III SA/Po 406/25

Dnia 4 listopada 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski (sprawozdawca) Sędzia WSA Marek Sachajko Sędzia WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 listopada 2025 roku sprawy ze skargi T. B. na postanowienie [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 5 maja 2025 roku nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 maja 2025 r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (PWIS) utrzymał w mocy postanowienie Powiatowego Państwowego Inspektora Sanitarnego w [...] (PPIS) oddalające zarzuty w sprawie w sprawie egzekucji administracyjnej złożone przez zobowiązanego T. B. (skarżącego) w związku z egzekucją obowiązku niepieniężnego - poddania dziecka szczepieniom ochronnym. Z uzasadnienia postanowienia PWIS wynikało, co następuje: W związku z przekazaniem informacji otrzymanej z placówki medycznej informacji o uchylaniu się przez rodziców małoletniego M. B. (ur. [...] r.), od wykonania obowiązku szczepień ochronnych u dziecka, PPIS wezwał ich do niezwłocznego wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych w podanym terminie. Wobec niewywiązania się z wezwania, PPIS wystosował upomnienia do zobowiązanych, wzywając ich na podstawie art. 15 § 1 i 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.; obecnie Dz. U. z 2025 r. poz. 132 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) do wykonania ustawowego obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym przeciwko: błonicy, gruźlicy, inwazyjnemu zakażeniu Haemophilius Influenze, inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae, odrze, śwince, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (polymyelitis), różyczce, tężcowi oraz wirusowemu zakażeniu wątroby typu B, jednocześnie informując, że w razie niewykonania tego obowiązku sprawa zostanie skierowana na drogę postępowania egzekucyjnego w administracji. Wobec bezskuteczności ponaglenia, PPIS jako wierzyciel skierował do Wojewody [...] do egzekucji administracyjnej tytuły wykonawczy z 7 czerwca 2023 r., a wojewoda pisemnie zawiadomił skarżącego o wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Następnie wojewoda postanowieniami z 17 kwietnia 2024 r. umorzył postępowanie egzekucyjne w części dotyczącej poddania małoletniego dziecka skarżącego szczepieniom ochronnym przeciwko inwazyjnym zakażeniom Haemophilius Influenze typu B oraz inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae. Rodzice odrębnie wnieśli zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w związku z brakiem realizacji obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym wskazanym w tytule wykonawczym. Zarzucono: 1. na podstawie art. 33 § 2 pkt 2 lit c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 132 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, tj. art. 17 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 924, dalej: u.z.z.c.z.l.) poprzez pominięcie przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia i wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, 2. na podstawie art. 33 § 2 pkt 6 lit c u.p.e.a. braku wymagalności obowiązku z uwagi na brak kwalifikacji do szczepień ochronnych, braku wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia, braku indywidualnego kalendarza szczepień oraz braku wystawienia i wydania zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, 3. na podstawie art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. braku uprzedniego doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 § 3 e u.p.e.a. w zw. z § 2 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy I Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu, 4. naruszenia przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 u.p.e.a. poprzez przystąpienie do egzekucji podczas gdy tytuł nie spełnia wymogów określonych w art. 27 ustawy, tj.: a) niewłaściwie podana przez wierzyciela podstawa prawa obowiązku o charakterze niepieniężnym skutkujące pominięciem art. 17 ust. 2 i 4, ograniczenie do wskazania na art. 17 ust. 1 ww. ustawy, b) błędnie wskazana przez wierzyciela w tytule wykonawczym podstawa prawna prowadzonej egzekucji. Postanowieniem z 19 marca 2025 r. PPIS oddalił zarzuty skarżącego. Skarżący nie zgodził się z zaskarżonym postanowieniem i zaskarżył je zażaleniem do PWIS, który zaskarżonym obecnie do WSA w Poznaniu postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie wierzyciela. PWIS, utrzymując w mocy postanowienie wierzyciela, argumentował m. in., że skarżący zgłosił zarzut naruszenia przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 u.p.e.a. poprzez przystąpienie do egzekucji podczas gdy tytuł nie spełnia wymogów określonych w art. 27 ww. ustawy. Zdaniem PWIS taki zarzut, w stanie prawnym mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, nie może stanowić zarzutu