III SA/Po 400/05

Dnia 17 października 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędziowie WSA Katarzyna Wolna-Kubicka As. sąd. Szymon Widłak (spr.) Protokolant: ref. staż. Damian Wojtkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2006 roku przy udziale sprawy ze skargi Spółki "A" na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych oddala skargę /-/ Sz. Widłak /-/ M. Kosewska /-/ K. Wolna-Kubicka WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Decyzją z dnia [...]., nr [...], Prezydent Miasta P., na podstawie art. 104 Kpa oraz art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tekst jednolity: Dz. U. z 2002 r., Nr 147, poz. 1231 ze zm.), cofnął zezwolenie, nr [...] z dnia 17 [...]., na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających do 4,5 % alkoholu oraz piwa, wydane dla Spółki "A" w P. dla sklepu spożywczego przy ulicy [...] w P. Uzasadniając powyższą decyzję organ pierwszej instancji wskazał, że fakt sprzedaży alkoholu w postaci czterech puszek piwa nieletnim T.M. oraz M.N. jest bezsporny. Powyższe potwierdza materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu karnym oznaczonym sygn. 1DS [...] nadzorowanym przez Prokuraturę Rejonową [...], w toku którego sprzedawczyni przyznała się do popełnienia zarzucanego jej przestępstwa i wyjaśniła, że sprzedała alkohol tym osobom. Od powyższej decyzji odwołała się Spółka "A" wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania. Odwołująca się podniosła, że powyższa decyzja została wydana z naruszeniem zasady praworządności oraz wskazała na naruszenie art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Zdaniem odwołującej się w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki obligatoryjnego cofnięcia zezwolenia na sprzedaż alkoholu, albowiem sprzedaż była jednorazowa, a ekspedientka nie działała umyślnie, lecz w sposób niezawiniony. Zdaniem odwołującej się nie może ona ponosić odpowiedzialności z tytułu winy w nadzorze nad pracownikami. Decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 856), art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P., z dnia [...]., nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających do 4,5 % alkoholu oraz piwa, wydanego dla Spółki "A". W motywach tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podał, że powodem cofnięcia przedmiotowego zezwolenia przez Prezydenta Miasta P. była sprzedaż alkoholu przez sprzedawczynię N.N. osobom nieletnim tj. T.M. i M.N. Pomimo umorzenia postępowania przez Prokuratora Rejonowego [...] fakt sprzedaży alkoholu został uznany za bezsporny w świetle zeznań świadków oraz wyjaśnień sprzedawczyni N.N. Organ drugiej instancji podkreślił, że wspomniana wcześniej ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi zobowiązuje organy administracji rządowej i jednostki samorządu terytorialnego m.in. do podejmowania działań zmierzających do ograniczenia spożycia napojów alkoholowych, przeciwdziałania powstawaniu i usuwaniu następstw nadużywania alkoholu. Zadania w zakresie przeciwdziałania alkoholizmowi są wykonywane przez odpowiednie kształtowanie polityki społecznej, w szczególności ograniczanie dostępności alkoholu. Środkiem umożliwiającym realizację tego zadania jest przepis art. 18 ust. 10, w którym jest mowa o sankcji polegającej na cofnięciu zezwolenia na sprzedaż alkoholu w sytuacji nieprzestrzegania zasad sprzedaży napojów alkoholowych, a w szczególności sprzedawania i podawania napojów alkoholowych osobom nieletnim i nietrzeźwym. Organ odwoławczy wskazał, iż w myśl art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi organ administracyjny ma obowiązek cofnięcia zezwolenia i decyzja w tym zakresie nie ma charakteru uznaniowego. Przy czym wystarczająca jest w tym przypadku jednorazowa sprzedaż i podawanie napojów alkoholowych osobom nieletnim, a ustawodawca nie użył w powołanym przepisie określenia sprzedaży z winy umyślnej. Organ drugiej instancji nie podzielił twierdzeń strony, że jednorazowa sprzedaż napoju alkoholowego osobie nieletniej nie kwalifikuje się do cofnięcia zezwolenia. Pismem z dnia [...] Spółka "A" wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na powyższą decyzję domagając się jej uchylenia i podnosząc zarzut obrazy prawa materialnego przez niewłaściwą interpretację i błędne zastosowanie art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia polegający na przyjęciu, iż skarżąca nie przestrzega zasad obrotu napojami alkoholowymi. Nadto