III SA/Po 510/19

Dnia 8 października 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak (spr.) Sędziowie WSA Mirella Ławniczak WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] października 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi K. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] maja 2019r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS (dalej: "ZUS") decyzją z [...] maja 2019 r., nr [...], działając na podstawie art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a i ust. 3b ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 300 ze zm., dalej: "u.s.u.s.") oraz § 3 ust 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z [...] lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie"), odmówił K. P. (dalej: "strona") umorzenia odsetek w łącznej kwocie [...]zł przypadających od zaległych składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym. W dniu [...] marca 2019 r. do ZUS wpłynął wniosek o umorzenie odsetek z tytułu zaległych składek. We wniosku strona poinformowała, że wraz z małżonką wynajmuje mieszkanie, ponosząc koszt w wysokości [...] zł miesięcznie. Strona co miesiąc stara się wpłacać kwoty, aby zmniejszyć zadłużenie, lecz wysokość odsetek nie pozwala na szybsze uregulowanie zaległości. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej strona podała, że od [...] maja 2018 r. pracuje zarobkowo w należącym do ojca Zakładzie [...], osiągając z tego tytułu dochód w wysokości [...] zł brutto miesięcznie (to jest [...] zł netto). Małżonka od [...] kwietnia 2019 r. pozostaje bez dochodu w związku ze złożonym wypowiedzeniem. Od [...] kwietnia 2019 r. figuruje jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Strona oświadczyła, że nie posiada nieruchomości i praw majątkowych. Wykazała natomiast, że posiada dwa pojazdy samochodowe. Należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Całość została objęta postępowaniem egzekucyjnym. Na przestrzeni ostatnich sześciu miesięcy wyegzekwowano kwotę [...]zł. W ocenie ZUS analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem należności. W stosunku do strony nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. Nie zachodzi zatem przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt. 2, 4 i 4b u.s.u.s. Z przyczyn oczywistych nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Zobowiązanie strony przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie zachodzi. Strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Osiąga jednak dochód w wysokości umożliwiającej prowadzenie skutecznego dochodzenia należności. Nie stwierdzono dotychczas braku majątku, z którego można dochodzić należności. Nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Na tej podstawie wykluczono przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. ZUS nie znalazł także podstaw do umorzenia należności w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia. Przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania, gdyż strona nie prowadzi już działalności gospodarczej. Z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby zaistniała przesłanka w postaci choroby dłużnika lub choroby członka jego rodziny z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. ZUS wykluczył również możliwość umorzenia ze względu na trudną sytuację finansową strony, która pozbawiałaby rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Źródłem utrzymania rodziny strony jest dochód, jaki strona osiąga z tytułu umowy o pracę. Dochód gospodarstwa domowego stanowi kwotę wyższą niż minimum socjalne. Wskazuje to, że obecna sytuacja materialna strony umożliwia zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny i nie wyczerpuje znamion ubóstwa. Prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, które zakłada poszanowanie minimum egzystencji. Strona nie wykazała, aby miała problemy z regulowaniem kosztów utrzymania. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem nie posiada innych zobowiązań. Strona nie wykazała również, aby otrzymywała zasiłek z pomocy społecznej bądź korzystała z innych form pomocy, zatem sytuacja finansowa nie zmusiła strony do sięgnięcia do systemu pomocy społecznej. W sprawie nie można zdaniem organu rentowego jednoznacznie stwierdzić, aby zapłata należności spowodowała zmianę tej sytuacji, tym bardziej że strona ubiega się o udzielenie układu ratalnego proponując spłatę zadłużenia w ratach po [...] zł miesięcznie. W skardze skierowanej tut. Sądu, wnosząc o zmianę zaskarżonej, skarżący wskazał, że rata miesięczna w kwocie [...]zł zakładała umorzenie odsetek lub ich części. Na chwilę obecną, gdy odsetki nie zostały umorzone, skarżący nie jest w stanie opłacić takiej kwoty. Tak wysoka kwota jeszcze bardziej pogorszy budżet skarżącego. Małżonka skarżącego boryka się ze znalezieniem pracy. Skarżący nie wspomniał przy tym o zobowiązaniach komorniczych żony, które nie są opłacane. Sytuacja skarżącego uniemożliwia zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. Po opłaceniu wszystkich opłat zostaje znikoma kwota pieniężna do życia. Skarżący nie jest w stanie egzystować wraz z małżonką z otrzymywanej pensji. Na obecną chwilę skarżący może zaproponować ratę w kwocie [...]zł miesięcznie. Inną propozycją skarżącego jest choć częściowe umorzenie odsetek lub należności głównej i pozostawienie raty w wysokości [...] zł miesięcznie. ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w [...] z [...] maja 2019 r., nr [...], nie narusza ani prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu, który stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") oznaczałby konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Na należności te składają się składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Art. 28 ust. 2 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o czym stanowi już ust. 3, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 2344 ze zm.); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, o czym stanowi art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zgodnie z ust. 3b tego artykułu minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Przesłanki te ujęte zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którym ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względy na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Mając na względzie powyżej przywołane podstawy umorzenia należności z tytułu składek w ocenie Sądu w realiach kontrolowanej sprawy organ rentowy – z zachowaniem wymogów wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) – prawidłowo nie stwierdził ich zaistnienia. Nie budzi przede wszystkim wątpliwości, że w ustalonym przez organ stanie faktycznym nie zaistniała żadna z określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. podstaw całkowitej nieściągalności należności, o których umorzenie ubiega się skarżący. Nie można także uznać, że zaistniała któraś z podstaw określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Zauważyć trzeba, że skarżący w skierowanej do tut. Sądu skardze w istocie nie zmierza do zakwestionowania powyższego stanowiska. Wprawdzie powołuje się na przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia podając, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jednakże sam przy tym wskazuje na możliwość ponoszenia comiesięcznych rat, jakie mogłyby zostać ustalone z organem rentowym. Nie jest istotne – w świetle § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia – jakiej wysokości rata jest możliwa co miesiąc do spłaty przez skarżącego, lecz to że jakakolwiek spłata należności z tytułu składek, które objęte są wnioskiem, obiektywnie pozbawiałaby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skoro z wyjaśnień skarżącego bezsprzecznie wynika, że jest on wstanie wygospodarować co miesiąc oznaczoną kwotę na spłatę zadłużenia wobec ZUS, sięganie po rozwiązanie przewidziane w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia staje się całkowicie bezzasadne. Z powyższych względów skargę oddalono, o czym orzeczono na podstawie art. 151 P.p.s.a. w sentencji wyroku.