egzekucyjnego - nie ma go w katalogu możliwych podstaw zarzutów wskazanych w art. 33 § 2 u.p.e.a. Możliwość zgłoszenia takiego zarzutu przewidywał art. 33 § 1 pkt 10 ww. ustawy, w treści obowiązującej przed 30 lipca 2020 r., a więc przed wejściem w życie art. 1 pkt 20 ustawy z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 2070). Obecnie okoliczność ta może stanowić podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 11 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2025 r., poz. 132). W ocenie PWIS wykonanie obowiązku szczepień ochronnych wynikającego z ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2024 r. poz. 924), z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (Dz.U. z 2023 r. poz. 2119). Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. PWIS nadmienił również, że przytoczony wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19, nie podważa zasadności szczepień ochronnych u dzieci. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień winny być regulowane przez Ministra Zdrowia w drodze rozporządzenia, a nie w postaci komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego. Przy czym Trybunał Konstytucyjny nie podważył merytorycznej treści obowiązującego wówczas komunikatu, a jedynie jego formę. W związku z powyższym 1 października 2023 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2077), w którym w załączniku nr 1 określono schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży ze względu na wiek, w którym powstaję obowiązek szczepienia, liczbę dawek oraz termin wykonania poszczególnych szczepień. Przepisy zawarte w przedmiotowym załączniku stanowią wykonanie ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego w zakresie określenia terminów wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych i liczby dawek. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący zarzucił organowi: 1. naruszenie art. 15 w zw. z art. 33 § 2 u.p.e.a. poprzez brak uprzedniego doręczenia upomnienia, brak tożsamości obowiązku określonego w upomnieniu i tytule wykonawczym; 2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść orzeczenia tj. art. 7, 77, 136 i 138 k.p.a. w związku z art. 27 u.p.e.a. poprzez niezapoznanie się przez organ z aktami sprawy, w tym rozpoznawanym zażaleniem, nie zbadanie czy tytuł wykonawczy został wystawiony w sposób prawidłowy, podczas gdy tytuł zawiera istotne uchybienia i nie spełnia wymogów określonych w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji; 3. brak wymagalności obowiązku z uwagi na jej określenie na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, który to przepis w dniu 9 maja 2023 r. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt 81/19, został uznany za niezgodny z Konstytucją; 4. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia tj. uznanie przez organ, że skarżąca nie wykonała obowiązku podczas gdy obowiązek określony w kształcie wynikającym z upomnienia i tytułu wykonawczego jest niewymagalny, a strona swój obowiązek spełniła poprzez stawienie się z dzieckiem na lekarskie badanie kwalifikacyjne; 5. naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym w szczególności art. 17 ust. 2 u.z.z.c.z.l. w zw. z § 7 ust. 3 rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez błędne zastosowanie ww. przepisów, skutkujące uznaniem przez organ, że skarżąca uchyla się od obowiązkowych szczepień ochronnych, podczas gdy w aktach sprawy brak jest potwierdzenia wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia przez lekarza; 6. naruszenie art. 7a, 77 i 81 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącej, jak również wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego; 7. naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujące uznaniem, że skarżąca uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, w szczególności brak jest oświadczenia o odmowie szczepień, a strona podejmuje kroki w celu wykonania obowiązku. Jednocześnie wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia. PWIS wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), który umożliwia Sądowi rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, gdzie przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Natomiast w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie nie naruszało prawa. Organ prawidłowo ocenił, że nie był zasadny zarzut oparty o art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a., ponieważ w aktach postępowania znajduje się dowód doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 u.p.e.a. Wynika z niego, że upomnienie doręczono skarżącemu na ręce jego żony dnia 15 listopada 2022 r. (k. 74 akt organu). Samo upomnienie, spełniało wymóg należytej konkretyzacji egzekwowanego obowiązku. Upomnienie wskazywało też adresata oraz identyfikowało dziecko, które ma być poddane obowiązkowemu