III SA/Po 510/11

Dnia 9 grudnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędziowie NSA Maria Lorych-Olszanowska WSA Szymon Widłak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia 29 kwietnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2010 o d d a l a s k a r g ę Decyzja z dnia 29 kwietnia 2011r. nr [...] Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r Kodeks Postępowania Administracyjnego w zw. z art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 09 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz na podstawie art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 2007r o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w związku z art. 4 ustawy z dnia 04 lutego 2011r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych ustaw utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia 15 lutego 2011r. o numerze [...]. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w dniu 15 maja 2010 roku M. M., zgodnie z art. 18 ust. l ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tekst jednolity Dz. U. z 2008r. Nr 170, poz. 1051, ze zm.), złożyła wniosek o przyznanie płatności na rok 2010. Do wniosku dołączono egzemplarz załącznika graficznego. W przedmiotowym wniosku producent zadeklarował do płatności działkę ewidencyjną nr 174 położoną w województwie wielkopolskim, powiat [...], gmina J., obręb R. Łączna powierzchnia zadeklarowanych do udzielenia płatności działek rolnych wyniosła: [...] ha w ramach Jednolitej Płatności Obszarowej oraz [...] ha w ramach Uzupełniającej Płatności Obszarowej do powierzchni upraw podstawowych. Podczas kontroli wniosków ujawniły się błędy wymagające wyjaśnienia przez M. M. Okazało się, iż działka ewidencyjna o numerze 174 zadeklarowana przez M. M. we wniosku z dnia 15 maja 2010 roku, została zadeklarowana do płatności również przez innego producenta. Mając powyższe na uwadze Kierownik Biura Powiatowego w J., działając zgodnie z art. 50 Kpa, wystosował do Pani M. M. wezwanie nr [...] do złożenia wyjaśnień. W dniu 18 sierpnia 2010 roku M. M. złożyła korektę do wniosku, w której podtrzymała deklarację powierzchni [...] ha dla działki rolnej "A/Al" położonej na działce ewidencyjnej nr 174 oraz oświadczenie, w którym stwierdziła, iż użytkuje w całości działkę 174 położoną w R. W dniu 27 sierpnia 2010r. K. S. złożył oświadczenie, w którym potwierdził użytkowanie [...] ha grantu na działce ewidencyjnej nr 174. Przedłożył również oświadczenie świadka I. G., który również ten fakt potwierdził oraz dołączył kopię wyroku Sądu Rejonowego w J. z dnia 24 sierpnia 2008r. przywracający małżonkom S. posiadanie [...] ha z nieruchomości oznaczonej nr 174, naruszone przez M. M. oraz R. G. Z uwagi na podtrzymanie pierwotnej deklaracji z wniosku przez obie strony sporu, w dniu 31 sierpnia 2010r. Kierownik Biura Powiatowego wystosował do M. M. oraz K. S. wezwanie do wzięcia udziału w charakterze strony w rozprawie administracyjnej wyznaczonej na dzień 10 września 2010r., której celem miało być ustalenie faktycznego użytkownika gruntów rolnych położonych na działce ewidencyjnej nr l74. Na rozprawę te nie stawiła się wnioskodawczyni. Wystosowała jedynie pismo z którego wynika, iż podtrzymuje swoje stanowisko co do prawa użytkowania tej nieruchomości. W zakresie JPO organ w konsekwencji stwierdził, iż zgodnie z art. 58 akapit trzeci rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.U. L 316/65 z 2.12.2009, ze zm.), jeżeli różnica między powierzchnią zadeklarowaną we wniosku a powierzchnią stwierdzoną przekracza 50%, płatność zostaje odmówiona, a na rolnika nakłada się sankcje w wysokości przypadającej na różnicę między powierzchnią zadeklarowaną we wniosku a powierzchnią stwierdzoną. Kwota nałożonych sankcji podlegać będzie odliczeniu w ciągu trzech kolejnych lat kalendarzowych. Jeżeli w tych latach przyznane płatności nie pozwolą na pełną kompensację kwoty sankcji, pozostałe saldo zostanie anulowane. Wyliczono, iż powierzchnia zadeklarowana wyniosła [...] ha, powierzchnia wyznaczona w wyniku kontroli: [...] ha. Natomiast różnica pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną, a wyznaczoną: [...] ha. Procentowa różnica pomiędzy powierzclinią zadeklarowaną, a stwierdzoną: 157,6763% W rezultacie naliczono sankcje: [...] ha x 562.09 zł - [...] zł W zakresie UPO stwierdzono natomiast, iż zgodnie z art. 58 akapit trzeci rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.U. L 316/65 z 2.12.2009, z późn. zm.), w związku z § 17 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 marca 2009r. w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2009 roku, Nr 40, poz. 326 z I>óźn. zm.), jeżeli różnica między powierzchnią zadeklarowaną we wniosku a powierzchnią stwierdzoną przekracza 50%, płatność zostaje odmówiona, a na rolnika nakłada się sankcje w wysokości przypadającej na różnicę między powierzchnią zadeklarowaną we wniosku a powierzchnią stwierdzoną. Kwota nałożonych sankcji podlegać będzie odliczeniu w ciągu trzech kolejnych lat kalendarzowych. Jeżeli w tych łatach przyznane płatności nie pozwolą na pełną kompensację kwoty sankcji, pozostałe saldo zostanie anulowane. Przyjęte wyliczenia stały się podstawą naliczenia sankcji w wys.: [...] ha x 327,28 zł = [...] zł. Oceniając działanie organu I-szej instancji Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego stwierdził, iż postępowanie, w żaden sposób nie wskazało, żeby M. M. użytkowała grunt o powierzchni [...] ha, jak również, aby było jego właścicielką w całości. Na powyższe wskazuje treść wypisu z księgi wieczystej oraz informacja z rejestru gruntów znajdująca się w aktach sprawy. Z dokumentów tych wynika, że M. M. oraz M. M., nie są jedynymi współposiadaczami działki ewidencyjnej nr 174 położonej w obrębie R. Należy także mieć na uwadze, że na fakt użytkowania przez K. S. części ww. działki ewidencyjnej o powierzchni [...] ha. wskazują również oświadczenie I. G. oraz wyrok Sądu Rejonowego w J. z dnia 24 sierpnia 2008r. przywracający małżonkom S. posiadanie [...] ha z nieruchomości oznaczonej nr 174, naruszone przez M. M. oraz R. G. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału ARiMR-u podkreślił, że w świetle art. 336 KC posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadanie nie jest prawem, ani uprawnieniem; jest stanem faktycznym, pozostającym pod ochroną prawną, nawet, jeżeli jest bezprawne. Do kompetencji organów administracji w postępowaniu w sprawie z wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich należy ustalenie, kto faktycznie posiada grunt rolny objęty wnioskiem, czy prowadzi na nim działalność rolniczą i czy czyni to z zamiarem wykonywania tego dla siebie. Użyte w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego pojęcie "posiadania" ma treść określoną w art. 336 Kodeksu cywilnego. Należy zatem uznać, że posiadanie samoistne charakteryzuje się tym, że posiadacz włada rzeczą w takim zakresie, jak to czyni właściciel, wykorzystując taką faktyczną możliwość władania rzeczą, do jakiej właściciel jest uprawniony. Istotą posiadania zależnego jest natomiast władztwo nad cudzą rzeczą w zakresie odpowiadającym prawu podmiotowemu innemu niż własność, które posiadacz wykonuje. Posiadanie zależne powstaje na ogół w wyniku wydania rzeczy na podstawie umowy o czasowe z niej korzystanie. Cechą posiadania zależnego jest przy tym to, że nie jest oparte na grzecznościowym pozwoleniu posiadacza, lecz mą trwać przez czas pozwalający na przyjęcie, że ze strony posiadacza samoistnego nastąpiła utrata określonego atrybutu władztwa. Podkreślono w decyzji, iż w zakresie uprawnień do otrzymania dopłat unijnych decydujące znaczenie ma wyłącznie okoliczność faktycznego posiadania i użytkowania (uprawy) deklarowanych działek. Może przy tym chodzić nawet o bezumowne posiadanie danego gruntu. Wnioskodawca winien zatem skutecznie udowodnić nie tytuł prawny do danej nieruchomości, a fakt władania nią, nawet w przypadku tzw. bezumownego korzystania z gruntu. To, czy użytkowanie danej działki przez osobę nie będącą jej właścicielem odbywa się za zgodą właściciela, czy też bez jego zgody, nie ma istotnego znaczenia w sprawie