III SA/Po 347/18

Dnia 9 sierpnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik (spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2018 roku przy udziale sprawy ze skargi M.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS, zwany dalej ZUS, decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2018 r., nr [...], odmawiającą M. K., zwanemu dalej Skarżącym, umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za okres od 08/2015 do 01/2017 w łącznej kwocie 3.111,18 zł oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres od 08/2015 do 01/2017 w łącznej kwocie 5.744,73 zł. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. Dnia 24 października 2017 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek Skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek. We uzasadnieniu wniosku wskazał na trudną sytuacje finansową, opisując okoliczności związane z powstaniem zadłużenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r. odmówił Skarżącemu umorzenia należności. We wniosku z dnia 10 lutego 2018 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący wskazał, że powinien zakończyć działalność gospodarczą już po tygodniu od jej otwarcia, gdyż nie otrzymał oczekiwanej pomocy finansowej czego jednak ni9em uczynił. Nadto stracił wszystkie oszczędności, nie posiada majątku, a z uwagi na wiek i niesprawność nogi nikt nie chce go zatrudnić. Nie ma stałego źródła dochodu i utrzymuje się z prac dorywczych, a w przypadku ich braku – z pomocy rodziny. Nie korzysta z pomocy społecznej ani Urzędu Pracy. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r., wskazaną we wstępie, ZUS [...] w P. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ przytoczył skrótowo stan sprawy oraz przepisy prawa Onoszce się do postępowania dotyczącego umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek i stwierdził, że nie zaszły przesłanki wskazane w art. 23 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1778, ze zm., zwanej dalej: u.s.u.s.). Pomimo wezwania z dnia 22 lutego 2018 r. do przedłożenia nowych dowodów, Skarżący nie złożył żadnych dokumentów ani oświadczeń mogących świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej. ZUS nie mógł ustalić, w jakiej wysokości Skarżący uzyskuje dochody z prac dorywczych, z ilu osób składa się gospodarstwo domowe i jakie są dochody uzyskiwane w gospodarstwie domowym, jakie są ponoszone wydatki oraz czy i w jakim stopniu następuje spłata zobowiązań. Nadto Skarżący oznajmił, że nikt nie chce go zatrudnić, jednak nie zarejestrował się w Urzędzie Pracy. Skarżący nie przedłożył również żadnych dokumentów potwierdzających niemożność zatrudnienia, zaś podejmowanie prac dorywczych wskazuje na możliwość podjęcia pracy nie przedłożył także dokumentacji wskazującej na przewlekłą chorobę lub członka rodziny nad którym konieczne jest sprawowanie opieki. Organ wskazał możliwość rozłożenia należności na raty podnosząc, że nie każde kłopoty finansowe mogą stanowić podstawę do umorzenia należności z tytułu składek – jedynie trwała niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Skarżący podniósł w szczególności, że nie posiada majątku, a nadto uległ wypadkowi samochodowemu i nie osiąga dochodu. W ocenie Skarżącego "dalsza komunikacja ZUS-u była tylko formalnością". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wraz z pismem z dnia 18 czerwca 2018 r. Skarżący przedłożył dokumentację medyczną (rozpoznanie wstępne i kartę informacyjną leczenia szpitalnego z 2016 r.), z której wynikało m.in., że uszkodzeniu uległo jego ścięgno Achillesa, które zostało zszyte. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz .U. z 2017 r., poz. 1369), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta nie narusza prawa. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1778, z późn. zm.), zwanej dalej: u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Do składek na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie m.in. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne (art. 32 u.s.u.s.). Stosownie do dyspozycji art. 28 ust. 3 u. s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6 jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i P. Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 w.w. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jak wynika z ustaleń dokonanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Skarżący nie pracuje, nie korzysta z pomocy społecznej, ani nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy. Nie przedstawił aktualnych informacji i dokumentów dotyczących ponoszonych wydatków. ZUS uwzględnił wobec tego dokumenty zgłoszeniowe. Strona nie ujawniła zatem źródła dochodów, które są przeznaczane na pokrywanie ponoszonych wydatków – wskazała jedynie, że są to prace dorywcze lub pomoc rodziny, bez przedłożenia jakiejkolwiek dokumentacji. Nie przedłożyła również dokumentacji dotyczącej jej stanu zdrowia, mimo powoływania się na przebyte leczenie w związku z wypadkiem z jej udziałem. W ocenie Sądu, w świetle dokonanych w przedmiotowej sprawie ustaleń faktycznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo uznał, że w przypadku skarżącego nie zachodziły przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., uzasadniające umorzenie zaległych składek. Również odnośnie przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dokonana przez Zakład ocena sprawy zdaniem Sądu, jest zasadna. Instytucja umorzenia zaległych składek stanowi wyjątek od powszechnego obowiązku uiszczania należności publicznoprawnych, co oznacza, że jej zastosowanie powinno być ograniczone do nadzwyczajnych sytuacji. Przyjąć należy, że w postępowaniu toczącym się wskutek złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3 a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia z 2003 r. (por. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11). Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r. sygn. akt II GSK 149/11). Skarżący pomimo wezwania organu nie podał aktualnych dochodów, które umożliwiają regularne opłacanie wydatków. Organ w dacie podejmowanych decyzji nie miał zatem wszystkich wymaganych danych do analizowania, czy skarżący mógł spełniać przesłanki do umorzenia postępowania. Nie przedłożył również jakiejkolwiek dokumentacji dotyczącej jego stanu zdrowia. Dokumenty tego rodzaju zostały przedłożone dopiero w toku postępowania sądowego. Na gruncie rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż analiza akt sprawy pozwala uznać, że organ rentowy w sposób wyczerpujący zebrał dostępny mu materiał dowodowy i dokonał wszechstronnej jego oceny, wyprowadzając zasadnie z tej oceny wniosek, iż mimo niewątpliwie trudnej sytuacji życiowej, zdrowotnej i majątkowej wnioskodawcy brak jest okoliczności dostatecznie wskazujących na konieczność umorzenia zaległości. Zdaniem Sądu, w dacie podejmowania zaskarżonej decyzji organ na podstawie zebranej i nadesłanej przez skarżącego dokumentacji mógł uznać, że nie miał pełnych danych do dokonania całościowej oceny sytuacji materialnej i osobistej skarżącego, co dawało podstawę do odmowy umorzenia spornych należności wobec ZUS. Sąd rozpoznając niniejszą sprawę, będąc związany dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a., nie stwierdził naruszeń prawa materialnego bądź procesowego, które powodowałoby konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Marginalnie Sąd zauważa, że nie ma przeciwwskazań, by Skarżący złożył ponowny wniosek o umorzenie należności, w szczególności wobec zaistnienia zmian wpływających na jego sytuację bytową. Wskazane byłoby wówczas przedłożenie odpowiedniej dokumentacji medycznej, oświadczeń, zeznań czy rachunków, potwierdzających stawiane tezy. Z tych względów, mając na uwadze, że organy zasadnie przyjęły brak przesłanek do umorzenia należności sąd skargę oddalił w myśl art. 151 p.p.s.a.