III SA/Po 330/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka (spr.) WSA Walentyna Długaszewska WSA Mirella Ławniczak Protokolant : st. sekr. sąd. Kamila Perkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2009r. przy udziale sprawy ze skargi M. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia Nr w przedmiocie nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości. oddala skargę /-/M. Ławniczak /-/M. Górecka /-/W. Długaszewska WSA/wyr. 1- sentencja wyroku Decyzją Dyrektor odmówił stwierdzenia nabycia przez użytkowników wieczystych ... prawa własności nieruchomości położonej w P. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji podał, że przepisy ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości stosuje się do osób fizycznych będących w dniu 26.05.1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy (24.10.2001 r.) użytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne. Ponieważ współużytkownicy wieczyści nabyli udziały w prawie użytkowania wieczystego w 1993 r. – zdaniem organu – wyłącza to wszystkich spod uwłaszczenia. Organ I instancji powołał się na przepis art. 1 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209, ze zm.). Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli: ... zarzucając błędną interpretację pojęcia "następcy prawnego" dokonaną przez organ wydający decyzję. Po rozpatrzeniu odwołania decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy wskazał, że przepis powołanego przez organ I instancji art. 1 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. znajduje zastosowanie do osób fizycznych będących w dniu 26.05.1990 r. oraz w dniu 24.10.2001 r. użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne. Prawo własności nieruchomości zgodnie z ust. 2 art. 1 cyt. ustawy nabywają także osoby fizyczne będące następcami prawnymi w/w osób. Zatem – zdaniem organu odwoławczego – mowa jest tylko o dwóch kategoriach użytkowników wieczystych, którzy podlegają przepisom ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. Kolegium uznało, że w ust. 2 art. 1 cyt. ustawy mowa jest wyłącznie o następcach prawnych tych użytkowników wieczystych, którzy swoje prawo posiadali od co najmniej 26.05.1990 r. do 24.10.2001 r. Skoro skarżący nie należeli do grona tak określonych następców prawnych bowiem skarżący swoje udziały w przedmiotowej nieruchomości nabyli 20.09.1993 r., toteż – w ocenie organu odwoławczego – nie mogli nabyć przedmiotowego prawa. Z powyższą decyzją wydaną w przedmiocie nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości, nie zgodzili się ... składając skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 15 marca 2006 r. wydanym w sprawie II SA/Po 870/04 oddalił skargi. Sąd wskazał, że warunki dotyczące posiadania przymiotu użytkownika wieczystego przez osobę fizyczną w wymienionych w powołanym wyżej przepisie datach, muszą być spełnione łącznie. Rozpoznając skargę kasacyjną wniesioną przez ..., wyrokiem z dnia 22 stycznia 2008 r. wydanym w sprawie I OSK 1987/06 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżony wyrok i decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Sąd ten podał, iż spadkobierca osoby fizycznej, która w dacie 26.05.1990 r. była użytkownikiem wieczystym nieruchomości określonej w ustawie z dnia 26 lipca 2001 r. (zmarłej przed dniem wejścia w życie ustawy) będąc kontynuatorem jej prawa w zakresie użytkowania wieczystego spełnia warunki do uzyskania przedmiotowego roszczenia, jeżeli w dacie wejścia w życie ustawy był użytkownikiem wieczystym tej nieruchomości. Decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze po ponownym rozpatrzeniu sprawy, uchyliło w całości decyzję Dyrektora, w której odmówiono stwierdzenia nabycia przez współużytkowników wieczystych ... prawa własności gruntu położonego w P. Jednocześnie sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji organ odwoławczy wskazał, iż w wyniku wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 stycznia 2008 roku sygn. akt I OSK 1978/06 został uchylony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 marca 2006 r. (sygn. akt II SA/Po 870/04) oddalający skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora, którą odmówiono stwierdzenia nabycia przez współużytkowników wieczystych ... prawa własności gruntu. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy podał, iż w chwili rozstrzygania sprawy w drugiej instancji organ odwoławczy zobowiązany jest uwzględnić stan prawny obowiązujący w chwili orzekania. Od dnia 13 października 2005 roku obowiązuje ustawa z dnia 29 lipca 2005 roku o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz.U. Nr 175 poz. 1459 ze zm.). Zgodnie z art. 9 przedmiotowej ustawy utraciła moc obowiązującą ustawa z dnia 26 lipca 2001 roku o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. z 2001 r. Nr 113 poz. 1209 ze zm.) oraz ustawa z dnia 4 września 1997 roku o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (t. j. Dz. U 2001 Nr 120, poz. 1299 ze zm.), na podstawie których rozpoznawana była uprzednio sprawa, której przedmiotem było nabycie przez współużytkowników wieczystych prawa własności ww. nieruchomości. Jednocześnie organ wskazał, iż zgodnie z art. 8 ww. ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku przepisy nowej ustawy stosuje się do spraw wszczętych i niezakończonych przed datą wejścia w życie nowej ustawy, tj. przed dniem 13 października 2005 roku. Ze względu na fakt, iż nowa regulacja prawna przewiduje odmienne przesłanki uwłaszczenia użytkowników wieczystych od przesłanek zawartych w uchylonych ustawach, zatem – w ocenie organu odwoławczego – rozpatrywana sprawa wymaga powtórzenia w znacznej części postępowania wyjaśniającego, co powoduje konieczność orzekania na zasadzie art. 138 § 2 kpa. Obecnie skargę na powyższą decyzję SKO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła M. żądając "uwzględnienia skargi" i stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora oraz uwzględnienia przy rozpatrywaniu skargi zaleceń i dyspozycji Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartych w wyroku wydanym w dniu 22 stycznia 2008 r. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, iż decyzja Dyrektora jest dotknięta wadą nieważności, bowiem narusza art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 roku o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. 2001 nr 113 poz. 1209 ze zm.) w związku z art. 1 ust. 1 ustawy w brzmieniu nadanym przez art. 15 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 roku o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. 2003 Nr 64 poz. 592), polegająca na przyjęciu, iż art. 1 ust. 2 ww. ustawy dotyczy następców prawnych tylko takich osób, które były użytkownikami wieczystymi zarówno w dniu 26 maja 1990 roku, jak i w dniu wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 24 października 2001 roku, a nie następców prawnych osób będących użytkownikami wieczystymi tylko w jednej z tych dat. Jednocześnie skarżąca wskazała na rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie I OSK 1987/06, w której to Sąd stwierdził, iż nabycie prawa własności nieruchomości w trybie omawianej ustawy przysługuje również następcom prawnym osób, które były użytkownikami wieczystymi nieruchomości w okresie, o jakim stanowi art. 1 ust. 1 ustawy. Tymczasem w wyniku wydania zaskarżonej decyzji organ I instancji, poinformował skarżącą o zmianie z dnia 1 stycznia 2008 roku ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (ustawa z dnia 7 września 2007 roku o zmianie ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. 2007 Nr 191, poz. 1371), która przewiduje wyłącznie odpłatne uwłaszczenie na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. W uzasadnieniu organ wskazał, iż w chwili rozstrzygania sprawy organ odwoławczy zobowiązany jest uwzględnić stan prawny obowiązujący w chwili orzekania. Ze względu na zmianę przepisów dotyczących zasad przekształcania użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, w opinii organu, konieczne będzie powtórzenie w znacznej części postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie. Wobec powyższego zaistniała konieczność przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem i może zaskarżoną decyzję (inny akt administracyjny) uchylić lub stwierdzić jej nieważność, jeżeli w istotny sposób narusza ona przepisy. Uprawnienia sądu administracyjnego mają w zasadzie charakter kasacyjny, a nie reformatoryjny. Oznacza to, że sąd nie jest uprawniony do rozstrzygania spraw zamiast organów administracyjnych. Zgodnie natomiast z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie (danej sprawie) ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Jeżeli np. sąd nie orzeka co do istoty sprawy, lecz ze względu na istotne uchybienia postępowania uchyla zaskarżoną decyzję, to w takiej sytuacji organ związany jest wyłącznie wskazaniami co do uzupełnienia postępowania. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję tylko w wypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 §1 pkt 1 powyższej ustawy). W świetle powyższych kryteriów skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Skarżąca żąda stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora z powodu tego, że – w ocenie skarżącej – decyzja ta jest dotknięta wadą polegającą na błędnej wykładni przepisu art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. W tym względzie skarżąca odnosi się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 stycznia 2008 r. (I OSK 1987/06) cytując fragmenty uzasadnienia wyroku w kwestii dotyczącej interpretacji powołanego wyżej przepisu. Już w tym miejscu należy zauważyć, iż skarżąca kwestionuje rozstrzygnięcie organu administracyjnego I instancji, które zostało uchylone decyzją SKO. Organ odwoławczy będąc związany wykładnią prawną powołanego przepisu dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 stycznia 2008 r., słusznie postąpił uchylając decyzję organu I instancji, którą to decyzją organ ten odmówił stwierdzenia nabycia przez skarżącą prawa własności przedmiotowej nieruchomości wobec błędnej wykładni przepisu art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. Obecnie ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji obowiązany będzie uznać prawo skarżącej jak i pozostałych współużytkowników wieczystych przedmiotowej nieruchomości do nabycia przez nich prawa własności tej nieruchomości. Skarżąca wskazuje, że w decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło wytycznych udzielonych przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 stycznia 2008 r. bowiem orzeczenie nie jest korzystne dla skarżącej. W tym względzie skarżąca odnosi się do uzasadnienia decyzji, w którym organ odwoławczy wskazuje, iż ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji zobowiązany jest uwzględnić stan prawny obowiązujący w chwili orzekania tj. stosować przepisy ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Skarżąca twierdzi, że przepis art. 8 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. nie znajduje do niej zastosowania bowiem prawo nie działa wstecz. Odnosząc się do powyższego zarzutu należy stwierdzić, iż nie jest on zasadny. W istocie rację ma organ odwoławczy wskazując w uzasadnieniu skarżonej decyzji na konieczność stosowania przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przepisów nowej ustawy. Zasadą bowiem jest rozpoznanie sprawy przez organ według przepisów prawa materialnego obowiązujących w dniu wydania rozstrzygnięcia. Jeżeli ustawodawca chce wprowadzić odstępstwo od tej zasady, wówczas daje temu wyraz nakazując wprost stosować przepisy dotychczasowe w sprawie wszczętej przed wejściem w życie nowej ustawy . W takiej sytuacji organ odwoławczy jest obowiązany wydać rozstrzygnięcie w sprawie, stosując przepisy dotychczasowe, a nie przepisy obowiązujące w dacie wydania rozstrzygnięcia. Przepis art. 8 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności (Dz. U. Nr 175, poz. 1459, ze zm.) stanowi, że do spraw wszczętych na podstawie ustaw, o których mowa w art. 9 (ustawa z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności i ustawa z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości) i niezakończonych decyzją ostateczną, stosuje się przepisy niniejszej ustawy. Powyższe oznacza, że w omawianej sprawie ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji obowiązany jest wydać rozstrzygnięcie w sprawie stosując przepisy nowej ustawy. W omawianej sprawie bowiem decyzja ostateczna została wyeliminowana z obrotu prawnego przez sąd administracyjny. W tym względzie należy odnieść się do utrwalonego już poglądu prezentowanego w doktrynie – patrz; planowanie i zagospodarowanie przestrzenne. Komentarz pod red. Prof. Zygmunta Niewiadomskiego. 3 wydanie zaktualizowane i uzupełnione. Wydawnictwo C. H. Beck. Warszawa 2006, teza 5 do art. 85 ustawy. Skarżąca kwestionując uzasadnienie decyzji organu odwoławczego stwierdza, iż organ ten nie uwzględnił wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego udzielonych w wyroku z dnia 22 stycznia 2008 r. Sąd orzekający zauważa, iż NSA nie udzieliło wytycznych w kwestii którą z ustaw (dotychczasową czy nową) ma brać pod uwagę organ administracyjny przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. W tej kwestii należy stosować przepis przejściowy zawarty w art. 8 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. Skoro organ I instancji rozpatrując sprawę ponownie stosować będzie przepisy nowej ustawy, toteż słusznie orzekł organ odwoławczy w skarżonej decyzji, że sprawa wymagać będzie przeprowadzenia w znacznej części postępowania administracyjnego – co powoduje konieczność przekazania sprawy przez organ odwoławczy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia na podstawie art. 138 §2 kpa. W decyzji o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości organ administracji publicznej, stosownie do art. 4 ust. 2 cyt. ustawy z dnia 26 lipca 2005 r., ustala opłatę z tytułu przekształcenia prawa wieczystego w prawo własności, do ustalenia której stosuje się odpowiednio przepisy art. 67 ust. 1 i art. 69 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r. Nr 261, poz. 2603, ze zm.). To oznacza m.in., że aby określić cenę nieruchomości sprzedawanej użytkownikowi wieczystemu należy ustalić wartość prawa użytkowania wieczystego, którą to wartość ustala rzeczoznawca majątkowy powołany przez organ administracyjny bowiem na poczet ceny nieruchomości (którą ustala się w wysokości nie niższej niż jej wartość) zalicza się wartość tego prawa użytkowania wieczystego według stanu na dzień sprzedaży. Należy w tym miejscu zaznaczyć, iż organ I instancji ponownie rozpatrując sprawę obowiązany jest – stosownie do wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartych w cyt. już wielokrotnie wyroku – wykazać upoważnienie Dyrektora do podejmowania w imieniu Prezydenta Miasta takiej decyzji, o ile osoba ta ponownie wyda w sprawie rozstrzygnięcie. Konkludując, w ocenie Sądu orzekającego brak było podstaw do uwzględnienia skargi bowiem skarżona decyzja odpowiada prawu. Z tych też względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) należało orzec jak w sentencji. /-/M. Ławniczak /-/M. Górecka /-/W. Długaszewska KS d