o przyznanie dopłat bezpośrednich. Przepisy prawa nie przewidują przy tym przyznania płatności bezpośredniej zarówno właścicielowi nieruchomości, jak i jej użytkownikowi, czy też dzierżawcy i faktycznemu użytkownikowi. Aby zostać beneficjentem pomocy w ramach mechanizmu bezpośredniego wsparcia, nie wystarczy zatem być posiadaczem (samoistnym lub zależnym) działek rolnych w rozumieniu kodeksu cywilnego, ale należy je rolniczo użytkować. Ta właśnie okoliczność powoduje, że organ rozpoznający wniosek pomocowy jest zobowiązany przede wszystkim ocenić, czy wnioskodawca faktycznie posiada/użytkuje grunty rolne, których ma dotyczyć płatność i czy są one utrzymywane zgodnie z normami. Wymaga jednocześnie zauważenia, że przesłanka kwalifikująca do uzyskania płatności obszarowych, odnoszona do "faktycznego posiadania " gruntu rolnego, nie może być przy tym rozumiana jako ustalenie tytułu prawnego wnioskodawcy, z którego wynika posiadanie zgłoszonych gruntów rolnych, gdyż taki wymóg obciążający rolnika (producenta rolnego) nie został w przepisach prawa wspólnotowego nigdzie sformułowany. Tak jak posiadanie przez producenta rolnego tytułu prawnego do gruntu rolnego zgłoszonego we wniosku nie przesądza jeszcze o przyznaniu płatności obszarowych z tego tytułu, tak i niedysponowanie stosownym tytułem prawnym do nieruchomości nie może automatycznie wyłączać rolnika z systemu pomocy (por. wyroki NSA z dnia 11 stycznia 2007 r., sygn. II GSK 258/06, z dnia 13 grudnia 2007 r. sygn. akt II GSK 260/07). Wskazano, że w postępowaniu w sprawie przyznania płatności bezpośrednich, organ administracji publicznej ma za zadanie ustalić, czy wnioskodawca faktycznie w danym roku, w szczególności na dzień 31 maja uprawia działki rolne zgłoszone we wniosku i czy jest lub był w ich posiadaniu. ARiMR zobowiązana jest do wyjaśnienia w postępowaniu, w czyim faktycznym posiadaniu znajduje się działka rolna objęta dwoma lub większą ilością wniosków. Celem płatności jest bowiem przyznanie producentowi rolnemu środków pieniężnych z przeznaczeniem na pokrycie kosztów poniesionych przez niego w danym okresie w związku z uprawą gruntów rolnych, a w efekcie wpłynięcie na rozwój działalności rolniczej i wzrost jej konkurencyjności na rynku europejskim. Płatności należne są więc temu rolnikowi, który faktycznie uprawią grunty rolne i ponosi w związku z tym koszty. W postępowaniu administracyjnym, jak wyżej zostało podkreślone, w przedmiocie płatności bezpośrednich nie bada się legalności, podstaw prawnych posiadania, lecz wyłącznie stan faktycznego władania gruntami rolnymi przez wnioskodawcę, przyznając płatności osobie, która rzeczywiście uprawia grunt. Rozważając dowody zgromadzone w postępowaniu administracyjnym Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego uznał, że M. M. w 2010r. nie była posiadaczem powierzchni [...] ha na działce ewidencyjnej nr 174 w rozumieniu wskazanych przepisów. W skardze na powyższą decyzje M. M. zakwestionowała ustalenia organów administracji. Jej zdaniem dowody na których organy się oparły są fałszywe, przy czym to wnioskodawczyni opłaca podatek rolny za przedmiotowe grunty. Ponadto wyraziła swój sprzeciw wobec wyników innych postępowań zakończonych przed sądami powszechnymi. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje: Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga okazała się nieuzasadniona. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa do będącej w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, powierzchni gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujących się do objęcia ta płatnością zgodnie z art. 124 ust. 2 Rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006. (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003, jeżeli: posiada w tym dniu działki rolne o łącznej powierzchni nie mniejszej niż określona dla Rzeczypospolitej Polskiej w załączniku nr VII do rozporządzenia nr 1121/2009; wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności; przestrzega wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności; został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. W