III SA/Po 425/14

Dnia 4 marca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Marek Sachajko (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka - Nerka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2015 roku przy udziale sprawy ze skargi R. K. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 24 stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] nr [...], II. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana W dniu [...] w [...] na drodze krajowej nr 11 miała miejsce kontrola drogowa pojazdu marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] przeprowadzona przez Inspekcję Transportu Drogowego. Kontrolowanym pojazdem kierował R. K. Podczas kontroli kierowca nie okazał wypisu z zaświadczenia na wykonywanie przewozów drogowych na potrzeby własne. Kierujący pojazdem okazał umowę zlecenia (obejmującą: "samodzielne wykonywanie prac w postaci transport - kierowca") zawartą z R. K. (zwanym dalej skarżącym) w dniu [...] faktury VAT nr [...] i nr [...] oraz dwa dokumenty WZ. Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego na podstawie art. 61 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego zawiadomił pismem z dnia [...] skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania wobec przedsiębiorcy: R. K. [...]. Ponadto, organ wezwał przedsiębiorcę do złożenia w terminie 7 dni od otrzymania zawiadomienia, wszechstronnych i popartych dowodami wyjaśnień dotyczących stwierdzonych naruszeń zawartych w protokole kontroli nr [...], który skarżący otrzymał w dniu [...]. Zawiadomienie zostało doręczone w dniu [...]. W dniu [...] do Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego w Opolu wpłynęły wyjaśnienia skarżącego, w którym strona stwierdziła, że kontrolowany przewóz był zgodny z warunkami określonymi dla przewozów drogowych na potrzeby własne, ponieważ pojazd był w prawnym posiadaniu przewoźnika (dostarczono kserokopię upoważnienia do użytkowania przedmiotu leasingu), kierowca był pracownikiem przewoźnika, a ładunek stanowił własność przewoźnika. Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego w Opolu na podstawie informacji uzyskanych od Głównego Inspektora Transportu Drogowego - Biura do spraw Transportu Międzynarodowego (pismem nr [...]) oraz na podstawie pisma ze Starostwa Powiatowego w Kaliszu (pismo nr [...]) stwierdził, że w dniu kontroli przewoźnik nie posiadał uprawnień przewozowych w postaci zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego lub zaświadczenia na wykonywanie przewozów drogowych na potrzeby własne. Uprawnienia przewozowe - zaświadczenie na przewozy drogowe na potrzeby własne zostało stronie wydane przez Starostwo Powiatowe w Kaliszu dopiero w dniu [...]. W dniu [...], Opolski Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego na podstawie art. 92a ust 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2012 r. Nr 1265, z późn. zm.) oraz zgodnie z ustaleniami protokołu kontroli nr: [...], wydał decyzję nr [...] o nałożeniu na skarżącego, prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą: K. R. [...] karę pieniężną w wysokości 8.000,00 zł (słownie: osiem tysięcy złotych). Organ wskazał, że analiza materiału dowodowego w tej sprawie wykazała, że skarżącemu słusznie postawiono zarzut w postaci naruszenia polegającego na wykonywaniu transportu drogowego bez wymaganego zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego lub bez wymaganej licencji, ponieważ w chwili kontroli kierowca - R. K. nie był pracownikiem firmy: [...] K. R. w myśl art. 2 ustawy - Kodeks pracy, definiującego pojęcie "pracownika". "Pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę". Okazana przez kierowcę umowa zlecenia - zdaniem organu - nie spełnia warunku pozwalającego uznać R. K. jako pracownika firmy [...] - R. K. W związku z powyższym w ocenie organu I instancji przewoźnik nie spełniał przesłanek określonych dla przewozu drogowego na potrzeby własne, wymienionych w art. 4 ust. 4 ustawy o transporcie drogowym (Dz. U. z 2012 poz. 1265 ze zm.), a tym samym w myśl zapisu art. 4 ust.3 lit. a) kontrolowany przewóz był transportem drogowym i wymagał posiadania zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika. W związku z powyższym – zdaniem organu - skarżący dopuścił się naruszenia opisanego w lp. 1.1 zał. nr 3 do ustawy o transporcie drogowym, tj. "Wykonywanie transportu drogowego bez wymaganego zezwolenia na wykonywania zawodu przewoźnika drogowego lub bez wymaganej licencji". W dniu [...] do Głównego Inspektora Transportu Drogowego wpłynęło za pośrednictwem Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego odwołanie skarżącego od decyzji nr: [...]. W odwołaniu od decyzji strona zarzuciła organowi, że podczas kontroli kierowca - R. K. został poproszony o okazanie umowy zlecenia, podczas gdy do wykonywania przewozów na potrzeby własne konieczna jest umowa o pracę. Ponadto strona twierdzi, że kierowca wykonywał usługę okazjonalnie na prośbę swojego ojca. Strona powołała się również na dwie kontrole drogowe (kontrola z dnia [...] oraz kontrola z dnia [...]) twierdząc, że w dwóch takich samych stanach faktycznych organ przywołał różne przepisy jako podstawę wydanej decyzji. W dniu [...], Główny Inspektor Transportu Drogowego wydał decyzję nr [...], która utrzymała zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. W dniu [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu za pośrednictwem Głównego Inspektora Transportu Drogowego wpłynęła skarga na powyższą decyzję. W uzasadnieniu skarżący powołał się na kontrolę drogową przeprowadzoną w dniu [...], w wyniku której kierujący R. K. otrzymał pismo, w którym został poproszony o przesłanie do Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego kserokopię umowy zlecenia określającej zatrudnienie w firmie ojca. W wyniku zaniechania przesłania umowy zlecenia Opolski Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego wydał decyzję nr [...] o nałożeniu kary pieniężnej. Skarżący podniósł, że organ zastosował różne przepisy w takich samych stanach faktycznych (kontrola z dnia [...] oraz kontrola z dnia [...]) i wniósł o uchylenie w całości decyzji nr [...] oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu skarżonej decyzji i stwierdził, że decyzja została wydana słusznie i zgodnie z przepisami prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2014.1647 j.t.) sądy administracyjne powołane są do badania legalności zaskarżonych decyzji w zakresie ich zgodności z prawem materialnym, jak i procesowym. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2012.270) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi i powołaną podstawą prawną. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd stwierdził, że zaskarżone decyzje naruszają prawo, w związku z czym skarga okazał się zasadna i podlega uwzględnieniu. Organ nałożył na skarżącego administracyjną karę pieniężną w wysokości 8.000,00 zł za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji. W ocenie organu skarżący wykonywał przewóz, który nie mógł zostać zakwalifikowany jako niezarobkowy przewóz drogowy - przewóz na potrzeby własne, ponieważ nie spełniał jednego warunku przewidzianego w art. 4 pkt 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz. U.2013.1414). Zgodnie ze wskazanym przepisem niezarobkowy przewóz drogowy - przewóz na potrzeby własne - jest to każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki: a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników, b) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do pojazdu, c) w przypadku przejazdu pojazdem załadowanym - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte (...) d) przewóz nie jest przewozem w ramach wykonywanej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych. Organ w toku postępowania nie zakwestionował istnienia przesłanek normatywnych opisanych powyżej w punktach od b) do d), jednak odmówił uznania przewozu za wykonywany na potrzeby własne ze względu na niespełnienie przesłanki określonej w punkcie a), czyli warunku prowadzenia pojazdu przez przedsiębiorcę lub jego pracownika. W związku z powyższym organ uznał na mocy art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, że wykonany przewóz ma charakter transportu drogowego wobec niespełnienia warunku z art. 4 pkt 4 lit. a) ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym. Zgodnie z art. 4 ust. 3 lit. a) ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym transport drogowy to również każdy przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do działalności gospodarczej, niespełniający warunków, o których mowa w pkt 4. Organ uznał, że pojazd nie był prowadzony przez pracownika firmy, a tym samym nie spełniał warunku wymienionego w art. 4 ust. 4 lit. a) ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym i dlatego przewóz został określony jako transport drogowy. Według organu z uwagi na uznanie przewozu za transport drogowy, brak licencji uzasadniał nałożenie kary pieniężnej zgodnie z lp. 1.1 zał. nr 3 do ustawy o transporcie drogowym, tj. "Wykonywanie transportu drogowego bez wymaganego zezwolenia na wykonywania zawodu przewoźnika drogowego lub bez wymaganej licencji". Organ stwierdził, że kierujący pojazdem R. K. (syn skarżącego) w dniu kontroli nie był pracownikiem skarżącego, ponieważ w świetle art. 2 Kodeksu pracy (t.j. Dz.U.2014.1502) pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę, natomiast okazana przez kierowcę umowa zlecenia nie spełnia warunku pozwalającego, aby uznać R. K. za pracownika firmy R. K. - [...]. Zdaniem Sądu, rozpoznanie niniejszej sprawy z perspektywy wyłącznie ustawy – Kodeks pracy – i na podstawie kryteriów przyjętych przez organ jest niewystarczające. Sąd podziela stanowisko organu dotyczące stwierdzenia, że przepis art. 4 pkt 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym posługuje się pojęciem "pracownik", jednak zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organ nie poddał analizie szczególnej sytuacji faktycznej oraz prawnej, związanej z wykonywaniem przewozu w sposób okazjonalny przez syna skarżącego w ramach jego zastępstwa. Interpretacja art. 4 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym dokonana przez organ prowadzi do powstania sytuacji, w których świadczenie pomocy przez członków najbliższej rodziny w prowadzonym jednoosobowo przedsiębiorstwie w sytuacjach nadzwyczajnych wiąże się z powstaniem negatywnych konsekwencji finansowych w postaci administracyjnych kar pieniężnych. Możliwość takiej pomocy osobom najbliższym (biorąc pod uwagę przedmiot prowadzonego przez skarżącego przedsiębiorstwa) – w ocenie organów administracji publicznej - istnieje jedynie po spełnieniu warunków (a) posiadania licencji na wykonywanie transportu drogowego czy też (b) pozostawania przez kierowcę w stosunku pracy z przedsiębiorcą. Sąd zwraca uwagę na możliwość szerszej - oczywiście w określonych okolicznościach faktycznych i prawnych - interpretacji pojęcia "przedsiębiorca" użytego w art. 4 pkt 4 lit. a) ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym. Przytoczyć należy w tym miejscu orzecznictwo organów ochrony prawnej, uwzględniające relacje rodzinne w przedmiotowych sprawach. Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lutego 2006 r. (sygn. akt VI SA/Wa 1840/05) pod pojęciem "przedsiębiorcy’ określonym w art. 4 pkt 4 lit. a) ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym należy rozumieć także osobę będącą członkiem najbliższej rodziny przedsiębiorcy, pozostającą z przedsiębiorcą we wspólnym gospodarstwie domowym, która prowadzi pojazd samochodowy w zastępstwie tego przedsiębiorcy. Należy więc – odwołując się do pojęcia terminów zarówno "przedsiębiorca", jak i "pracownik" i uwzględniając relacje rodzinne zwrócić uwagę także na inny, niż wskazany w ustawie - Kodeks pracy - zakres podmiotowy, jak i przedmiotowy. Zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U.2013.1442), jeżeli pracownik spełnia kryteria określone w art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dla celów ubezpieczeń społecznych jest traktowany jako osoba współpracująca. Zgodnie z art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych "Za osobę współpracującą z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz zleceniobiorcami, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 i 5, uważa się małżonka, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione, rodziców, macochę i ojczyma oraz osoby przysposabiające, jeżeli pozostają z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności lub wykonywaniu umowy agencyjnej lub umowy zlecenia; nie dotyczy to osób, z którymi została zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego". Ponadto, biorąc pod uwagę umowę zlecenia wykonywania czynności transportowych zawartą między skarżącym - jako przedsiębiorcą, a jego synem - jako kierowcą, w dniu [...]. (k. 6 akt administracyjnych), a także fakt zgłoszenia w dniu [...] przez skarżącego (na druku ZUS ZUA) swojego syna R. K. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (k. 1 akt administracyjnych), organ powinien ocenić - w aspekcie normatywnym - czy prowadzący pojazd R. K. pomaga skarżącemu w prowadzonej przez niego działalności gospodarczej w określonych ramach prawnych i jakie są konsekwencje - biorąc pod uwagę przedmiot niniejszej sprawy – w aspekcie spełnienia/braku spełnienia wszystkich przesłanek przewozu na potrzeby własne. Organ zobowiązany będzie ponownie – po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego - w decyzji wskazać, biorąc pod uwagę normy prawne należące do systemu prawnego - czy zaniechanie zawarcia przez skarżącego umowy o pracę, ze współpracującym ze skarżącym (w zakresie prowadzonej działalności) synem, uniemożliwia uznanie przejazdu wykonywanego w dniu kontroli za przewóz na potrzeby własne (por. w tym zakresie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 marca 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 1955/06). Podsumowując, organ poprzez zaniechanie pełnej - zarówno w aspekcie faktycznym, jak i prawnym - oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, odmówił uznania wykonywanego przewozu za przewóz na potrzeby własne, a w konsekwencji powyższego zakwalifikował wykonywany przez skarżącego przewóz jako transport drogowy, co skutkowało nałożeniem kary pieniężnej za wykonywanie tego transportu bez wymaganej licencji. Sąd w niniejszym postępowaniu nie przesądza kierunku rozstrzygnięcia organu administracji publicznej, jednak powyższe uwagi nasuwają wątpliwości co do prawidłowego zebrania i rozpatrzenia dowodów w sprawie oraz dokładnego wyjaśnienia przez organ stanu faktycznego sprawy oraz zastosowania przepisów prawnych. Zaniechanie orzekających w sprawie organów stanowi naruszenie przepisów postępowania art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji organy naruszyły również art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym, rozstrzygając sprawę przedwcześnie, bez dokonania wyżej opisanych ustaleń, odmawiając uznania wykonanego przewozu jako przewozu na potrzeby własne i kwalifikując przedmiotowy przewóz jako transport drogowy, co skutkowało nałożeniem na skarżącego administracyjnej kary pieniężnej za wykonywanie tego transportu bez wymaganej licencji. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że decyzje organów I i II instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego i postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia ich uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a oraz lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2012, poz. 270). O niewykonalności uchylonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. Natomiast, o kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.