Dla rozstrzygnięcia sprawy meldunkowej nieistotny jest zamiar zamieszkania w spornym lokalu w przyszłości, czy tez spór na tle uprawnień do lokalu. W aktualnym stanie prawnym nawet przysługiwanie tytułu prawnego do lokalu, w którym mimo tego nie zamieszkuje się, nie stanowi prawnej przeszkody do wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego (por. wyrok II SA/GI 874/08). Podkreślenia wymaga wskazanie, że miejscem stałego pobytu danej osoby jest równocześnie miejsce, w pobliżu, którego lub w możliwie jak najmniejszym oddaleniu, od którego zameldowany stara się koncentrować miejsce pracy lub nauki (ewentualnie miejsce dojazdu do miejsc pracy lub nauki), miejsca robienia zakupów i korzystania z usług, opieki medycznej, itd. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 września 2005 r. - sygn. akt IV SA/Wa 600/05, baza Lex nr 192912). O stosownym opuszczeniu może być mowa dopiero wtedy, gdy całokształt zachowań zameldowanego będzie wskazywał na to, iż lokal, w którym był na stałe zameldowany, przestał być miejscem koncentracji jego interesów życiowych. W tym świetle uwzględnienia wymaga, na co zwrócił uwagę także organ II instancji, wydanie przez Trybunał Konstytucyjny w dniu 27 maja 2002 r. orzeczenia o niezgodności z Konstytucją art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji (sygn. akt K 20/01, OTK-A 2002/3/34). Organy administracji nie badają zatem uprawnień danej osoby do przebywania w lokalu. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 23 września 1999 r., V SA 252/99, baza Lex nr 49952 oraz wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 2000 r., V SA 1784/99, baza Lex nr 49415) stosowne ustalenia winny się koncentrować jedynie wokół tego, czy dana osoba opuściła lokal i czy opuszczenie to nastąpiło w sposób dobrowolny i trwały. Co istotne, takie ustalenia muszą być dokonane w sposób rzetelny z poszanowaniem reguł wyznaczonych przez kodeks postępowania administracyjnego. Zadaniem organu administracji publicznej jest bowiem wyczerpujące zebranie materiału dowodowego i wyjaśnienie okoliczności sprawy w sposób przekonywujący, co w niniejszej sprawie zostało uczynione. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, nie znajdując tym samym podstaw do uwzględnienia rozpatrywanej skargi i orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O kosztach orzeczono na mocy art. 200 p.p.s.a. /-/ W. Długaszewska /-/ M. Górecka /-/ B. Sokołowska D.W.d