III SA/Po 410/15

Dnia 29 lipca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik (spr.) Sędziowie WSA Beata Sokołowska WSA Marzenna Kosewska Protokolant: Ref. staż. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2015 roku przy udziale sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] lutego 2015 roku nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę Postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w P., działając na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2012 r., poz. 1015, ze zm.) umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku A.R., zamieszkałego w D., zwanego dalej zobowiązanym, na podstawie tytułów wykonawczych: [...], obejmujących należności za składki na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu postanowienia organ stwierdził, że umorzenie postępowania nastąpiło z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Na podstawie sporządzonego protokołu stanu majątkowego, wykazu majątku oraz zgromadzonych w sprawie informacji z Wydziału Komunikacji Starostwa Powiatowego w P., Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego, Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej wynika, iż zobowiązany nie posiada ruchomości i nieruchomości, ze sprzedaży których można by zaspokoić przedmiotowe zobowiązania. Zobowiązany prowadzi działalność – usługi transportowe – wykorzystując wyleasingowane pojazdy. Na podstawie bazy ustalono, iż zobowiązany nie uzyskuje dochodu, a jego rachunki bankowe zostały zamknięte. Organ pouczył również, że wszczęcie ponownej egzekucji nastąpi w przypadku ujawnienia majątku lub źródeł dochodu zobowiązanego. W zażaleniu na powyższe postanowienie z dnia [...] grudnia 2014 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. wniósł o jego uchylenie. W uzasadnieniu ZUS podniósł, że brak było podstaw faktycznych i prawnych do umorzenia prowadzonego przez organ egzekucyjny postępowania na podstawie wskazanych przepisów prawa, bowiem zobowiązany wedle stanu na dzień [...] grudnia 2014 r. zatrudniał [...] pracowników. Należy przypuszczać, że zatrudnieni otrzymują wynagrodzenie za pracę, zatem wątpliwe jest, by zobowiązany z prowadzonej działalności gospodarczej nie posiadał wierzytelności bądź nie będzie uzyskiwał przychodów. W ocenie ZUS organ egzekucyjny nie podjął wszelkich czynności zmierzających do zastosowania lub zrealizowania środków egzekucyjnych, a także nie wykazał bezsprzecznie, iż w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że informacje o prowadzeniu działalności gospodarczej przez zobowiązanego dotyczą okresu po wydaniu zaskarżonego postanowienia, natomiast sam fakt prowadzenia działalności gospodarczej nie jest równoznaczny z istnieniem majątku, a w szczególności z posiadaniem wierzytelności oraz osiąganiem przychodu. Ze składanych przez zobowiązanego deklaracji wynika, iż nie osiąga on dochodów z tytułu wykonywanej działalności gospodarczej. W ocenie organu brak jest składników majątkowych zobowiązanego, do których można by prowadzić skutecznie egzekucję. Organ wskazał jednak, że ZUS jako wierzyciel został wyposażony w instrumenty pozwalające ustalić sytuację majątkową zobowiązanego i w przypadku ustalenia składników majątkowych Dyrektor ZUS może stosować środki egzekucyjne. W skardze na powyższe postanowienie skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, ZUS zarzucił naruszenie art. 59 § 2 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W uzasadnieniu ZUS wskazał, że zobowiązany według stanu na dzień [...] marca 2015 r. nadal prowadził działalność gospodarczą i zatrudniał [...] pracowników – nie można zatem wykluczyć, że nie posiada żadnych wierzytelności oraz nie uzyskuje przychodu. W ocenie ZUS stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej o możliwości ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego stanowi próbę przesunięcia obowiązku prowadzenia postępowania egzekucyjnego na wierzyciela. Nie dołożono wszelkiej staranności w celu ustalenia istnienia majątku mogącego stanowić przedmiot egzekucji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia stanowi art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015, ze zm.), zwanej dalej: "u.p.e.a.", stosownie do którego postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie wyżej powołanego art. 59 § 2 u.p.e.a., jak wynika z wyraźnego brzmienia tego przepisu, jest zależne od uznania organu egzekucyjnego. Organ ten powinien jednak kierować się dyrektywą celowości postępowania egzekucyjnego. W związku z tym ustalenie, że zobowiązany nie posiada majątku, w stosunku do którego możliwa byłaby egzekucja, powinno skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Możliwość działania organu egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. nakłada na ten organ szczególny obowiązek dokładnego zbadania i rozważenia okoliczności indywidualnych każdej sprawy w celu jej prawidłowego rozwiązania, wyboru optymalnego rozstrzygnięcia, poprzedzonego szczególnie dokładną analizą i oceną faktów w świetle obowiązującego prawa, których logiczną konsekwencją jest podjęte postanowienie. Oznacza to, że organ administracji zobowiązany jest w takim postępowaniu do szczególnego