III SA/Po 372/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędzia WSA Beata Sokołowska (spr.) WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Damian Wojtkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 01 lipca 2009 r. przy udziale sprawy ze skargi B. Spółka Akcyjna w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia ... r. nr ... w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie nieuznania zarzutów zgłoszonych w toku postępowania egzekucyjnego oddala skargę /-/ M. Ławniczak /-/ W. Długaszewska /-/ B. Sokołowska Postanowieniem Dyrektor Z. w P., działając na podstawie art. 17 § 1 i art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( t. j. - Dz. U. Nr 229 z 2005 r., poz. 1954 ze zm.), nie uznał zarzutów Banku , w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, za zasadne. W uzasadnieniu postanowienia organ I instancji wskazał, że dłużnik we wniesionych zarzutach podniósł m. in. błąd co do osoby zobowiązanego, albowiem przedmiotem prowadzonego postępowania egzekucyjnego była opłata za postoje w strefie płatnego parkowania pojazdu będącego przedmiotem przewłaszczenia na Bank tytułem zabezpieczenia kredytu. W ocenie organu właściciel pojazdu może zwolnić się z obowiązku uiszczenia danej opłaty wyłącznie poprzez wskazanie danych faktycznego użytkownika tego pojazdu. Jeżeli natomiast Bank, nie chce dokonać ujawnienia danych tego rodzaju ze względu na tajemnicę bankową winien uiścić zaległe opłaty i domagać się następnie dokonania ich zwrotu wraz z kosztami postępowania od użytkowników samochodów na podstawie zawartych umów kredytowych lub leasingowych. Dalej organ wyjaśnił, że sporne zobowiązania powstały w latach 2002 – 2006, kiedy obowiązek opłacenia postoju w strefie płatnego parkowania w Poznaniu wynikał z ustawy z dnia 12 marca 1985 r. o drogach publicznych ( t. j. – Dz. U. Nr 71 z 2000 r., poz. 838 ze zm. ) oraz z przepisów prawa miejscowego – Uchwały nr XLVIII/570/III 2000 Rady Miasta Poznania z dnia 21 listopada 2000 r. w sprawie opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych w Poznaniu, a od dnia 2 stycznia 2004 r. z Uchwały nr XXXIV/269/IV/2003 Rady Miasta Poznania z dnia 2 grudnia 2003 r. Przepisy obowiązujące w latach 2002 – 2003 zostały wprawdzie uznane przez Trybunał Konstytucyjny ( wyrok z 10 grudnia 2002 r., sygn. akt P 6/02-OTK-A.2002/7/91 ) za niekonstytucyjne, jednakże ich moc obowiązująca została przedłużona do końca listopada 2003 r. Zdaniem organu obowiązki wynikające z tych przepisów mogą być wobec tego dochodzone w okresie późniejszym w ramach postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Z. uznał ponadto za niezasadny zarzut nieprawidłowego wskazania podstawy prawnej w tytule egzekucyjnym, albowiem w art. 27 § 1 pkt. 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji mowa jest ogólnie o "podstawie prawnej obowiązku" bez potrzeby dokładnego wyszczególnienia konkretnego przepisu prawnego. Sam urzędowy wzór tytułu wykonawczego wskazuje przy tym w rubryce nr 29 na konieczność podania "aktu normatywnego", a nie dokładnego przepisu prawa. W przedmiotowym tytule wskazano przy tym ustawę z dnia 12 marca 1985 r. o drogach publicznych oraz powołane powyżej akty prawa miejscowego. Odnośnie wskazania środka egzekucyjnego organ zaś stwierdził, iż obowiązek w tym zakresie obciąża wierzyciela jedynie w przypadku egzekucji obowiązku o charakterze niepieniężnym, a przy obowiązku pieniężnym wskazanie takie ma charakter fakultatywny. W ocenie organu tytuł wykonawczy spełniał wymagania formalne, gdyż nie został zwrócony przez organ egzekucyjny wierzycielowi do uzupełnienia w trybie art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W zażaleniu na powyższe postanowienie Bank powtórzył generalnie zarzuty podniesione w piśmie z dnia 26 listopada 2007 r., dotyczące m. in. błędu co do osoby zobowiązanego ( Bank jest bowiem właścicielem pojazdu, ale nie jego faktycznym użytkownikiem ), braku podstawy prawnej do pobierania opłaty za postój w strefie płatnego parkowania oraz niewskazania w tytule wykonawczym konkretnego przepisu aktów normatywnych i niewskazania przez wierzyciela środka egzekucyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu organ II instancji podniósł, iż w tytule wykonawczym wierzyciel wskazał przepisy prawa stanowiące podstawę obowiązku oraz doprecyzował rodzaje należności dochodzonych w postępowaniu egzekucyjnym. Egzekwowany obowiązek wynikał przy tym