III SA/Po 427/10

Dnia 27 października 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka ( spr.) Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Walentyna Długaszewska Protokolant: st. sekr. sąd. Kamila Błaszkiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2010 roku przy udziale sprawy ze skargi K. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia r., nr w przedmiocie odmowy umorzenia 50% należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę Wnioskodawca K. wniósł o umorzenie 50 % składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz na Fundusz Pracy wraz z kosztami upomnienia i odsetkami za zwłokę. Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego i zebraniu dowodów w sprawie decyzją z dnia 21.04.2009r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia 50 % powyższych należności. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji podał, iż nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. K. jest rozwiedziony, posiada na utrzymaniu troje dzieci ( 17, 21 i 21 lat ). W 2008 r. uzyskał dochód 4282 zł brutto. Posiada zobowiązanie podatkowe ( 14000 zł ) i kredytowe ( 700 zł ). Ma zaległości alimentacyjne ( 900 zł ), jest współwłaścicielem nieruchomości ( dom i działka – 170 m kw. ), wyposażenia warsztatu szklarskiego i samochodu z 1993 r. Obecnie mieszka u matki i nie korzysta z pomocy społecznej. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem K. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku twierdził, iż nie może sprzedać jego części domu, ponieważ po dokonanym podziale ma pokój i garaż w niepodzielnym budynku szeregowym. Aktualnie jest on w trakcie poszukiwania pracy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 22 kwietnia 2010r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Rozpatrując ponownie sprawę organ odwoławczy stwierdził, iż nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, podzielając ustalenia faktyczne organu I instancji. W prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie orzeczono o jego bezskuteczności ( istnieje składnik majątkowy – współwłasność nieruchomości ). Zobowiązany nie otrzymuje dochodów, ale deklaruje chęć podjęcia pracy ( od 28.05.2009 jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna ). Zobowiązanie podatkowe wynosi 20000 zł, a raty alimentacyjne – 300 zł miesięcznie. Mieszka u matki, która płaci za niego rachunki ( 350 zł miesięcznie ) – ma dochód w postaci renty – 929,48 zł netto. Obecnie skargę na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu K.. W uzasadnieniu skargi podniósł, iż zniesienie współwłasności majątkowej małżeńskiej nastąpiło 7.11.2003 r., a rozwód z żoną 25.10.2004 r. Postanowieniem sądowym z dnia 22.01.2010 r. dokonano szacunkowego podziału majątku, a udział skarżącego określono na kwotę 100.000 zł. Do dnia wniesienia skargi otrzymał on od byłej żony 47000 zł w ratach. Skarżący wskazał, iż od końca kwietnia 2009 r. jest bezrobotny, ma zablokowane konta bankowe, żyje z renty matki ( z której opłaca żywność, główne opłaty i leki ). Zarzucił organowi dokonanie niewystarczających ustaleń faktycznych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na jej uwzględnienie. Po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy Sąd uznał bowiem, iż nie zachodzą w niej przesłanki umorzenia wymienione w art. 28 ustawy z 13.10.1983 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 ze zm. ). Zgodnie z art. 28 ust. 1 tej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: - dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; - wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; - naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; - jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być przy tym w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności ( ust. 3 a ). Zgodnie natomiast z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ) ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS ma charakter uznaniowy a to oznacza, ż nie może być ona całkowicie dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi - w postaci umorzenia należności ( zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 19.11.2007 r., V S.A./Wa 1876/07, lex nr 484969; wyrok WSA w Gdańsku z 10.02.2009 r., I S.A./Gd 874/08, lex nr 483118 ). Organ działa przy tym na zasadzie art. 7 kpa i zobowiązany jest do dokonania wyczerpujących ustaleń faktycznych w sprawie, jednakże nie zwalnia to samej strony z wykazywania odpowiedniej inicjatywy dowodowej, szczególnie w zakresie okoliczności faktycznych działających na jej korzyść ( mogących się przyczynić do podjęcia decyzji o umorzeniu zaległości ). W omawianej sprawie dokonując kontroli legalności decyzji Sąd stwierdził, że organ zadziałał prawidłowo. W toku postępowania przed organem I i II instancji ustalono, iż K. jest rozwiedziony. W 2008 r. uzyskał dochód 4282 zł brutto. Posiada zobowiązanie podatkowe ( 20000 zł ) i kredytowe ( 700 zł ). Płaci raty alimentacyjne ( 300 zł ), jest współwłaścicielem nieruchomości ( dom i działka – 170 m kw. ), wyposażenia warsztatu szklarskiego i samochodu z 1993 r. Obecnie mieszka u matki i nie korzysta z pomocy społecznej. Jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, deklarująca chęć podjęcia zatrudnienia. Z oświadczenia złożonego w skardze wynika natomiast, iż na skutek podziału majątku wspólnego z byłą żoną ( powyższej nieruchomości ) skarżący ma udział w części określonej na kwotę 100000 zł, z czego otrzymać miał od niej 47000 zł w ratach do tej pory. W niniejszej sprawie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, co oznacza, iż w ocenie organu egzekucyjnego istnieją składniki majątkowe mogące stanowić przedmiot skutecznej egzekucji. Sytuacja materialna skarżącego jest trudna ( jest na utrzymaniu matki, ma zobowiązania podatkowe i alimentacyjne ), jest on osobą poszukującą pracy za pośrednictwem organu publicznego. Z drugiej jednak strony ma majątek ruchomy ( samochód i wyposażenie warsztatu szklarskiego ) i posiada określoną wierzytelność wobec swojej byłej żony z tytułu podziału majątku wspólnego. Sam skarżący oświadczył, iż jego udział określono na kwotę 100000 zł, z której otrzymać miał faktycznie już 47000 zł. Wynika stąd bezpośrednio, iż najpóźniej w momencie wnoszenia skargi K. dysponował takimi środkami finansowymi, które uniemożliwiały podjęcie decyzji o umorzeniu 50 % należności z powodu trudnej sytuacji materialno – finansowej. Organ zasadnie uznał wobec tego, iż skarżący nie wykazał przesłanek całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 2 ustawy z 13.10.1983 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Skarżący nie wykazał ponadto, iż w sprawie zachodzą przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ) dotyczące złej sytuacji majątkowej zobowiązanego, gdyż – jak wskazano powyżej – nie udokumentował on tej kwestii w wystarczający sposób. Należy pamiętać, iż ZUS dokonując oceny w konkretnej sprawie musi dokonywać tego w oparciu o obiektywne kryteria i to zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości . Ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności, bo zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają – co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami. Wreszcie należy brać pod uwagę i to, ze organy administracyjne zasadnie przyjmują, ze istotną granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi kolizja z interesem społecznym. Interes społeczny to bowiem obowiązek zakładu do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Umarzanie zatem należności z tytułu składek ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich uregulowanie ( zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 05.11.2007 r., V SA/Wa 1231/07, lex nr 484909 oraz z 23.10.2007 r., V S.A./Wa 1368/07, lex nr 492274 ). Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał skutecznie w toku prowadzonego postępowania, iż jego sytuacja rodzinna i majątkowa wyczerpuje przesłanki do umorzenia należności. Organ dokonał wobec tego prawidłowych ustaleń faktycznych i ich trafnej oceny pod kątem braku możliwości umorzenia przedmiotowych należności publicznoprawnych. Z tego względu jego skarga podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ).