III SA/Po 38/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Fornalik po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 lutego 2017 r., sygn. akt III SA/Po 38/17, odmawiającego skarżącej przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Spółki X w W. na decyzję Dyrektoria Izby Celnej w Poznaniu z dnia [...] listopada 2016 r., Nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 20 lutego 2017 r., sygn. akt III SA/Po 38/17, referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wskazano w powyższym postanowieniu, wartość przedmiotu zaskarżenia określona została na [...] zł. Wpis od skargi to [...] zł. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że kapitał zakładowy Spółki wynosi [...] zł. Wartość środków trwałych to [...] zł, a strata za ostatni rok obrotowy wyniosła [...] zł. Spółka posiada jeden rachunek bankowy. Stan konta to [...] zł. Przeciwko skarżącej Spółce toczą się liczne postępowania w przedmiocie wymierzenia kary za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry (organy wydały około sześćdziesięciu decyzji). Według oświadczenia prowadzone są postępowania egzekucyjne, w których zajęty został cały majątek Spółki. Uzyskiwane w ten sposób środki pieniężne są przejmowane przez organy egzekucyjne. jedynie do wierzytelności z rachunku bankowego oraz do wierzytelności z tytułu nadpłaty/zwrotu podatków. Pismem z dnia [...] stycznia 2017 roku skarżąca Spółka została zobowiązana do uzupełnienia oświadczenia majątkowego poprzez: - udokumentowanie wysokości przychodu Spółki oraz kosztów jego uzyskania za 2014, 2015, 2016 rok oraz za okres od 01 stycznia 2017 roku, - przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych Spółki dokumentujących obroty pieniężne Spółki za okres od dnia 01 stycznia 2016 roku, - udokumentowanie wysokości środków pieniężnych przejętych od Spółki poprzez zastosowanie środków egzekucyjnych w okresie od 01 stycznia 2016 roku, - udokumentowanie wysokości środków pieniężnych uiszczonych dobrowolnie tytułem kar za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry w okresie od 01 stycznia 2016 roku, - przedstawienie zestawienia dokumentującego tytuł prawny i wysokości obrotów finansowych pomiędzy skarżącą Spółką a podmiotami powiązanymi z nią kapitałowo lub osobowo, czyli z podmiotami, w których wspólnicy lub osoby reprezentujące Skarżącą równocześnie, bezpośrednio lub pośrednio biorą udział w zarządzaniu lub w kontroli kontrahenta skarżącej albo posiadają udział w kapitale kontrahenta skarżącej, czyli w szczególności pomiędzy Skarżącą a podmiotami: [...], - przedłożenie zestawienia składników środków trwałych posiadanych i użytkowanych przez Skarżącą (własność, najem, dzierżawa, leasing i inne) w prowadzonej działalności gospodarczej, których wartość na dzień złożenia wniosku o prawo pomocy określona została na [...] zł (zestawienie powinno zawierać specyfikację, indywidualizację rodzajową, składników majątkowych w celu zweryfikowania deklarowanej wartości rynkowej), - określenie wartości rynkowej składników środków trwałych posiadanych i użytkowanych przez Skarżącą. Skarżąca w istotnej części nie wykonała wezwania. W celu uzupełnienia oświadczenia majątkowego pełnomocnik skarżącej Spółki przekazał: - kserokopię PIT-8 od [...] października 2014 roku do [...] grudnia 2015 roku, - kserokopię deklaracji dla podatku od towarów i usług za styczeń i marzec 2016 roku, - historię operacji z rachunku bankowego od [...] lipca 2016 roku do [...] września 2016 roku, - bilans na dzień [...] grudnia 2015 roku, - rachunek zysków i strat za okres od [...] października 2014 roku do [...] grudnia 2015 roku. W ocenie referendarza sądowego Skarżąca nie wykazała okoliczności uzasadniających objęcie jej ochroną na zasadzie prawa pomocy. Spółka X w W. została wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego w dniu [...] lipca 2014 roku. Aktualnie wspólnikiem i prezesem zarządu skarżącej Spółki jest [...], który według danych udostępnionych w internetowej bazie Krajowego Rejestru Sądowego jest także: - wspólnikiem i prezesem zarządu [...], - prezesem zarządu [...], - prezesem zarządu [...], - prezesem zarządu [...]