bezpośrednio z przepisów ustawy o drogach publicznych oraz aktów prawa miejscowego, obowiązujących w dacie powstawania obowiązków uiszczenia opłaty ( czyli w poszczególnych dniach, w których dochodziło do parkowania spornym pojazdem w strefie ). Podtrzymano tezę organu I instancji o konieczności uznania Banku za podmiot zobowiązany ( z tytułu prawa własności ) w sytuacji, gdy nie wskazał on osoby faktycznego użytkownika samochodu. Organ odwoławczy podkreślił też, że tajemnica bankowa nie może zwalniać Banku od konieczności uiszczenia opłaty ze względu na ochronę danych jego klientów, gdyż prowadziłoby to do nieuzasadnionego uprzywilejowania grupy użytkowników samochodów korzystających ze strefy parkowania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Bank, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji, uwzględnienie zarzutów i umorzenie przedmiotowego postępowania egzekucyjnego, podnosząc przy tym zarzut naruszenia art. 7 Konstytucji RP poprzez prowadzenie egzekucji na podstawie uchylonych przepisów prawa, art. 94 Konstytucji poprzez egzekwowanie obowiązku podatkowego na podstawie aktu prawnego nie mającego rangi ustawowej oraz art. 13 ust. 1 ustawy o drogach publicznych poprzez bezpodstawne uznanie strony skarżącej za podmiot zobowiązany do zapłaty ( zamiast osoby faktycznie korzystającej ze spornego pojazdu ). Strona skarżąca zarzuciła też naruszenie art. 27 § 1 pkt. 3, 6, 11 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji podnosząc, że zaskarżony tytuł nie zawiera podstawy prawnej egzekwowanego obowiązku i wskazania środków egzekucyjnych egzekucji świadczeń pieniężnych, których zamieszczenie w treści tytułu egzekucyjnego jest obowiązkowe. W uzasadnieniu skargi strona powtórzyła generalnie argumentację zawartą w zarzutach i zażaleniu od orzeczenia organu I instancji. W szczególności skarżący podniósł, że do zapłaty opłat jest zobowiązany faktyczny użytkownik samochodu i to Z. winien go ustalić. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie i powołując się na uzasadnienie swojego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Skarga okazała się nieuzasadniona, albowiem w ocenie Sądu zaskarżone postanowienia organów obu instancji zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Podstawą dochodzenia spornych należności pieniężnych przez organ egzekucyjny był fakt wielokrotnego parkowania w okresie 2002 do 2006 roku pojazdu w specjalnej strefie, bez uiszczenia wymaganych opłat ( upomnienia: z dnia 28 października 2002 i z dnia 21 listopada 2006 roku – k. 32 i 29 akt adm. ). Ponieważ formalnym właścicielem pojazdu jest strona skarżąca - Bank upomnienia, wezwania do zapłaty oraz tytuł wykonawczy z dnia 8 listopada 2007 roku zostały wystawione na jego rzecz. Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 roku o drogach publicznych ( t. j. – Dz. U. Nr 19 z 2007 r., poz. 115 ze zm. ) podmiot korzystający z dróg publicznych jest zobowiązany do ponoszenia odpowiednich opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych w strefach płatnego parkowania. Za nieuiszczenie tych opłat pobiera się natomiast odrębną opłatę dodatkową ( art. 13 f ustawy ). Egzekwowany obowiązek wynikał więc bezpośrednio z przepisów ustawowych, jak również z odpowiednich przepisów prawa miejscowego. Jako podmiot zobowiązany do uiszczenia opłaty organ egzekucyjny oraz organy wydające zaskarżone postanowienia wskazały formalnego właściciela pojazdu – stronę skarżącą. Zgodnie z utrwalonym poglądem wyrażanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podmiotem korzystającym nie musi być zawsze właściciel samochodu. Organ egzekucyjny nie nakłada na korzystającego z drogi publicznej obowiązku uiszczenia należnej opłaty, gdyż – jak już wskazano powyżej – jest to obowiązek wynikający bezpośrednio z mocy samego prawa. Organ ten nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia specjalnego postępowania wyjaśniającego dążącego do precyzyjnego ustalenia osoby korzystającej z drogi publicznej poprzez zaparkowanie samochodu, ponieważ na prowadzenie postępowania tego rodzaju nie pozwala art. 29 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( t. j. – Dz. U. Nr 110 z 2002 r., poz. 968 ze zm. ), zakazujący organowi badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Z tego względu organ ma prawo domniemywać, że korzystającym z dróg publicznych był właściciel samochodu, a ten może dochodzić swych racji ( w przypadku, gdy wskazuje na istnienie innego podmiotu korzystającego z samochodu ) poprzez podniesienie w toku postępowania egzekucyjnego zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego ( art. 33 pkt. 