III SA/Po 477/13

Dnia 21 sierpnia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś Sędziowie WSA Beata Sokołowska (spr.) WSA Małgorzata Górecka Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2013 roku przy udziale sprawy ze skargi H B na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... r. nr .... w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Wnioskiem z dnia 24 października 2012 r. H B zwrócił się do ZUS II Oddział w P o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowych Świadczeń Pracowniczych z powodu ich przedawnienia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P Inspektorat w K, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego i zebraniu dowodów w sprawie, decyzją z dnia ... 2012 r. nr... , działając na podstawie art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 123 oraz art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. – Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) umorzył postępowanie o umorzenie składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek na: a) ubezpieczenia społeczne za okres od 05/1999 do 8/2001 w kwocie 2.823,48 zł b) ubezpieczenie zdrowotne za okres od 06/1999 do 06/2000 w kwocie 527,72 zł Ponadto organ działając na podstawie art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 123 oraz art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych umorzył postępowanie o umorzenie należności z tytułu składek (w tym odsetek) za ubezpieczonych nie będących płatnikiem składek na: 1. ubezpieczenia społeczne za okres od 05/1999 do 8/2001 w łącznej kwocie 17.166,36 zł 2. ubezpieczenie zdrowotne za okres od 06/1999 do 06/2000 w łącznej kwocie 1.749,72 zł 3. Fundusz Pracy i FGŚP za okres 03/1999 do 08/2001 w łącznej kwocie 850,57 zł W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że możliwość umorzenia składek wskazana w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) nie istnieje w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek (zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych). Ponadto organ wskazał, że do składek za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Z tego względu postępowanie z wniosku strony w wyżej wskazanym zakresie winno być umorzone jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 kpa. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy H B wskazał na przepisy regulujące przerwanie i zawieszenie biegu przedawnienia należności z tytułu składek. W ocenie strony organ egzekucyjny nie zastosował żadnej czynności egzekucyjnej zmierzającej do zastosowania środka egzekucyjnego celem wyegzekwowania zaległości z tytułu składek. ZUS nie zapytał organu egzekucyjnego o to, na jakim etapie znajduje się postępowanie egzekucyjne oraz o podjęte czynności egzekucyjne. Ponadto, według wnioskodawcy, Zakład złamał prawo, gdyż nie miał decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za jego zobowiązania na żonę, ale dosyłał do organu egzekucyjnego zaktualizowany tytuł wykonawczy zawierający również dane żony i w ten sposób Naczelnik US zabierał nadpłaty roczne w podatku dochodowym od osób fizycznych wynikające z PIT-37. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P decyzją z dnia ... 2013 r. nr... , na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 105 § 1 kpa umorzył postępowanie w sprawie o ponowne rozpatrzenie sprawy, w której wydano decyzję z dnia ... 2012 r. nr... . W uzasadnieniu Zakład przytoczył treść art. 138 kpa oraz art. 105 § 1 kpa jako podstawy prawnej umorzenia postępowania. Organ wskazał, że ponieważ do należności z tytułu składek za ubezpieczonych nie będących płatnikami nie mają zastosowania przepisy art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych a także do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie mają zastosowania przepisy art. 28 powyższej ustawy, dlatego postępowanie o ich umorzenie w oparciu o ww. przepisy jest bezprzedmiotowe. W skardze do WSA w Poznaniu strona wniosła o uchylenie decyzji i stwierdzenie przedawnienia zaległości objętych wnioskiem o umorzenie. W uzasadnieniu skargi H B stwierdził upływ 10 letniego terminu przedawnienia składek. Wskazał na przepisy regulujące przerwanie i zawieszenie biegu przedawnienia należności z tytułu składek. Przyjmując, że po 27 września 2006 r. zajęto wynagrodzenie za pracę, to poza tym organ egzekucyjny nie dokonywał innych czynności egzekucyjnych. Ponadto, zdaniem skarżącego, Zakład złamał prawo, gdyż nie miał decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania wnioskodawcy na jego żonę, ale przesłał do organu egzekucyjnego zaktualizowany tytuł wykonawczy zawierający również dane żony i Naczelnik US zajął wierzytelność z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych wynikającą z PIT-37. