III SA/Po 345/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Sędzia WSA Beata Sokołowska WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Damian Wojtkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 01 lipca 2009 r. przy udziale sprawy ze skargi I. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 lutego 2009 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Ławniczak /-/ W. Długaszewska /-/ B. Sokołowska Wnioskiem z dnia [...] października 2008 roku I. K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. W. – o umorzenie należności z tytułu składek, uzasadniając go aktualną sytuacją majątkową. Zakład przeprowadził postępowanie administracyjne, zakończone wydaniem w dniu [...] grudnia 2008 r. decyzji nr [...], w której odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...], w tym: - składek na ubezpieczenia społeczne za okres: 09/1999-10/1999, 05/2000-09/2000 w kwocie [...]; - składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 09/1999, 05/2000-09/2000 w kwocie [...]; - składek na Fundusz Pracy za okres: 09/1999-10/1999, 05/2000-09/2000 w kwocie [...]; - koszty upomnienia w kwocie [...]; - odsetki za zwłokę naliczone na dzień 23.10.2008 r. w kwocie [...] zł W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 z późn. zm. ), oznaczonej dalej jako o s.u.s., podkreślając, że wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą w zakresie malowania antykorozyjnego konstrukcji stalowych w okresie do [...] 2000 r. Działalność została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej decyzją Wójta Gminy O. W. z dnia [...] października 2000 r. Obecnie wnioskodawca jest zatrudniony na umowę o pracę zawartą na czas określony do dnia 16.09.2009 r. z wynagrodzeniem w wysokości [...] brutto. Ma na utrzymaniu czwórkę dzieci. Małżonka wnioskodawcy korzysta z pomocy społecznej Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. W. Wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości zapisanej w KW [...], a także właścicielem samochodu osobowego marki [...] rocznik [...]. Oprócz zaległości wobec ZUS posiada zobowiązania cywilnoprawne, które spłaca w ratach. W stosunku do należności z tytułu składek nie toczyło się postępowanie egzekucyjne. Zakład przeanalizował sprawę również pod kątem umorzenia zadłużenia, ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej wskazując, na treść § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) zgodnie, z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: - gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, - poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, - przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zakład, podkreślił, że dokonując analizy sprawy pod względem art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wziął pod uwagę cały materiał dowodowy zebrany w sprawie, ważny interes osoby zobowiązanej oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Wskazał, że w interesie zobowiązanego do uregulowania zadłużenia, jest udokumentowanie trudnej sytuacji finansowej. Możliwe jest to, m.in. przez dołączenie do wniosku dokumentów, które miałyby istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia kwestii umorzenia należności. Organ stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności, pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji, strona pismem z dnia 29 grudnia 2008 r. złożyła do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując na pogarszającą się sytuację materialną i rodzinną. Decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2009 roku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] grudnia 2008 roku uzasadniając, że organ pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, a powołana przez wnioskodawcę argumentacja nie prowadzi do zmiany rozstrzygnięcia zawartego w decyzji organu I instancji. Argumentując swoje stanowisko organ wskazał, że na podstawie Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31.07.2003 r., w sprawie szczegółowych zasad umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), to osoba wnosząca o umorzenie należności winna wykazać, iż ze względu na sytuację majątkową i rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie zebranych dowodów bada, czy w sprawie została spełniona któraś z prawnych przesłanek uzasadniających umorzenie należności. Oceniając całokształt materiału dowodowego Prezes ZUS stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności uzasadniające umorzenie należności. Brak jest również możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a. ustawy o s.u.s., gdyż nie zachodzą przesłanki określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U Nr 141, poz. 1365). W konkluzji organ stwierdził, że Wnioskodawca nie udowodnił w sposób przekonywujący i nie przedstawił okoliczności, które przemawiałyby za zmianą stanowiska w sprawie. Zaznaczył, że obowiązujące przepisy przyznają Zakładowi możliwość wydania decyzji uznaniowej w zakresie umorzenia zaległości. W rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły przesłanki dające możliwość umorzenia należności składkowych. Pismem z dnia 23 marca 2009 r. I. K. wniósł skargę na powyższą decyzję, powtarzając argumentację przedstawioną w piśmie wnoszącym o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżący nie zgodził się z ustaleniami poczynionymi przez organ w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego. Podkreślił, że jest jedynym żywicielem rodziny. Z uwagi na brak zamówień w firmie, w której pracuje mogą nastąpić zwolnienia. Wskazał, że młodszy syn wymaga leczenia psychiatrycznego i stałej opieki. W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolowanie działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji w powyżej określonych granicach, Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn aniżeli w niej wskazane. Sąd stwierdził naruszenie prawa dające podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z uwagi na to, że została wydana przez niewłaściwy organ. Przepis art. 83 ust. 4. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowiący podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezes Zakładu ( por. wyrok NSA z 28.01.2009 r., II GSK 691/08, niepubl. i powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007 r., II GSK 340/06 ). Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, że sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ – Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu podpisuje wydane przez ten organ administracji publicznej decyzje. Zgodnie bowiem z art. 73 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Prezes reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie § 2 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28, poz. 164). W zaskarżonej decyzji z dnia 23 lutego 2009 r. jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a więc organ niewłaściwy do wydania tej decyzji, co stanowi wadę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 k.pa, uzasadniającą stwierdzenie przez sąd nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wobec powyższego należało orzec jak w punkcie I sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono w punkcie II sentencji wyroku w oparciu o art. 152 p.p.s.a. /-//W. Długaszewska /-/B.Sokołowska /-/ M.Ławniczak T.M.d