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ) – zob. m. in. wyrok NSA z 12 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 209/07, lex nr 344875 ). Kwestionowanie istnienia obowiązku uiszczenia opłaty przez właściciela poprzez wniesienie zarzutów podlega ocenie przez wierzyciela, którego stanowisko jest z kolei badane przez organ II instancji. Organ egzekucyjny jest wobec tego uprawniony do stosowania domniemania faktycznego, zgodnie z którym za zobowiązanego uważa się właściciela pojazdu aż do chwili, gdy ten zwolni się z obowiązku wskazując faktycznego użytkowania samochodu. To na właścicielu pojazdu spoczywa ciężar udowodnienia faktu, z którego wywodzi on korzystne dla siebie skutki prawne ( zob. m. in. wyrok WSA w Poznaniu z 22 czerwca 2006 r., sygn. akt I SA/Po 646/05 ). W niniejszej sprawie Bank nie kwestionował swego prawa własności do przedmiotowego pojazdu, wskazując jednak, iż jego faktycznym użytkownikiem była inna osoba ( na podstawie umowy kredytowej zawartej z Bankiem, zabezpieczonej przewłaszczeniem pojazdu na jego rzecz ). Skarżący odmówił jednocześnie wskazania tożsamości tej osoby, powołując się na tajemnicę bankową. Zdaniem Sądu okoliczność dotycząca wymagań związanych z zachowaniem tajemnicy bankowej nie może zostać uznana za wystarczającą przesłankę zwalniającą sam Bank od konieczności poniesienia opłat związanych z parkowaniem pojazdu stanowiącego jego własność. Nie dochodzi bowiem przez to do obalenia powyższego domniemania faktycznego poprzez wskazanie rzeczywistego użytkownika pojazdu. Skoro Bank uznaje się za podmiot nieuprawniony do podawania tożsamości osoby korzystającej z samochodu godzić musi się z koniecznością obciążenia go kosztami wynikającym z użytkowania rzeczy stanowiącej jego własność. Może przy tym, wbrew twierdzeniom skargi, dochodzić skutecznie swoich roszczeń w tym zakresie od faktycznego użytkownika poprzez odwołanie się do odpowiednich przepisów prawa cywilnego. Rzeczą banków czy innych instytucji kredytowych winno być przy tym odpowiednie konstruowanie umów cywilnych, które zwalniałoby je od odpowiedzialności administracyjnoprawnej za korzystanie przez inne podmioty z rzeczy ruchomych stanowiących własność tych instytucji. Z tego względu za niezasadny uznać należało zarzut dotyczący błędu co do osoby zobowiązanego. Strona skarżąca zarzuciła ponadto egzekwowanie przedmiotowych należności pieniężnych na podstawie nieobowiązujących przepisów prawa miejscowego, ale i ten zarzut okazał się chybiony. W latach 2002 – 2006 obowiązek opłacenia postoju w strefie płatnego parkowania w Poznaniu wynikał z powołanej powyżej ustawy z dnia 12 marca 1985 r. o drogach publicznych oraz z przepisów prawa miejscowego – Uchwały nr XLVIII/570/III 2000 Rady Miasta Poznania z dnia 21 listopada 2000 r. w sprawie opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych w Poznaniu, a od dnia 2 stycznia 2004 r. z Uchwały nr XXXIV/269/IV/2003 Rady Miasta Poznania z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie ustalenia w Poznaniu strefy płatnego parkowania, stawek za parkowanie pojazdów na drogach publicznych w strefie płatnego parkowania, wysokości opłat dodatkowych oraz sposobu ich pobierania. Przepisy obowiązujące w latach 2002 – 2003 zostały co prawda uznane przez Trybunał Konstytucyjny ( wyrok z 10 grudnia 2002 r., sygn. akt P 6/02, OTK-A.2002/7/91 ) za niekonstytucyjne, jednakże ich moc obowiązująca została przedłużona do końca listopada 2003 r. W ocenie Sądu fakt egzekwowania należności pieniężnych dotyczących zdarzeń ( parkowania ) sprzed 30 listopada 2003 r. już po tej dacie nie może mieć wpływu na ocenę postępowania organu egzekucyjnego przez pryzmat kryterium legalności, albowiem utrata mocy obowiązującej przez odpowiednie przepisy nie wpływa na możliwość egzekwowania nałożonych - zgodnie z obowiązującym wówczas prawem – obowiązków. W powyższym wyroku TK wskazano, iż pobrane opłaty nie podlegają zwrotowi, nie wprowadzając ewentualnego zakazu prowadzenia egzekucji administracyjnej. O konieczności uiszczenia stosownej opłaty decydować ma wobec tego stan prawny obowiązujący w dniu, w którym zobowiązany nie opłacił postoju pojazdu w strefie parkowania ( zob. m. in. wyrok WSA w Poznaniu z 22 czerwca 2006 r., sygn. akt