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona, aczkolwiek z powodów innych niż zostały w niej podniesione. Wskazać należy na wstępie, że zgodnie z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. – Dz. U. Nr 205 z 2009 r., poz. 1585 ze zm.) od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stronie nie przysługuje odwołanie, ma ona natomiast prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Zgodnie natomiast z art. 138 § 1 kpa organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze. Organ odwoławczy może też uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy (art. 138 § 2 kpa). W doktrynie podkreśla się, że przepisy kpa nie określają przesłanek umorzenia postępowania odwoławczego, wobec czego przyjmuje się, że podstawę umorzenia postępowania odwoławczego stanowi przepis art. 105 § 1 kpa (zob. A. Wróbel, komentarz do art. 138 kpa, lex 2013). Skutkiem prawnym decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego jest pozostawienie w obrocie prawnym zaskarżonej odwołaniem decyzji. Chodzi o sytuacje procesowe dotyczące np. cofnięcia odwołania przez stronę, albo stwierdzenia, że zostało ono wniesione przez podmiot nie będący stroną (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 615). Decyzją z dnia ... 2013r., nr ... w ramach drugiej instancji organ na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 105 § 1 kpa umorzył postępowanie w sprawie o ponowne rozpatrzenie sprawy, w której wydano decyzję z dnia ... 2012 r. nr... . Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika jednak, że celem organu było (najprawdopodobniej) utrzymanie w mocy decyzji z dnia 12 grudnia 2012 r. jako wydanej, jego zdaniem, zgodnie z przepisami prawa procesowego i prawa materialnego. W uzasadnieniu powyższej decyzji Zakład nie wskazał natomiast jakichkolwiek okoliczności nakazujących zastosowanie przepisu art. 138 § 1 pkt 3 kpa w zw. z art. 105 § 1 kpa. Rozstrzygnięcie organu i uzasadnienie decyzji pozostają w sprzeczności. Organ w istocie chciał bowiem wydać decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, a nie na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 kpa. Błąd proceduralny Zakładu w tym zakresie uzasadnia tezę, że skarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy również uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów ustawowych (art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 11 kpa). Wskazać należy w tym miejscu, że w ramach postępowania prowadzonego w toku I instancji organ w punkcie 1) decyzji, na podstawie art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 123 i art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych umorzył postępowanie o umorzenie składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek, a w punkcie 2 na podstawie art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 123 oraz art. 28 ust. 3a) ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych umorzył postępowanie o umorzenie należności z tytułu składek za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Zdaniem Sądu bezprzedmiotowość postępowania w zakresie umorzenia składek w rozumieniu art. 105 § 1 kpa zachodziła jedynie w stosunku do składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek, co wynika wprost z przepisu art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ winien natomiast rozważyć konieczność merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku strony skarżącej w kwestii żądania umorzenia składek (odsetek) za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, albowiem z przepisów art. 28 i art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie wynika bezprzedmiotowość postępowania w tym zakresie. Przepisy art. 28 ust. 3 i 3a) w zw. z art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisy rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141 poz. 1365) nie mogą stanowić podstawy do umorzenia składek należnych za zatrudnionych pracowników w części przez nich finansowanej (zob. m.in. wyrok NSA z 12 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 17/10, lex nr 957943). Wynikający z art. 30 u.s.u.s. zakaz umarzania składek określonego rodzaju ma charakter wyjątku, który winien być interpretowany w sposób ściśle określony (wyrok NSA z 21 stycznia 2009 r., sygn. II GSK 679/2008, Lex Polonica 2470723). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ będzie miał na względzie powyższe rozważania i wskazania Sądu oraz wyda decyzję odpowiadającą prawu, uzasadniając swe stanowisko w sposób, który nie narusza art. 107 § 3 kpa i zasady przekonywania. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. – Dz. U. z 2012r., poz. 270), orzekł jak w punkcie I i II wyroku.