rozpatrywanej sprawie organ II instancji stwierdził prawidłowo, iż wnioskodawczyni nie użytkuje rolniczo całości wskazanej przez nią we wniosku o przyznanie płatności działki. Postępowanie wykazało bowiem, iż część gruntu objęta jest sporem z innym producentem rolnym, wobec którego Sąd Rejonowy w J. wyrokiem z dnia 24 sierpnia 2008r. przywrócił utracone posiadanie, przy czym w toku działań kontrolnych M. M. nie wykazała, iż aktualnie to ona użytkuje rolniczo całość działki. Przeciwnie: za słuszną należy uznać ocenę organów, że postępowanie potwierdziło użytkowanie części gruntu w roku objętym kontrolą przez innego producenta rolnego. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa sądowego jako posiadanie gruntów rolnych należy traktować posiadanie należy traktować faktyczne władztwo i użytkowanie rolnicze danego gospodarstwa rolnego przez wnioskodawcę, niezależnie od posiadania przez niego (lub nie) określonego tytułu prawnego do danego gruntu w rozumieniu przepisów prawa rzeczowego (zob. m. in. wyrok WSA z 25 maja 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 2791/08, lex nr 533868; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 4 września 2008 r., sygn. akt II SA/Go 411/08, lex nr 566594; wyrok WSA w Poznaniu z 7 maja 2008 r., sygn. akt . III SA/Po 427/07, lex nr 563049). Postępowanie w przedmiocie uzyskania płatności rolnych jest wszczynane na wniosek producenta rolnego. Wszystkie złożone wnioski podlegają szczegółowej kontroli – dane w nich zawarte dotyczące zadeklarowanych działek ewidencyjnych i działek rolnych są m. in. porównywane z bazami danych, w tym m. in. z bazą ewidencji gruntów i budynków. W przypadku niezgodności we wniosku strona jest wzywana o ich wyjaśnienie lub dokonanie odpowiedniej korekty wniosku. Ciężar wykazania, że zostały spełnione przesłanki, od których uzależnione jest uprawnienie do płatności obciąża rolnika, który wnioskował o ich przyznanie. To wnioskodawczyni powinna wykazać, że faktycznie użytkowała grunty wskazane do przyznania płatności, tj. faktycznie nimi władała i rolniczo gospodarowała na tych gruntach. Przenosząc poczynione wyżej rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy, Sąd uznał, że w ustalonym przez organ administracyjny stanie faktycznym, z którego wynika, że skarżąca nie użytkowała całości zadeklarowanych we wniosku gruntów rolnych, prawidłowo przyjęto, że nie zostały spełnione przesłanki przyznania skarżącej wnioskowanej płatności. Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie prawidłowo doprowadziła organ administracyjny do wniosku, że skarżąca zawyżyła obszar, do którego przysługują płatności obszarowe, co skutkowało zarówno odmową ich przyznania a ponadto naliczeniem sankcji w formie i wysokości określonych decyzją. Zgodzić się należy ze stanowiskiem Dyrektora ARiMR-u, iż wyjątki od stosowania obniżek i wyłączeń przewidziane zostały w art. 73 nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.U. L 316/65 z 2.12.2009, ze zm.), zgodnie z którym zmniejszenia płatności oraz wykluczenia z płatności odnoszące się do kryteriów kwalifikowalności nie są stosowane w przypadku, gdy rolnik dostarczył zgodne z faktami informacje lub jeśli może udowodnić, że wina nie leży po jego stronie (art. 73 ust. 1), a także w przypadku rolnika, który w jakimkolwiek momencie powiadomi właściwe władze krajowe o nieprawidłowościach występujących we wnioskach pomocowych, pod warunkiem, że rolnik ten nie został powiadomiony przez właściwe władze o zamiarze przeprowadzenia kontroli na miejscu, i że władze nie poinformowały go wcześniej o wykrytych we wniosku nieprawidłowościach (art. 73 ust. 2). Żadna z wymienionych wyżej sytuacji nie występuje w przypadku skarżącej. Biorąc pod uwagę wskazane wyżej okoliczności Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja Dyrektora ARiMR została wydana zgodnie z przepisami prawa procesowego i materialnego, wobec czego należało orzec na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) o oddaleniu skargi jako bezzasadnej.