szczepieniu przeciw wymienionym w sposób niebudzący wątpliwości chorobom zakaźnym. Wbrew zarzutowi skargi także tytuł wykonawczy niewątpliwie precyzował zakres szczepień i wymieniał te same choroby, które wskazano w upomnieniu. W odniesieniu zaś do zarzutu dotyczącego niekonstytucyjności przepisów rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień z 18 sierpnia 2011 r. Zarzut braku wymagalności obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym skarga wywodziła m.in. z konstytucyjnych deficytów regulacji zawartej w § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172), stwierdzonych wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19. Jakkolwiek w przytoczonym wyroku Trybunału podkreślono, że komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie może stanowić podstawy rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy – a w konsekwencji – niedopuszczalna jest sytuacja, gdy treść obowiązku jest współkształtowana wymienionym komunikatem, który nie jest aktem prawa powszechnie obowiązującego, to jednak w orzeczeniu tym podkreślono również, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może – ze swej istoty – ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej (zob. wyrok NSA z 20 lutego 2025 r., sygn. II GSK 1374/24, orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego też Trybunał Konstytucyjny wskazał na potrzebę dostosowania stanu prawnego w pierwszej kolejności poprzez zmianę rozporządzenia, co poskutkowało określeniem innego terminu (6 miesięcy) utraty mocy obowiązującej przepisów prawa, których niezgodność z Konstytucją stwierdzono, co motywowane było z kolei nadrzędną potrzebą zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Powyższe jednak nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy. W pierwszej kolejności wskazać należy, że tytuł wykonawczy został wystawiony po wydaniu wyroku przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. SK 81/19, ale w okresie biegu 6-miesięcznego terminu wskazanego w klauzuli odroczenia utraty mocy obowiązującej (po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw, co nastąpiło w Dzienniku Ustaw z 12 maja 2023 r., poz. 909), który upłynął z dniem 12 listopada 2023 r. Natomiast postanowienia organów obu instancji zostały podjęte już po upływie powyższego 6-miesięcznego terminu, w czasie, gdy obowiązywało już obecnie obowiązujące rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 2077 ze zm.). Odpowiadając na zarzut skarżącego dotyczący już samej wymagalności szczepień, wskazać należy, że jakkolwiek Trybunał Konstytucyjny zakwestionował przepisy dotyczące Programu Szczepień Ochronnych ogłaszanego w formie komunikatu GIS, to zarazem potwierdził istniejący z mocy prawa obowiązek tych szczepień. Trybunał stwierdził jedynie niekonstytucyjność formy, w jakiej określany jest termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, a nie samej wymagalności czy obowiązkowości szczepień. Dlatego też w ocenie Sądu – mając na uwadze materię objętą niniejszym postępowaniem, w tym wskazaną w wyroku Trybunały Konstytucyjnego potrzebę zapewnienia ciągłości realizacji szczepień ochronnych – uznać należało, że obowiązek wykonania szczepienia ochronnego w rozpoznawanej sprawie był wymagalny, a organy poprzez jego przymusowe egzekwowanie nie naruszyły przepisów prawa. Niezasadne okazały się też twierdzenia o tym, że rodzice małoletniego wywiązali się z obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym, ponieważ stawili się w placówce podstawowej opieki medycznej. Zdaniem Sądu organy wyczerpująco wyjaśniły w swych postanowieniach, dlaczego rozumowanie skarżącego jest błędne, a jej twierdzenie o nieuchylaniu się od poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie jest uzasadnione. Obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć - zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy - jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Stosownie do art. 17 ust. 2 ustawy wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 ustawy). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 ustawy). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Z powołanych przepisów art. 17 ust. 2-4 ustawy wynika, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne. Z ustaleń organu wynikało, że takie badanie w przypadku dziecka przeprowadzono, a lekarz je wykonujący nie stwierdził przeciwwskazań do poddania pacjenta szczepieniom. Jednocześnie żaden przepis nie przewiduje obowiązku przeprowadzania testów uczuleniowych na substancje wchodzące w skład szczepionek. Stąd, w takiej sytuacji obowiązkiem rodziców było poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu. Powyższe uwagi zawierają bezpośrednio lub pośrednio odpowiedź na wszystkie zarzuty skargi. W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.