III SA/Po 439/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Koś po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. P. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt 3/I SA/Po 1939/03 w przedmiocie wartości celnej towaru postanawia: odmówić skarżącej K. P. przyznania prawa pomocy. /-/ B. Koś W dniu 19 lutego 2008 r. skarżąca K. P. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika (k. 176-178 i k. 184-185). W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, iż postanowieniem z dnia 18 listopada 2003 r. wydanym w sprawie I SA/Po 1939/03 została w całości zwolniona od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Podała wówczas, że nie posiada żadnego majątku ani dochodów, a pozostaje na utrzymaniu męża, z którym ma ustanowioną rozdzielność majątkową. W międzyczasie – jak podaje dalej wnioskodawczyni, stan jej zdrowia uległ pogorszeniu, a stan "majątkowo-dochodowy" nie uległ poprawie, co zdaniem wnioskodawczyni uzasadnia zwolnienie jej od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, względnie adwokata. Wskazała ponadto, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, który uzyskuje miesięczny dochód z działalności usługowej w wysokości [...] zł brutto. Oprócz mieszkania komunalnego nie posiadają innych nieruchomości, nie posiadają też żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych (o wartości powyżej 3000 EURO) ani lokat bankowych. Posiadają natomiast zadłużenie w wysokości przekraczającej [...] zł z tytułu składek na rzecz ZUS Oddział w O., na dowód czego załączyła kserokopię pisma ZUS z dnia [...]r. Zarządzeniem z dnia 25 kwietnia 2008 r. wnioskodawczyni została wezwana do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedłożenie kserokopii odpisów zeznań podatkowych za 2 ostatnie lata kalendarzowe (względnie złożenie oświadczenia o nieskładaniu zeznań podatkowych) i wykazanie wysokości osiągniętego dochodu innymi dokumentami, przedłożenie spisu średnich miesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, spisu posiadanych rachunków bankowych, opisu majątku ruchomego pozostającego w dyspozycji męża oraz posiadanych nieruchomości – w terminie 10 dni pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał dowodowy. Powyższe wezwanie skarżąca pozostawiła bez odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 13 czerwca 2008 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił K. P. przyznania prawa pomocy. K. P. wniosła od powyższego postanowienia sprzeciw, domagając się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ponownie powołała się na sprawę I SA/Po 1939/2003, w której została zwolniona od kosztów sądowych postanowieniem z dnia 18 listopada 2003 r. i wskazała, że jej warunki materialne i bytowe nie uległy żadnej poprawie, a stan zdrowia znacznie się pogorszył. Zarządzeniem z dnia 23 lipca 2008 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez oświadczenie, czy uzyskuje dochody z jakiegokolwiek tytułu i do ewentualnego udokumentowania ich wysokości, wykazania wysokości dochodów uzyskiwanych przez męża wnioskodawczyni poprzez złożenie odpisów zeznań podatkowych za rok 2007 i 2006, wskazanie i udokumentowanie innych ewentualnych źródeł i wysokości dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawczynię i jej męża w okresie 2 ostatnich lat kalendarzowych, podanie bieżących miesięcznych kosztów utrzymania wnioskodawczyni i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym oraz wskazanie i udokumentowanie aktualnego stanu zadłużenia wobec ZUS oraz innych ewentualnych obciążeń finansowych – w terminie 7 dni pod rygorem uznania, że wnioskodawczyni nie wykazała okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Odpis powyższego zarządzenia został doręczony skarżącej w dniu 28 lipca 2008 r. (k. 219). W piśmie nadanym w dniu 04 sierpnia 2008 r. (k. 222) skarżąca wniosła o nadanie sprawie biegu, powołując się na pouczenie, iż wniesienie sprzeciwu jest wolne od opłat sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Wobec wniesienia w niniejszej sprawie sprzeciwu, postanowienie referendarza sądowego z dnia 13 czerwca 2008 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy utraciło moc, a wniosek K. P. o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpoznaniu przez Sąd na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. Przedmiotowy wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja przyznania prawa pomocy przewidziana w powołanych przepisach stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ma więc ona wyjątkowy charakter i w związku z tym powinna być stosowana jedynie w sytuacjach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, z których wynika, iż skarżący nie posiada wystarczających możliwości finansowych pokrycia kosztów sądowych związanych z jego udziałem w sprawie. Jak bowiem stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/2004, niepubl.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Należy przy tym podkreślić, że ciężar wykazania zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Wynika to ze sformułowania zawartego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. – "gdy osoba ta wykaże", co oznacza, że strona ubiegająca się o prawo pomocy powinna należycie uzasadnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a okoliczności te winny znajdować potwierdzenie w stosownych dokumentach. W niniejszej sprawie skarżąca K. P., wnioskując o przyznanie prawa pomocy przede wszystkim powołała się na okoliczność, iż w sprawie I SA/Po 1939/2003 została zwolniona od kosztów sądowych. Wbrew stanowisku skarżącej powyższe nie przesądza o rozstrzygnięciu w niniejszej sprawie. W każdej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy jest bowiem rozpoznawany indywidualnie i to z uwzględnieniem aktualnej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych wnioskodawcy. Postanowienie w sprawie I SA/Po 1939/03 zostało wydane w dniu 18 listopada 2003r., a więc również ze względu na znaczny upływ czasu okoliczności istotne dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy winny zostać zaktualizowane. Tymczasem skarżąca w niniejszej sprawie ograniczyła się do stwierdzenia, że jej sytuacja majątkowa od tamtego czasu nie uległa poprawie, określiła dochody męża bez załączenia stosownych zeznań podatkowych, a wskazując na stan zadłużenia wobec ZUS przesłała kserokopię pisma z dnia [...] r., które w związku ze znacznym upływem czasu nie może być miarodajne dla oceny aktualnej sytuacji. Wobec zatem uznania wniosku skarżącej za niewystarczający dla oceny jej aktualnej sytuacji finansowej, na podstawie art. 255 p.p.s.a. skarżąca została ponownie wezwana do uzupełnienia wniosku o stosowne oświadczenia i dokumenty dotyczące dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawczynię i jej męża, a także miesięcznych kosztów utrzymania wnioskodawczyni i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym oraz aktualnego stanu zadłużenia wobec ZUS i ewentualnie innych obciążeń finansowych. Pomimo upływu zakreślonego terminu skarżąca nie wykonała jednak powyższego zarządzenia. Pismo skarżącej z dnia 4 sierpnia 2008 r. nie czyni zadość wezwaniu zawartemu w tymże zarządzeniu. Natomiast dotychczas zgromadzony materiał dowodowy jest niewystarczający dla oceny aktualnej sytuacji majątkowej skarżącej w aspekcie przesłanek przyznania prawa pomocy. Należy bowiem podkreślić, że samo twierdzenie strony nie jest dowodem, a skarżąca pomimo stosownego wezwania uchyliła się od złożenia oświadczeń i dokumentów pozwalających na ustalenie jej aktualnej i rzeczywistej sytuacji finansowej oraz zdolności płatniczych. Powyższe oznacza, iż skarżąca nie wykazała okoliczności uzasadniających stwierdzenie, iż nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie, co czyni bezpodstawnym jej wniosek o przyznanie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 245 § 2 p.p.s.a. /-/ B. Koś D.W.d