III SA/Po 416/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Marek Sachajko (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] kwietnia 2018 roku nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] na rzecz skarżącego kwotę 480,- zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania Pismem z [...] stycznia 2018 r. J. G. (dalej jako wnioskodawca, skarżący), zastępowany przez zawodowego pełnomocnika, zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, za okres od 09.2011 r. do 11.2011 r. Pełnomocnik skarżącego w uzasadnieniu wniosku wskazał, iż zaległość z tytułu składek powstała z przyczyn niezależnych od wnioskodawcy, w związku z utratą płynności finansowej po braku wpłat od kontrahentów. Wcześniejsze zobowiązania były regulowane. Dalej opisał sytuację materialną oraz zdrowotną dwuosobowej rodziny wnioskodawcy, wskazując że kwota zaległych należności z tytułu składek stanowi istotne obciążenie dla budżetu domowego i nie jest możliwa do spłaty bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Decyzją z [...] kwietnia 2018 r. nr [...] (znak sprawy [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...], wskazując na art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 3a, art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 z późn. zm., dalej jako u.s.u.s.) oraz § 3 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej jako Rozporządzenie) odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na: a) ubezpieczenia społeczne - za okres: od 09.2011 r. do 11.2011 r., w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu składek w kwocie [...]zł; odsetek za zwłokę w kwocie [...]zł; kosztów upomnień w kwocie [...]zł; b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres od 09.2011 r. do 11.2011 r., w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek w kwocie [...]zł; odsetek za zwłokę w kwocie [...]zł; kosztów upomnień w kwocie [...]zł; c) Fundusz Pracy - za okres od 09.2011 r. do 11.2011 r., w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek w kwocie [...]zł; odsetek za zwłokę w kwocie [...]zł; kosztów upomnień w kwocie [...]zł. Uzasadniając decyzję organ opisał ustalenia, że z tytułu nieopłaconych składek powstało zadłużenie, w kwocie [...]zł na dzień [...].01.2018 r. Dalej organ ocenił, że należności za okres od 09.2011 r. do 11.2011 r. nie uległy przedawnieniu. Bieg okresu terminu przedawnienia został zawieszony od dnia doręczenia upomnienia tj. [...] października 2011 r. (za okres - wrzesień 2011 r.), [...] listopada 2011 r. (za okres - październik 2011 r.), [...] kwietnia 2012 r. (za okres - listopad 2011 r.). Dochodzone należności zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym od [...] lutego 2012 r. (wrzesień-październik 2011 r.) i od [...] września 2012 r. (listopad 2011 r.). W dniu [...] czerwca 2016 r. nastąpił zwrot tytułów wykonawczych wraz z protokołem nieściągalności. Organ wskazał, że należności przedawniłyby się [...] lutego 2021 r., jednak w dniu [...] kwietnia 2018 r. wdrożono postępowanie egzekucyjne na ww. zaległości i bieg okresu terminu przedawnienia został zawieszony od tego dnia i trwa nadal. Nadto organ wskazał, że na koncie figuruje zadłużenie z tytułu kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez organ egzekucyjny - Dyrektora [...], w kwocie [...]zł. Dalej organ wymienił przesłanki umorzenia należności płatnikowi składek zobowiązanemu do opłacania należności z tytułu składek. Następnie wskazał, że według obliczeń Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych opartych na danych Departamentu Statystyki Społecznej GUS zawartych w publikacji "Poziom i struktura minimum socjalnego we wrześniu 2017 r." minimum socjalne w dwuosobowym emeryckim gospodarstwie domowym zostanie zachowane, jeżeli miesięczny dochód stanowić będzie kwota [...]zł. Łączny dochód gospodarstwa domowego wnioskodawcy stanowi kwotę [...]zł, co stanowi kwotę wyższą niż minimum socjalne dla tego typu gospodarstwa domowego. Biorąc pod uwagę wskazane wydatki zw. z leczeniem oraz inne do dyspozycji w gospodarstwie domowym pozostaje kwota [...]zł. Na opisaną decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł J. G., zastępowany przez tego samego zawodowego pełnomocnika. Pełnomocnik wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm., dalej jako K.p.a.) w zw. z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i ustalenia w sposób nie budzący wątpliwości wysokości zaistniałych po stronie odwołującego wymagalnych zaległości i składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy poprzez między innymi brak uwzględnienia przedawnienia tych należności. Nadto pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz oceny zgromadzonych dowodów zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia sytuacji majątkowej i życiowej wnioskodawcy i zostało przyjęte za podstawę wydania decyzji odmawiającej umorzenia zaległości z tytułu składek. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Zaznaczył, że w zaskarżonej decyzji błędnie określona została kwota zaległości, której umorzenia odmówił; ocenił jednak, że błędnie wskazanie w decyzji kwoty nie ma wpływu na zawarte w decyzji argumenty stanowiące podstawę do odmowy umorzenia. Organ wskazał, że skarżący zawiesił działalność gospodarczą z dniem [...] listopada 2011 r. Wysokość składki za listopad 2011 r. na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy wyliczona została za 3 dni prowadzenia działalności gospodarczej, natomiast składka na fundusz ubezpieczenia zdrowotnego jest niepodzielna i musi być opłacona w całości. Po ponownej analizie konta stwierdzono, że zaległa składka za wrzesień 2011 w kwocie [...]zł uległa przedawnieniu z uwagi na brak prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W związku z powyższym sporządzono wniosek o odpisanie przedawnionych należności za wskazany miesiąc. Zaległość za październik 2011 w kwocie [...]została uregulowana wpłatą egzekucyjną z [...] stycznia 2018 r.; wpłata pokryła należność główną, odsetki, koszty upomnienia oraz koszty egzekucyjne. Zaległość za listopad 2011 w kwocie [...]zł – zdaniem organu - pozostaje bez zmian. Ponadto organ wskazał, że – w zakresie zaległości na Fundusz Pracy - zaległość za wrzesień 2011 w kwocie [...]zł została częściowo uregulowana, zaś pozostała zaległość uległa przedawnieniu. W związku z powyższym sporządzono wniosek o odpisanie przedawnionych należności za wskazany miesiąc. Zaległość za październik 2011 w kwocie [...]zł została uregulowana wpłatą q toku postępowania egzekucyjnego z [...] stycznia 2018 r. Po ponownej analizie konta organ stwierdził, że zaległa składka za listopad 2011 r. uległa przedawnieniu z uwagi na brak prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W związku z powyższym sporządzono wniosek o odpisanie przedawnionych należności za wskazany miesiąc. Następnie organ wskazał, ze zaległości na ubezpieczenie społeczne pozostają bez zmian. Zdaniem organu skarżący zalega z opłatą składek na ubezpieczenie społeczne za wrzesień-listopad 2017 r. oraz na ubezpieczenie zdrowotne za listopad 2011 r. Co do biegu terminu przedawnienia organ wskazał, że za okres wrzesień – październik 2011 r. bieg terminu przedawnienia zawieszony został od [...] lutego 2012 r. (data wystawienia egzekucji) do [...] czerwca 2016 r. (protokół nieściągalności), czyli okres dochodzenia należności wydłużył się do [...] maja 2021 r. Za okres listopad 2011 r. bieg terminu przedawnienia zawieszony został od [...] września 2012 r. (data wystawienia egzekucji) do [...] czerwca 2016 r. (protokół nieściągalności), czyli okres dochodzenia należności wydłużył się do [...] października 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302; dalej jako P.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Przedmiotem tak sprawowanej kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, odsetek za zwłokę oraz kosztów upomnień, każdorazowo za okres od września do listopada 2011 r. Lektura akt sprawy administracyjnej, a także akt sprawy sądowej – m.in. odpowiedzi na skargę prowadzi do wniosku, że zaskarżona decyzja nie może pozostać w obrocie prawnym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących, między innymi, umarzania należności z tytułu składek. Skarżący wystąpił z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres wrzesień-listopad 2011 r. W zaskarżonej decyzji organ odmówił umorzenia należności bowiem uznał, że nie stwierdzono przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Z kolei dopiero na etapie postępowania sądowego - w odpowiedzi na skargę organ przyznał, że w zaskarżonej decyzji popełnił błąd poprzez nieprawidłowe określenie stanu faktycznego i błędne określenie składek, które nie podlegają umorzeniu. W szczególności pełnomocnik organu ocenił, że opisana część zaległości uległa przedawnieniu, a jeszcze inna część (także opisana) została uregulowana wpłatami egzekucyjnymi, dokonanymi równolegle z datą otrzymania przez organ wniosku o umorzenie należności. W ocenie Sądu, zaległości przedawnione jak i uregulowane nie mogą być przedmiotem decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek. Także wówczas, gdy jest to decyzja odmawiająca umorzenia należności. Takie zaległości nie mogą być skutecznie dochodzone, wobec czego bezzasadne staje się orzekanie o ich potencjalnym umorzeniu. W związku z tym organ zobowiązany był wypowiedzieć się czy należności z tytułu poszczególnych składek i związane z nimi odsetki oraz koszty upomnień nie uległy przedawnieniu (por. prawomocny wyrok WSA w Poznaniu z 11 lutego 2015 r., III SA/Po 432/14; CBOSA). Sąd uznaje, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 8 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a., a więc sprzecznie z zasadami postępowania, obligującymi organ do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, prawidłowego wyliczenia należności, przytoczenia przepisów i wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie podziela argumentu zawartego w odpowiedzi na skargę, że błędne wskazanie w decyzji kwoty, której organ rentowy odmówił umorzenia nie ma wpływu na zawarte w decyzji argumenty stanowiące podstawę do odmowy umorzenia. Z przywołanego argumentu wynika sugestia, zdaniem Sądu wadliwa, że argumenty służące do odmowy umorzenia należności w kwocie wyższej pozostają trafne także w przypadku gdy okaże się, że należność jest niższej wysokości. Sąd podkreśla, że zaskarżona decyzja jest sprzeczna z ww. zasadami ogólnymi K.p.a. i z tego powodu nie może pozostać w obrocie prawnym. Ponownie prowadząc postępowanie organ jednoznacznie ustali stan faktyczny, stan prawny oraz aktualną sytuację finansową, majątkową oraz rodzinną wnioskodawcy i dopiero na tej podstawie rozstrzygnie wniosek skarżącego z [...] stycznia 2018 r. Organ w decyzji powinien szczegółowo odnieść się także do wysokości zobowiązań wnioskodawcy, szczegółowo w decyzji omawiając problematykę przedawnienia. Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 sentencji wyroku. Przy określaniu wysokość kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw przez stronę skarżąca uwzględniono koszty reprezentowania strony przez radcy prawnego obejmujące wynagrodzenie (480 zł) w stawce przewidzianej w §14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018, poz. 265).