skarżąca zarzuciła sprzeczność zebranego w sprawie materiału z dokonanymi ustaleniami faktycznymi poprzez przyjęcie że powodem cofnięcia zezwolenia była sprzedaż napojów alkoholowych osobom niepełnoletnim zamiast osobie niepełnoletniej. Powtarzając argumenty zawarte w odwołaniu skarżąca podała, że aby można mówić o naruszaniu zasad sprzedaży alkoholu musi wystąpić co najmniej kilka zdarzeń, które można określić jako sprzeczne z ustalonymi w ustawie zasadami. Jednorazowy przypadek sprzedaży alkoholu osobie, która nie ukończyła 18 roku życia nie stanowi, jej zdaniem, naruszenia zasad skutkującym cofnięciem zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. W ocenie Spółki sprzedaż alkoholu nastąpiła w sposób niezawiniony, a w związku z tym trudno obciążać skarżącą za niedopełnienie obowiązków nadzoru w zakresie nieprzestrzegania zasad obrotu napojami alkoholowymi. Skarżąca podniosła, iż Prokuratura Rejonowa [...] umorzyła postępowanie prowadzone przeciwko N.N. nie znajdując przesłanek aby zarzucić jej umyślne popełnienie czynu z art. 43 ust. 1 Ustawy. Nadto postępowanie to wykazało, iż za alkohol płaciła jedna osoba, a nie jak przyjęto w decyzji więcej osób. Ponadto nie wykazano Spółce zaniedbań w nadzorze, bądź doborze odpowiednich pracowników, którzy zostali przeszkoleni i podpisali stosowny regulamin ustanawiający bezwzględny zakaz sprzedaży alkoholu osobom nieletnim. Według skarżącej cel ustawy, polegający na ograniczeniu spożycia alkoholu nie może być realizowany poprzez decyzje cofające zezwolenia na jego sprzedaż, bo jest to ograniczenie swobody działalności gospodarczej. Zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych daje stan pewności polegający na tym, że państwo nie będzie ingerować w działalność podmiotu, a tymczasem jest inaczej. W ocenie skarżącej swoim działaniem organy administracyjne nie pogłębiają zaufania do państwa, a konsekwencje zastosowane wobec Spółki są zbyt rygorystyczne. Skarżąca spółka powołała się na wyrok NSA, z dnia 7 lipca 1998 r., sygn. akt II SA 714/98 zgodnie, z którym wykładnia celowościowa, logiczna, a także gramatyczna przepisu art. 18 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi prowadzi do wniosku, że ustawodawca, mówiąc o nieprzestrzeganiu zasad obrotu napojami alkoholowymi zawartych w ustawie, a w szczególności sprzedaży alkoholu osobom nieletnim, miał na myśli nie jednorazowe działanie i to jeszcze niezawinione, a więc sporadyczny przypadek, ale powtarzające się zdarzenia. Logiczna interpretacja przepisu art. 18 powołanej ustawy wskazuje, że ustawodawca nie mógł przewidzieć tak dotkliwej i surowej sankcji w postaci cofnięcia pozwolenia na sprzedaż alkoholu za jednorazową sprzedaż alkoholu nieletniemu. Byłaby to sankcja nieadekwatna i niewspółmierna do czynu. Skarżąca podniosła, że ocena wieku osoby kupującej ze względu na jej zachowanie i wygląd jest trudna przy uwzględnieniu miary przeciętnego obywatela. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest czy jednorazowa sprzedaż napojów alkoholowych nieletniemu stanowi naruszenie zasad obrotu napojami alkoholowymi zawartych w ustawie i czy winna ona skutkować cofnięciem zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych przez organ administracyjny na podstawie art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Zdaniem Spółki "A" naruszenie powyższych zasad nastąpi dopiero wówczas, gdy sprzedaż lub podawanie będzie miało miejsce kilkakrotnie. Skarżąca nie może ponadto ponosić odpowiedzialności z tytułu niewłaściwego nadzoru nad podległymi pracownikami, skoro nie wykazano jej zaniedbań w doborze odpowiednich pracowników lub w przygotowaniu ich do wykonywania obowiązków sprzedawcy, a w szczególności co do przestrzegania warunków i zasad sprzedaży alkoholu zawartych w ustawie. Organy administracyjne obu instancji stanęły natomiast na stanowisku, że nawet jednorazowa sprzedaż napojów alkoholowych nieletniemu stanowi naruszenie zasad obrotu napojami alkoholowymi zawartych w ustawie, a w związku z tym istnieje obligatoryjność cofnięcia koncesji, wynikająca z użycia w art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a powołanej na wstępie ustawy, sformułowania "cofa się". W tej sytuacji jednorazowa sprzedaż alkoholu osobie nieletniej, nawet niezawiniona przez sprzedawcę, wystarcza do cofnięcia zezwolenia na sprzedaż alkoholu. Zgodnie z treścią powołanego powyżej przepisu zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych, organ zezwalający