. Pomimo wezwania skarżąca Spółka nie przedstawiła zestawienia dokumentującego tytuł prawny i wysokości obrotów finansowych pomiędzy skarżącą Spółką a podmiotami powiązanymi z nią kapitałowo lub osobowo. W okresie od [...] października 2014 roku do [...] grudnia 2015 roku Spółka X osiągnęła przychód podatkowy w wysokości [...] zł. Średniomiesięcznie przychód skarżącej Spółki w tym okresie wyniósł zatem [...] zł. Niemniej, według przekazanych danych, od dnia rozpoczęcia działalności gospodarczej skarżąca Spółka nie osiągnęła zysku. Strata na dzień [...] grudnia 2015 roku wyniosła [...] zł. Pomimo wezwania skarżąca Spółka nie udokumentowała wysokości przychodu oraz kosztów jego uzyskania za 2016 i 2017 rok. Z przedłożonych do akt sprawy dokumentów wynika, że koszty funkcjonowania Spółki wynoszą średniomiesięcznie około [...] zł. Analiza dokumentacji księgowo-podatkowej ujawnia przy tym, że ta dokumentacja nie uwzględnia zobowiązań skarżącej Spółki z tytułu kar za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Tymczasem skarżąca Spółka nadal pozostaje w obrocie prawnym, a według odpisu KRS, zarówno tego złożonego do akt sprawy, jaki i tego udostępnionego w internetowej bazie Ministerstwa Sprawiedliwości, brak jest adnotacji o zaległościach, umorzeniu egzekucji, podjęciu procedury likwidacji, czy też wszczęciu postępowania upadłościowego albo postępowania restrukturyzacyjnego. Pomimo wezwania skarżąca Spółka nie udokumentowała ani wysokości środków pieniężnych przejętych od Spółki poprzez zastosowanie środków egzekucyjnych, ani wysokości środków pieniężnych uiszczonych dobrowolnie tytułem kar za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Skoro na rachunkach bankowych posiadanych przez skarżącą Spółkę nie ma żadnych obrotów od lipca 2016 roku, to rozumując zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego przyjąć należy, że egzekucje skierowane do rachunków bankowych wypadają bezskutecznie. Uwzględniając powyższe okoliczności uznać należało, że aktualne źródło finansowania kosztów funkcjonowania Spółki nie zostało wykazane. Ponadto Skarżąca nie wykazała, aby do uszczuplenia jej majątku prowadziły toczące się postępowania egzekucyjne. Jak stwierdził referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu, w tych okolicznościach nie można uznać, że skarżąca Spółka wykazała brak możliwości pozyskania środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania sądowego. Podstawą uwzględnienia wniosku o prawo pomocy nie może być argumentacja ujawniająca priorytetowe traktowanie wybranych zobowiązań wynikających z prowadzonej działalności gospodarczej. Porównanie wysokości kosztów sądowych (około [...] zł) z wysokością środków pieniężnych pozyskiwanych na uiszczanie kosztów funkcjonowania skarżącej Spółki nakazuje przyjąć, że odmowa przyznania prawa pomocy nie będzie stanowić rzeczywistej bariery dla skorzystania z prawa do sądu. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy i przyznanie prawa pomocy oraz zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pełnomocnik podkreślił ilość toczących się wobec Skarżącej postępowań oraz że załączone do wniosku dokumenty wskazują na wyjątkowo trudną sytuację finansową Skarżącej, w szczególności poniesione straty. Skarżąca nie traktuje preferencyjnie innych zobowiązań, bowiem nie jest w stanie spełniać jakichkolwiek zobowiązań finansowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. - dalej p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie prawnej, w tym także spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, określa natomiast przepis art. 246 § 2 p.p.s.a. I tak, przyznanie pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednocześnie wyjaśnić należy, że zawarty w przepisie art. 