III SA/Po 418/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędzia WSA Barbara Koś (spr.) WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Damian Wojtkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2009 r. przy udziale sprawy ze skargi E. J. A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Ławniczak /-/ T.M. Geremek /-/ B. Koś W dniu 14 maja 2008 r. E. J. A. złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu nieuregulowanych składek wraz z kosztami upomnienia oraz odsetkami za zwłokę, powołując się na trudną sytuację osobistą i materialną. Zakład przeprowadził postępowanie administracyjne, zakończone wydaniem w dniu 29 stycznia 2009 r. decyzji nr [...] odmawiającej E. J. A. umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...] zł, w tym: składek na ubezpieczenia społeczne za okres 03/2003-04/2004 w kwocie [...] zł, składek na Fundusz Pracy za okres 02-04/2003, 07-08/2003, 11/2003-04/2004 w kwocie [...] zł, kosztów upomnienia w kwocie [...] zł oraz odsetek za zwłokę naliczonych na dzień złożenia wniosku o umorzenie, tj. 14 maja 2008 r. w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału ustalono, że wnioskodawczyni E. J. A. prowadziła działalność gospodarczą – sklep sportowo – przemysłowy "[...]" na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej dokonanego przez Burmistrza Miasta i Gminy w dniu 2 października 2001 r. W dniu 31 maja 2006 r. działalność ta została wykreślona. W chwili obecnej wnioskodawczyni nie pracuje. Pobiera rentę inwalidzką w kwocie [...] zł miesięcznie; po potrąceniach przez ZUS kwoty [...] zł na zaległości z tytułu niesłusznie pobranego zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego wnioskodawczyni otrzymuje kwotę [...] zł miesięcznie. Wnioskodawczyni jest po rozwodzie, który miał miejsce w 2004 r. Nie korzysta z pomocy społecznej. Nie posiada nieruchomości. Zamieszkuje w budynku znajdującym się na terenie Rodzinnych Ogródków Działkowych w O. Według oświadczenia złożonego podczas kontroli oraz informacji podanej podczas wywiadu środowiskowego wnioskodawczyni ponosi koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego w wysokości ok. [...] zł miesięcznie oraz koszty opału na zimę – ok. [...] zł, przy czym wydatki te nie zostały udokumentowane. Według zaświadczenia Wydziału Komunikacji w O. wnioskodawczyni nie posiada pojazdu. Zakład wskazał, iż zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Przesłanki oceny, czy zachodzi ważny interes osoby zobowiązanej zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W myśl § 3 powyższego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. W takich przypadkach umorzenie może nastąpić w szczególności, gdy: – opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, – poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powoduje, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, – przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Analizując sytuację materialną i osobistą wnioskodawczyni, organ stwierdził, iż żaden z wyżej wymienionych warunków nie został spełniony w niniejszej sprawie. Zdaniem organu sytuacja wnioskodawczyni nie jest na tyle trudna, by zapłata należności ZUS w formie np. dogodnych rat pozbawiła ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie organu dochód wnioskodawczyni nie jest zadowalający, ale pozwala na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, a ponadto nie jest to okoliczność wystarczająca do wypełnienia przesłanek umożliwiających umorzenie zadłużenia. Poza tym organ podkreślił, że powołane przepisy nie nakazują organowi umorzenia należności w każdym przypadku nawet gdy zaistniały ww. przesłanki, a jedynie dają możliwość uznania, czy okoliczności sprawy uzasadniają celowość umorzenia i czy nie są sprzeczne z interesem finansów ubezpieczeń społecznych. Strona złożyła do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, domagając się umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, kwestionując stwierdzenie organu, że opłacenie zaległych należności przy uwzględnieniu osiąganych przez nią dochodów i ponoszonych wydatków, nie pozbawi jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Decyzją nr [...] z dnia 17 kwietnia 2009 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia 29 stycznia 2009 r. Organ odwoławczy poczynił ustalenia w zakresie sytuacji majątkowej i osobistej wnioskodawczyni tożsame z zawartymi w zaskarżonej decyzji przy czym wskazał, iż obecnie wnioskodawczyni pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy (przyznaną okresowo do 30 czerwca 2010 r.) w wysokości [...] zł brutto, a po potrąceniach na poczet zadłużenia z tytułu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego – [...] zł miesięcznie. W dniu 16 września 2005 r. ZUS dokonał zajęcia świadczenia rentowego wnioskodawczyni, a egzekucja jest skuteczna. Na poczet zadłużenia z tytułu nienależnie pobranych świadczeń wpłynęło do chwili obecnej łącznie [...] zł; do spłaty pozostaje kwota [...] zł. Z załączonej dokumentacji medycznej wynika, że wnioskodawczyni choruje na depresję, zwyrodnienie kręgosłupa oraz kolan, a koszty związane z leczeniem wynoszą miesięcznie ok. [...] zł; wnioskodawczyni nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Uwzględniając powyższe okoliczności, organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że sytuacja materialna wnioskodawczyni nie uzasadnia umorzenia należności, podkreślając że wnioskodawczyni nie korzysta z pomocy społecznej, a prowadzona egzekucja należności jest skuteczna, co – zdaniem organu pozwala na przyjęcie, że kontynuacja potrąceń ze świadczenia lub ewentualna spłata należności w ramach korzystnej ulgi nie powodują zagrożenia dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych wnioskodawczyni. W konsekwencji organ odwoławczy stwierdził, iż organ I instancji słusznie uznał, że w niniejszej sprawie brak było podstaw do umorzenia należności z tytułu składek w świetle przepisów przytoczonych w zaskarżonej decyzji. W skardze na powyższą decyzję strona zakwestionowała stwierdzenie organu, że otrzymywany przez nią dochód przy uwzględnieniu koniecznych wydatków, pozwala jej na spłatę zaległych należności bez uszczerbku w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych. W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Sądy administracyjne powołane są do sprawowania wymiaru sprawiedliwości poprzez kontrolowanie działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji w tak określonych granicach, sąd uwzględnił skargę z powodu naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji, bowiem wydał ją niewłaściwy organ. Przepis art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych a nie Prezes Zakładu ( por. wyrok NSA z 28.01.2009 r., II GSK 691/08, niepubl. i powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007 r., II GSK 340/06 ). Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, że sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ – Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu podpisuje wydane przez ten organ administracji publicznej decyzje, bowiem zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy o s.u.s. Prezes reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie § 2 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28, poz. 164). W zaskarżonej decyzji z dnia 17 kwietnia 2009 r. jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (odmiennie niż w decyzji z dnia 29 stycznia 2009 r., gdzie organem tym był Zakład Ubezpieczeń Społecznych), wynika to zarówno z nagłówka decyzji jak i z jej uzasadnienia. Również w odpowiedzi na skargę (w jej uzasadnieniu) wskazano Prezesa Zakładu jako organ wydający decyzję. Oznacza to, że decyzję wydał niewłaściwy organ, co stanowi wadę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 kpa, uzasadniającą stwierdzenie przez sąd nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wobec czego należało orzec jak w punkcie I sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono w punkcie II sentencji wyroku zgodnie z art. 152 p.p.s.a. /-/M. Ławniczak /-/T.M. Geremek /-/B. Koś