cofa w przypadku m.in. nieprzestrzegania określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych, a w szczególności sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom nieletnim, nietrzeźwym, na kredyt lub pod zastaw. W myśl zatem przepisu art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a analizowanej ustawy, "organ zezwalający" zobligowany został do cofnięcia udzielonego zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych "w przypadku" nieprzestrzegania określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych, a w szczególności sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom nieletnim. W ocenie Sądu przyjąć zatem należy, iż chodzi o każdy taki przypadek, nawet jeżeli ma wymiar jednostkowy (pojedynczego zdarzenia). Zastosowanie w cytowanym przepisie liczby mnogiej ogranicza się wyłącznie do wskazania (podkreślenia), że zasad sprzedaży napojów alkoholowych jest wiele. Nie oznacza to jednak, iż wiele też musi zaistnieć przypadków "nieprzestrzegania" zasad sprzedaży napojów alkoholowych, aby wystąpiła konieczność zastosowania sankcji w postaci cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. W podanym kontekście słowo "nieprzestrzeganie" nie może być tłumaczone jako łączące się z wymogiem przyporządkowania go tylko do liczby mnogiej złamania zasad(y) sprzedaży napojów alkoholowych. W konsekwencji, jeżeli choćby tylko raz stwierdzony zostanie przypadek złamania zasad(y) sprzedaży napojów alkoholowych określonych w ustawie, obowiązkiem organu zezwalającego jest cofnięcie wydanego zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych (vide wyrok NSA, z dnia 27 września 2005 r., sygn. akt II GSK 148/05, LEX nr 179657). Sąd podziela pogląd strony skarżącej, iż takie uregulowanie jest surowe, ale wynika ono jednoznacznie z obowiązującego prawa (dura lex, sed lex). Podkreślenia wymaga, że kiedy ustawodawca zakłada jako przesłankę wymogu cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych wielokrotność wskazywanych zdarzeń, to mówi o niej wprost tak jak uczynił to w tym samym artykule w ust. 10 pkt 3 omawianej ustawy, gdzie użył zwrotu "powtarzającego się co najmniej dwukrotnie". Wobec powyższego zasadny jest wniosek, iż jednorazowa sprzedaż napoju alkoholowego osobie nieletniej stanowi naruszenie i jednocześnie nieprzestrzeganie zasad obrotu napojami alkoholowymi zawartymi w ustawie, które winno skutkować wydaniem decyzji cofającej zezwolenie na podstawie art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a cytowanej ustawy. W niniejszej sprawie nie zachodzi potrzeba badania innych okoliczności, albowiem bez znaczenia jest czy sprzedaż nastąpiła z winy umyślnej, czy nieumyślnej, bądź kwestia odpowiedzialności skarżącej Spółki za nadzór na podległymi pracownikami. Zdaniem Sądu, nie budzi wątpliwości, iż nieprzestrzeganie zasad sprzedaży napojów alkoholowych określonych w ustawie jest jedyną przesłanką hipotezy normy prawnej wynikającej z art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi i tylko jej wystąpienie waży o obowiązku zastosowania sankcji w postaci cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Na podmiocie prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży napojów alkoholowych spoczywa obowiązek zorganizowania jej w taki sposób, aby nie zaistniał jakikolwiek przypadek złamania zasad(y) sprzedaży napojów alkoholowych określonych w ustawie. Nie ulega wątpliwości, że w razie zaistnienia jakiegokolwiek złamania zasad sprzedaży napojów alkoholowych określonych w ustawie, zastosowanie sankcji przewidzianej w art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi musi być obligatoryjnie zrealizowane przez właściwy organ niezależnie od przyczyn takiego stanu rzeczy. W szczególności podmiot prowadzący działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży napojów alkoholowych nie może się zwolnić od zastosowania sankcji wynikającej z powołanego przepisu poprzez wykazanie, że dochował staranności przy doborze pracowników i ich przeszkolenia oraz przy sprawowaniu nad nimi nadzoru. Wbrew zatem twierdzeniom Spółki skarżącej nie ma potrzeby badania, czy podmiot prowadzący sklep może ponosić odpowiedzialność z tytułu niewłaściwego nadzoru nad podległymi pracownikami i wykazania mu zaniedbań w doborze odpowiednich pracowników oraz przygotowania ich do pracy. Nie sposób pominąć, iż ustawodawca stworzył instrument dający możliwość usunięcia najmniejszych nawet wątpliwości co do pełnoletności nabywcy napoju alkoholowego w postaci uprawnienia do zażądania okazania dokumentu stwierdzającego wiek nabywcy (art. 15 ust. 