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. W tym kontekście zauważyć należy, że Spółka nie przedstawiła dodatkowych wyjaśnień odnośnie swojej sytuacji majątkowej, o co była wzywana przez referendarza sądowego. Strona skarżąca nie przedstawiła zestawienia dokumentującego tytuł prawny i wysokości obrotów finansowych pomiędzy skarżącą Spółką a podmiotami powiązanymi z nią kapitałowo lub osobowo. Podkreślić w tym miejscu należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Innymi słowy strona winna wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie, skierowane przez referendarza sądowego pytania dotyczyły wyłącznie weryfikacji rzetelności oświadczeń składanych przez stronę skarżącą. Brak udzielenia pełnej odpowiedzi na wezwanie w istocie uniemożliwia Sądowi dokonanie rzetelnej oceny sytuacji majątkowej Spółki i jej faktycznych możliwości płatniczych. Zauważyć przy tym należy, że z odpisu z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego nie wynika, aby wobec Spółki prowadzone było postępowanie upadłościowe, nie wynika również jej rozwiązanie, czy choćby zawieszenie prowadzonej działalności gospodarczej, także w złożonym formularzu oraz sprzeciwie strona skarżąca takich okoliczności nie podnosi. To zaś, że aktualnie Spółka ma kłopoty finansowe, nie może stanowić samo w sobie przyczyny uwzględnienia jej żądania. Strata, na którą się powołuje nie przesądza w żadnej mierze o braku środków finansowych, a wskazuje tylko, że koszty uzyskania przychodu są od tego przychodu wyższe. Niezależnie od powyższego, biorąc pod uwagę wynikający z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego przedmiot działalności Spółki, poza działalnością związaną z grami losowymi i zakładami wzajemnymi (m.in. [...]), trudno uznać, aby Spółka nie miała możliwości przy prowadzeniu tak szerokiej działalności gospodarczej, pokrycia kosztów związanych z całokształtem funkcjonowania przedsiębiorstwa. Okoliczność, iż Spółka boryka się z licznymi postępowaniami nie jest argumentem, który sam z siebie powinien decydować o zwolnieniu strony skarżącej od kosztów sądowych i przerzuceniu tego ciężaru na Skarb Państwa. Skoro bowiem przedmiotem prowadzonej przez Spółkę działalności gospodarczej było urządzanie gier na automatach do gier, to spółka powinna była liczyć się z możliwością interwencji organów administracji i niekorzystnymi dla siebie decyzjami. W tym celu, powinna była zaś gromadzić środki na opłacenie ewentualnych kosztów sądowych w takich sprawach. Wykazywana przez Spółkę strata nie jest żadnym argumentem, jest bowiem wyliczana w sposób szczególny, wyznaczany regułami adekwatnymi dla celu, do jakiego instytucja została powołana i nie znajduje prostego przełożenia na rzeczywistą sytuację podmiotu. Odnosząc się zatem do podniesionej w sprzeciwie kwestii wielości postępowań w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej, prowadzonych przeciwko Spółce dodać należy, iż zarówno sama liczba prowadzonych przeciwko Spółce, jak i już egzekwowanych kar nie stanowi wyłącznej podstawy do oceny możliwości płatniczych spółki (por. postanowienia NSA z dnia 9 kwietnia 2009 r. sygn. akt I FZ 66/09, z dnia 7 stycznia 2014 r. sygn. II FZ 1236/13). Ocena ta nie może być bowiem przeprowadzana w oderwaniu od pełnych danych na temat jej bieżącej sytuacji finansowej, których w niniejszej sprawie, Spółka nie przedstawiła. Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. postanowił o utrzymaniu w mocy postanowienia referendarza sądowego, uznając je za prawidłowe.