działania zmierzającego do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w jego ramach do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz dokonania jego oceny w myśl zasady swobodnej oceny dowodów (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 3 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1584/13, Lex nr 1494777). Umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej w sytuacji, gdy postępowanie to nie doprowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej koszty jego prowadzenia, następuje wedle uznania organów egzekucyjnych, które winny kierować się względami celowościowymi. Niemniej jednak, dla zastosowania tego przepisu konieczne jest wszechstronne rozważenie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy egzekucyjnej, prowadzące do ustalenia przez organ egzekucyjny w myśl zasady swobodnej oceny dowodów, że zobowiązany nie posiada majątku wystarczającego do zaspokojenia kosztów postępowania egzekucyjnego. Podkreślenia również wymaga, że badanie istnienia tej przesłanki musi odnosić się do aktualnego stanu faktycznego, czyli na dzień wydania postanowienia na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, organ egzekucyjny wywiązał się z powyższego obowiązku. Należy bowiem zwrócić uwagę, że jak wynika ze zgromadzonych przez organ egzekucyjny informacji oraz przeprowadzonych czynności egzekucyjnych – sporządzonego protokołu stanu majątkowego, wykazu majątku oraz zgromadzonych w sprawie informacji z banków do których zwracał się organ egzekucyjny, Wydziału Komunikacji Starostwa Powiatowego w P., Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego, Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej – zobowiązany nie posiada ruchomości i nieruchomości, ze sprzedaży których można by zaspokoić przedmiotowe zobowiązania. Ponadto na podstawie bazy ustalono, iż zobowiązany nie uzyskuje dochodu, a jego rachunki bankowe zostały zamknięte. Z kolei wierzyciel nie wskazał potencjalnych składników majątkowych, które mogłyby być przedmiotem egzekucji. Sam zaś podnoszony przez wierzyciela fakt, że dłużnik ma nadal zarejestrowaną działalność gospodarczą nie jest jednoznaczny z osiąganiem przez niego dochodów czy posiadaniem majątku, które umożliwiłyby dalsze prowadzenie egzekucji. W tej sytuacji ewentualne podejmowanie dalszych czynności zmierzających do wyjawienia majątku dłużnika powodowałoby jedynie generowanie dodatkowych kosztów egzekucyjnych. Jednocześnie należy dodać, że tego rodzaju działania (mające na celu wyjawienie majątku dłużnika) z mocy art. 71 u.p.e.a. pozostają również w gestii samego wierzyciela. Reasumując należy stwierdzić, że w świetle powyższych okoliczności, organ egzekucyjny zasadnie stwierdził, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, co uprawniało tenże organ do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Należy bowiem podkreślić, że skoro w ogóle nie można ustalić miejsca siedziby (miejsca prowadzenia działalności gospodarczej) zobowiązanego, ani jego żadnego majątku, to tym samym należy przyjąć, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 59 § 2 u.p.e.a.) – zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1453/07, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl. W rozpoznawanej sprawie nie ma podstaw do zakwestionowania legalności zaskarżonego postępowania. W świetle powyżej przedstawionych okoliczności organy egzekucyjne były bowiem w pełni uprawnione do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, co stanowiło podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie przepisu art. 59 ust.2 u.p.e.a. Biorąc pod uwagę cel egzekucji jakim jest szybkie i skuteczne wyegzekwowanie zaległości zasadnie zatem umorzono postępowania egzekucyjne wobec braku wystarczającego majątku zobowiązanego, a także wobec stwierdzenia, że dalsze prowadzenie postępowania generowałoby jedynie koszty egzekucyjne. Bezskuteczność egzekucji ustalona na podstawie dostępnych organowi egzekucyjnemu danych i dokonanej przez ten organ analizy stanu sprawy, po przeprowadzeniu właściwego postępowania wyjaśniającego, wykluczającego celowość prowadzenie postępowania egzekucyjnego, stanowi wypełnienie dyspozycji art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej. Nadto wskazać należy, iż zgodnie z treścią art. 61 ustawy egzekucyjnej "W razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych". Norma wyrażona w tym przepisie stanowi zatem zabezpieczenie interesów wierzyciela na wypadek, gdyby po umorzeniu postępowania egzekucyjnego uległ zmianie stan faktyczny w ten sposób, że wyjdą na jaw okoliczności świadczące o istnieniu majątku zobowiązanego, umożliwiającego prowadzenie egzekucji. Ubocznie należy też wskazać, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych posiada własne kompetencje do prowadzenia postępowania egzekucyjnego i związane z tym uprawnienia organu do uzyskiwania istotnych dla sprawy wiadomości faktycznych. Zatem zaprzestanie prowadzenia egzekucji przez Urząd Skarbowy nie pozbawia ZUS możliwości czynnego dochodzenia swych należności. W tym stanie rzeczy skargę jako bezzasadną należało oddalić, o czym Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.).