III SA/Po 511/13

Dnia 2 października 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Szymon Widłak po rozpoznaniu w dniu 2 października 2013 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi SPÓŁKA A na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier na automatach o niskich wygranych za okres od marca 2010 roku do września 2012 roku postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Spółka A , w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi (2.000 zł), wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku spółka wyjaśniła, że nie posiada środków na uiszczenie kosztów sądowych, gdyż jej przychody znacząco zmalały w związku z wprowadzeniem przepisów o grach hazardowych. Strona eksploatuje obecnie ok. 90% mniej automatów, niż pod koniec 2009 r., w konsekwencji czego nie posiada środków na bieżącą działalność. Łączna miesięczna wysokość wydatków znacznie przekracza ilość środków zgromadzonych na rachunku bankowym. Środki trwałe spółki to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których w obecnych warunkach nie da się zbyć ani w Polsce, ani za granicą. W okresie od 18 kwietnia 2013 r. do 19 lipca 2013 r. skarżąca dokonała dwóch wpłat na własny rachunek bankowy (zajęty przez Naczelnika Urzędu Skarbowego) w łącznej wysokości [...] zł. Na rachunku odnotowano także wpłatę w kwocie 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W roku 2011 spółka osiągnęła przychód w wysokości [...] zł i poniosła koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] zł. Przychód za rok 2012 wyniósł [...] zł. Koszty uzyskania przychodu w roku 2012 osiągnęły poziom [...] zł. Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi przeciwko stronie postępowanie egzekucyjne, które dotyczy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, podatku VAT oraz podatku dochodowego od osób fizycznych (razem 35 tytułów wykonawczych). Na dzień 16 kwietnia 2013 r. dochodzone należności wraz z odsetkami oraz kosztami egzekucyjnymi i kosztami upomnień wynosiły [...] zł. Egzekucja została skierowana do rachunku bankowego, wierzytelności pieniężnych, a także do ruchomości (automatów do gier) oraz udziałów w innych spółkach. W piśmie procesowym nadanym dnia 4 września 2013 r., stanowiącym sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 23 sierpnia 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy, skarżąca podniosła, iż w jej ocenie już sam fakt prowadzenia przez dłuższy czas wobec spółki postępowania egzekucyjnego świadczy jednoznacznie o braku możliwości uiszczenia wpisu od skargi. Odnotowane na rachunku bankowym wpłaty również nie miały charakteru dobrowolnego, a miały związek z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. W załączeniu do powyższego pisma spółka przedłożył Sądowi bilans okresowy za okres od stycznia do lipca 2013 r., historię rachunku spółki w banku [...] protokoły zajęcia i odbioru ruchomości oraz zawiadomienia o zajęciu udziałów w innych spółkach i zajęcia rachunku bankowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Z treści art. 246 § 2 p.p.s.a. wynika natomiast, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek. Ponadto, zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem, z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony – jej możliwości finansowe. W odniesieniu do drugiego ze wskazanych aspektów rozpatrywania takiego wniosku istotne jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony, ale również przyczyny takiego stanu rzeczy (por. postanowienie NSA z 14 września 2012 r., sygn. akt II GZ 312/12, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy wnioskująca spółka nie wykazała braku dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Przede wszystkim wskazać należy, iż przesłanka "braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania" z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie jest tożsama z ujemnym wynikiem rachunkowym działalności operacyjnej. Opłacalność prowadzonej działalności gospodarczej nie jest warunkiem wystarczającym dla przyznania prawa pomocy. Zdolność do poniesienia kosztów sądowych należy oceniać przez pryzmat takich wartości, jak: powszechny obowiązek ponoszenia świadczeń i ciężarów publicznych oraz, niezależne od formy prawnej prowadzenia działalności gospodarczej, prawo do sądu. Przez brak dostatecznych środków w rozumieniu powołanego przepisu należy rozumieć brak realnych możliwości pozyskania środków na sfinansowanie kosztów sądowych, który ogranicza stronie, ponad funkcje przypisane kosztom sądowym, realizację prawa do sądu. Ciężar procesowy wykazania tak rozumianej przesłanki spoczywa na wnioskodawcy. Jak wynika z dokumentów przedłożonych przez skarżącą spółkę, dysponuje i obraca ona środkami przekraczającymi wysokość wpisu od skargi. Przykładowo, w dniach 13 kwietnia 2013 r. i 13 lipca 2013 r. na rachunek bankowy spółki dokonano wpłat – odpowiednio - kwot [...] zł. W ocenie Sądu, fakt przeznaczenia tych środków na cele pokrycia egzekwowanych przez Naczelnika Pierwszego Wielkopolskiego Urzędu Skarbowego w Poznaniu należności, nie może stanowić uzasadnienia dla zwolnienia strony od równolegle ciążącego na niej obowiązku poniesienia kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi. W ocenie Sądu, nie uzasadnia to potrzeby kredytowania skarżącej należnych opłat sądowych. Skarżąca spółka decydując się na wkroczenie na drogę postępowania sądowego powinna była przewidzieć, że będzie wiązało się to z koniecznością uiszczenia wpisu oraz innych kosztów sądowych. Sąd stwierdza, iż udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i wobec tego powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych (por. postanowienia NSA: z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04; z 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 oraz z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04 – publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W okolicznościach niniejszej sprawy, w ocenie Sądu, zdobycie środków finansowych przez skarżącą spółkę jest obiektywnie możliwe. Z tego względu, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.