I SA/Po 646/05; wyrok NSA z 23 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1095/06 ). Powołane przepisy prawa miejscowego mogły wobec tego stanowić podstawę prawną dochodzenia egzekwowanych należności pieniężnych. Odnosząc się natomiast do zarzutów dotyczących wadliwie wystawionego tytułu wykonawczego Sąd stwierdził, iż również one nie zasługiwały na uwzględnienie. Przedmiotowy tytuł egzekucyjny zawiera bowiem ilość informacji wystarczającą dla prawidłowego prowadzenia egzekucji z majątku zobowiązanego ( zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 19 października 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 1453/06 ). W tytule egzekucyjnym z 8 listopada 2007 roku wierzyciel wskazał jako podstawę prawną egzekwowanego obowiązku ( powstającego przy tym z mocy prawa ) akty normatywne - ustawę z dnia 12 marca 1985 r. o drogach publicznych oraz oba akty prawa miejscowego to jest: uchwałę nr XLVIII/570/III 2000 Rady Miasta Poznania z dnia 21 listopada 2000 r. w sprawie opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych w Poznaniu oraz uchwałę nr XXXIV/269/IV/2003 Rady Miasta Poznania z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie ustalenia w Poznaniu strefy płatnego parkowania, stawek za parkowanie pojazdów na drogach publicznych w strefie płatnego parkowania, wysokości opłat dodatkowych oraz sposobu ich pobierania ( k. 26 akt adm. ). Nie określono przy tym konkretnych przepisów ustawy i uchwał, wobec czego strona skarżąca sformułowała zarzut naruszenia art. 27 § 1 pkt. 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Obowiązek wskazania samego aktu normatywnego ( bez konkretnych przepisów ) wynika formalnie z urzędowego wzoru tytułu wykonawczego ( rubryka nr 29 ) podanego w załączniku nr 6 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm. ). W orzecznictwie sądowym i doktrynie zdania dotyczące istnienia ( lub nie ) obowiązku zamieszczania w tytule wykonawczym konkretnych przepisów danego aktu normatywnego są podzielone ( zob. np. P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2006, s. 118; wyrok WSA w Warszawie z 20 września 2006 r., sygn. akt IV S.A./Wa 386/06, lex nr 256735; wyrok WSA w Warszawie z 16 lutego 2006 r., sygn. akt III S.A./Wa 1824/05, lex nr 193316 ). Sąd w niniejszym składzie stoi jednak na stanowisku, iż podanie w tytule wszystkich aktów normatywnych stanowiących podstawę egzekwowanego obowiązku, bez jednoczesnego wskazania ich konkretnych przepisów, nie może stanowić wystarczającej podstawy do uznania, iż zaniechanie wierzyciela w tym zakresie stanowić mogło naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik niniejszego postępowania egzekucyjnego. Należy w tym miejscu też zauważyć, iż w przypadku braków formalnych tytułu wykonawczego uniemożliwiających prowadzenie egzekucji organ egzekucyjny zwraca dany tytuł wierzycielowi – zgodnie z art. 29 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny nie zakwestionował tytułu ze względów formalnych. Niezależnie od tego stwierdzić trzeba, iż niewskazanie w tytule konkretnego przepisu stanowiącego podstawę prawną obowiązku nie przesądza o braku istnienia takiego przepisu i wadliwości prowadzonego postępowania egzekucyjnego ( zob. m. in. P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2006, s. 133 ). Z podobnych względów Sąd uznał, że niewskazanie przez wierzyciela w tytule wykonawczym środków egzekucyjnych stosowanych w egzekucji należności pieniężnych ( zgodnie z art. 27 § 1 pkt. 11 ustawy ) również nie mogło stanowić naruszenia przepisów mogących mieć istotny wpływ na prawidłową podstawę wszczęcia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. Na marginesie należy zaznaczyć, iż Sąd zauważył, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu swego postanowienia błędnie wskazało, iż stwierdzono 14 nieopłaconych postojów pojazdu w okresie od 14 stycznia 2003r. do 29 grudnia 2005r., choć z akt sprawy ( zob. upomnienia) jednoznacznie wynika, że chodziło o 19 nieopłaconych postojów powyższego samochodu i to za okres od dnia 15 kwietnia 2002r. do 28 kwietnia 2006r. Nie miało to jednak wpływu na prawidłowość orzeczenia organu odwoławczego. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał argumenty skargi za niezasadne. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ), orzekł jak w sentencji wyroku. /-/ M. Ławniczak /-/ W. Długaszewska /-/ B. Sokołowska Za nieobecnego sędziego /-/ B. Sokołowska K.P.d