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi). Zatem w przypadku trudności w ocenie wieku kupującego alkohol sprzedawcy winny wykazywać się szczególną czujnością i korzystać z tego uprawnienia w celu uzyskania pełnej wiedzy w tym zakresie i uniknięcia naruszenia zasad sprzedaży napojów alkoholowych. Sprzedaż napojów alkoholowych osobom, które nie ukończyły 18 lat, jest rygorystycznie zabroniona w myśl art. 15 ust. 1 pkt 2 cytowanej ustawy. Tego rodzaju sprzedaż stanowi też występek określony w art. 43 ust. 1 omawianego aktu prawnego. Występek można zaś popełnić z winy nieumyślnej jedynie wtedy, jeżeli ustawa tak stanowi (art. 8 k.k.). Art. 43 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi tak nie stanowi, co oznacza możliwość popełnienia określonego w nim występku jedynie z winy umyślnej. W niniejszej sprawie bezspornie ustalono, że sprzedawczyni N.N. dokonała sprzedaży alkoholu osobie nieletniej i w tej sytuacji bez znaczenia dla potrzeb postępowania administracyjnego pozostają rozważania skarżącej w zakresie konieczności badania świadomości ekspedientki przedmiotowego sklepu odnośnie braku pełnoletności nabywcy napoju alkoholowego. Decyzja wydawana na podstawie art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi nie ma charakteru decyzji uznaniowej. W tej sytuacji jednoznacznie potwierdzona w postępowaniu administracyjnym jednorazowa sprzedaż alkoholu osobie nieletniej, nawet gdyby była niezawiniona przez sprzedawcę, wystarcza do cofnięcia zezwolenia na sprzedaż alkoholu. Z tych względów nie znajdują uzasadnienia zarzuty skarżącej, iż zaskarżona decyzja jest wadliwa z uwagi na sprzeczność zebranego w sprawie materiału z dokonanymi ustaleniami faktycznymi poprzez przyjęcie, iż powodem cofnięcia zezwolenia była sprzedaż alkoholu osobom pełnoletnim zamiast osobie pełnoletniej. Okoliczność, iż faktycznie tylko jedna osoba płaciła za zakupiony alkohol nie ma oczywiście żadnego znaczenia w sprawie skoro ustalono, iż osoba ta była nieletnia. Na marginesie należy w tym miejscu wskazać, iż skarżąca nie wskazała w skardze w jaki sposób spostrzeżony błąd mógł mieć wpływ na wynik postępowania. Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd w składzie orzekającym nie podziela poglądu, na który powołała się skarżąca Spółka, a wyrażonego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca 1998 r., sygn. akt II SA 714/98, w którym dokonana została wykładnia celowościowa, logiczna i gramatyczna art. 18 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Zdaniem Sądu wykładnia analizowanego przepisu podana w powyższym orzeczeniu nie sprzyjała, jak dotąd ograniczeniu niekorzystnych wedle ustawodawcy zjawisk i powodowała niezałożoną przez niego swobodę przy badaniu zaistnienia kryteriów zastosowania przewidzianej w tym przepisie sankcji. Przeprowadzona zatem powyżej interpretacja językowa wskazanego przepisu jest wystarczająca i nie ma potrzeby sięgania do żadnej innej. Ponadto jest ona zgodna z aktualną linią orzecznictwa sądów administracyjnych zaprezentowaną w wyroku NSA z dnia 27 września 2005 r., sygn. akt II GSK 148/05 (LEX nr 179657). Odrzucenie znaczenia normy prawnej - ustalonego w wyniku zastosowania interpretacji językowej, można rozważać, gdy znaczenie to nie dałoby się pogodzić z konstrukcją racjonalnego ustawodawcy (np. wnioski wypływające z wykładni językowej okazałyby się absurdalne czy niedorzeczne). Tymczasem taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie. Rygoryzm znaczenia uregulowania przedmiotowego przepisu, odczytanego na podstawie wykładni językowej, jest założony przez ustawodawcę i całkowicie odpowiada celom ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Sprzedaż napojów alkoholowych osobom nieletnim, niezależnie od jej przyczyn, kłóci się zawsze z troską ustawodawcy o zapewnienie życia obywateli w trzeźwości, jako niezbędnego warunku "moralnego i materialnego" dobra Narodu (vide preambuła omawianej ustawy). Warunek ten jest zaś szczególnie istotny w odniesieniu do osób nieletnich, które winny być chronione. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. W tym stanie rzeczy przedmiotowa skarga nie zasługiwała na uwzględnienie i z tego względu orzeczono, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), o jej oddaleniu. /-/ Sz. Widłak /-/ M. Kosewska /-/ K. Wolna-Kubicka D.W.d