III SA/Po 437/09

Dnia 17 listopada 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędziowie WSA Beata Sokołowska WSA Szymon Widłak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Barbara Dropek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2009 roku przy udziale sprawy ze skargi W.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/Sz. Widłak /-/T.M. Geremek /-/B. Sokołowska W związku z wnioskiem W.S. z dnia [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy rozpatrzonej decyzją ZUS z [...] r., na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Tekst jednolity Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) Prezes ZUS postanowił decyzją z dnia [...] r. utrzymać w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i nie umarzać należności z tytułu składek na ubezpieczenia. W uzasadnieniu orzeczenia organ rentowy wskazał, iż z uwagi na niedopełnienie obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy na koncie wnioskodawcy powstało zadłużenie za okres [...] r. Zadłużenie nie jest objęte postępowaniem egzekucyjnym w administracji. Strona uzasadnia wniosek trudną sytuacją materialną i finansową. Wskazała, że w chwili obecnej nie posiada stałego miejsca zatrudnienia. Ponadto leczy się w Poradnia Zdrowia Psychicznego. Do wniosku przedłożono oryginały dokumentów, z których potwierdzone kserokopie załączono do akt sprawy. W trakcie postępowania ustalono, na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału, zainteresowany aktualnie nie jest zatrudniony i nie prowadzi już działalności gospodarczej. Dalej ZUS wyjaśnił, że na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Tekst jednolity Dz. U. z 2007 r. Nr 11 , poz. 74 ze zm. ) należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład , z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 cytowanej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi, gdy : 1/ dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego , których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2/ sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn , o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3/ nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa ( Dz. U. Nr 137, poz. 926, z późn. zm. ), 4/ nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a/ wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5/ naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6/ jest oczywiste , że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ponadto w myśl art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Uzasadnione przypadki mogące być podstawą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, w szczególności określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ), wydane na podstawie art. 28 ust. 3b cytowanej ustawy. Ponieważ z majątku wnioskodawcy może być prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne w administracji lub egzekucja sądowa, dlatego brak jest w niniejszej sprawie podstaw prawnych i faktycznych do umorzenia przedmiotowych należności z tytułu składek w myśl przepisów art. 28 ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Jednocześnie z oceny zebranych w sprawie dowodów wynika, że nie zachodzą również uzasadnione przypadki mogące być podstawą do umorzenia należności z tytułu składek zgodnie z art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy, określone w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgromadzony w niniejszej sprawie materiał daje podstawę aby przyjąć, że opłacenie należności z tytułu składek np. w formie układu ratalnego nie pozbawi zainteresowanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na decyzję Prezesa ZUS złożył wnioskodawca, zarzucając jej naruszenie prawa i wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W odpowiedzi na skargę organ rentowy podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Na rozprawie w dniu 17 listopada 2009 r. strony podtrzymały swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne powołane są do sprawowania wymiaru sprawiedliwości poprzez kontrolowanie działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto należy zaznaczyć, iż zgodnie z art. 153 p. p. s. a. ocena prawa i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. W związku z tym zarówno orzekające w sprawie organy, jak i Sąd są związani oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 listopada 2008 r., sygn. V SA/Wa 2173/08, jednakże Sąd bierze z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji w powyżej określonych granicach, Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn aniżeli w niej wskazane. Sąd stwierdził bowiem naruszenie prawa dające podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z uwagi na to, że została ona wydana przez niewłaściwy organ. Przepis art. 83 ust. 4. ustawy o s.u.s. stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezes Zakładu ( por. wyrok NSA z 28.01.2009 r., II GSK 691/08, niepubl. i powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007 r., II GSK 340/06 ). Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, że sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ – Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu podpisuje wydane przez ten organ administracji publicznej decyzje bowiem zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy o s.u.s. Prezes reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie § 2 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( Załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28, poz. 164 ). W zaskarżonej decyzji z dnia [...] r. jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( odmiennie niż w decyzji z dnia [...]., gdzie organem tym był Zakład Ubezpieczeń Społecznych ), wynika to zarówno z nagłówka decyzji jak i z jej uzasadnienia. Również w odpowiedzi na skargę wskazano Prezesa Zakładu jako organ wydający decyzję. Oznacza to, że decyzję wydał niewłaściwy organ, co stanowi wadę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 kpa, uzasadniającą stwierdzenie przez sąd nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wobec czego należało orzec jak w punkcie I sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono w punkcie II wyroku w oparciu o art. 152 p.p.s.a. /-/Sz. Widłak /-/T.M. Geremek /-/ B. Sokołowska T.M.d