III SA/Po 522/17

Damian Mataczyński – starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy K. O. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych. Skarżący zwrócił się również z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, w którym podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, córką i dwoma synami a źródłem ich utrzymania jest dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie [...] zł./mc i zasiłek rodzinny w kwocie [...] zł. Opisując swój stan majątkowy wnioskodawca wskazał, że posiada dom o powierzchni ok. [...] m² (wartość [...] zł.), grunty rolne o powierzchni [...] ha (wartość [...] zł.), las o powierzchni [...] ha (wartość [...] zł.), budynek gospodarczy o pow. [...] m² (wartość [...] zł.) oraz ciągnik [...] z [...] (wartość [...] zł). Wnioskodawca w skazał, że z powyższego dochodu opłaca alimenty w kwocie [...] zł. na dwoje dzieci z pierwszego małżeństwa, kredyty i karty kredytowe w kwocie [...] zł., koszty utrzymania domu w kwocie [...] zł/mc, podatek od nieruchomości ([...] zł./mc) i ubezpieczenia ([...] zł./mc). W uzasadnieniu wniosku skarżący poinformował, że w związku z bieżącymi płatnościami, spłaca kredyty z opóźnieniem. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawcy, pismem z dnia 5 lipca 2017r. wezwano go do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych należących do skarżącego i jego żony, przedłożenia kopii wyroku określającego alimenty, wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energię elektr., wodę, telefon; itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, określenia rozmiaru prowadzonej działalności rolniczej, udokumentowania wielkości przychodu ze sprzedaży wytworzonych płodów rolnych oraz udokumentowanie kosztów prowadzenia działalności rolniczej, przedłożenia kopii decyzji przyznających dopłaty za lata 2016 i 2017r., przesłania szczegółowych informacji (w tym kopii umów kredytowych wraz z harmonogramem spłat) dotyczących zaciągniętych kredytów, w tym przeznaczenia kredytów, wyjaśnienia czy, skarżący wraz z żoną korzysta ze świadczenia wychowawczego na dzieci – jeżeli tak to należało przedłożyć stosowne decyzje, wyjaśnienia czy wnioskodawca lub jego żona posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeśli tak, należało podać markę i rok produkcji oraz koszty związane z utrzymaniem (paliwo, ubezpieczenie, naprawy). W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył zestawienie miesięcznych dochodów i wydatków, w którym ujawnił dochód z dopłat do gruntów leśnych ([...] zł./mc), zasiłek rodzinny ([...] zł.), dochód z gospodarstwa rolnego ([...] zł.). Wnioskodawca przedstawił również zestawienie wydatków na alimenty ([...] zł.), energię elektryczną ([...] zł./mc), kredyty bankowe i karty kredytowe ([...] zł./mc), gaz ([...] zł./mc), wodę ([...] zł./mc), ubezpieczenie KRUS ([...]zł.), ubezpieczenie pojazdów i ciągnika ([...] zł.), żywność ([...] zł.), ubiór, przybory szkolne i leki ([...] zł./mc), telefon i Internet ([...] zł./mc). Wnioskodawca wykazał zatem wydatki wynoszące [...] zł. przy dochodzie miesięcznym wynoszącym [...] zł. Do zestawienia wydatków i dochodów załączono kopię dowodu rejestracyjnego samochodu osobowego [...] z [...]. wraz kopią ubezpieczenia OC, umowę dzierżawy gruntów rolnych należących do żony o pow. [...] ha wraz z zawiadomieniem złożonym w ewidencji gruntów, umowę pożyczki zawartej w Banku A z dnia [...]. na kwotę [...] zł. wraz z harmonogramem spłaty pożyczki i dowodem wpłaty raty pożyczki w kwocie [...] zł., umowę o kredyt na zakup towaru zawartą z Bank B z dnia [...] na kwotę [...] zł. wraz z dowodem zakupu towaru i harmonogramem spłat kredytu i dowodem wpłaty raty w kwocie [...] zł., umowę o kredyt gotówkowy z Bank C z dnia [...] na kwotę [...] zł. na okres [...] miesięcy i wysokością raty [...] zł., terminarz spłaty pożyczki w Bank D na kwotę [...] zł. (wymagalność I raty w dniu [...] w kwocie [...] zł.), wyrok Sądu Apelacyjnego w P. sygn. akt [...] z dnia [...]. oddalającego apelację od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] sygn. akt [...] (w załączeniu) określającego m.in. wysokość alimentów na małoletnią M.O. (w kwocie [...] zł.) i małoletniego M. O. (w kwocie [...] zł.) wraz dowodami wpłat alimentów za okres [...], wyciąg z karty kredytowej o limicie [...] zł. w Banku D z dnia [...] z zadłużeniem w kocie [...] zł., zestawienie transakcji i operacji na karcie kredytowej o limicie [...] zł. w Bank C z dnia [...] z saldem zadłużenia [...] zł., faktury za prąd za okres rozliczeniowy od [...] 0 [...], umowę majątkową małżeńską zawartą z E. O. z dnia [...] o ustanowieniu rozdzielności majątkowej, decyzję o ustaleniu podatku rolnego za 2017r., zaświadczenie o posiadanych użytkach rolnych o pow. [...] ha, lesie o pow. [...] i dzierżawie użytków rolnych o pow. [...] ha., zestawienie opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi w [...], wezwanie do zapłaty opłat za wodę wraz z dowodem wpłaty, decyzję z dnia [...] o przyznaniu pomocy na zalesienie w kwocie łącznej [...] zł., decyzję o przyznaniu płatności w ramach wsparcia bezpośredniego za [...], decyzję w sprawie ustalania E. O. prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego oraz informacje o wysokości składek KRUS za okres [...] wraz z dowodami wpłat. Na podstawie art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017r. poz. 1369 – dalej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Trzeba zaznaczyć również, że postępowanie w sprawie prawa pomocy opiera się na zasadzie skargowości. W konsekwencji, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia on przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. W niniejszej sprawie, wnioskodawca zareagował na wezwanie referendarza sądowego, jednak przedstawione dokumenty i oświadczenia nie pozwalają na ustalenie jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Podstawową kwestią dla oceny wniosku skarżącego jest argumentacja wnioskodawcy wskazująca na ponoszenie zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów. Zauważyć w tym miejscu należy, iż okoliczność posiadania tego rodzaju obciążeń finansowych i ponoszenia z tego tytułu znacznych kosztów, nie może automatycznie uzasadniać przyznania prawa pomocy. Jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący zadeklarował spłatę kredytów udzielonych na łączną kwotę [...] zł. Z przedłożonych na wezwanie Sądu dokumentów i wyliczenia dokonanego przez wnioskodawcę wynika, że wysokość rat miesięcznych z tytułu kredytów wynosi [...] zł. Wysokość i częstotliwość rat została ustalona w oparciu o możliwości finansowe kredytobiorcy. Możliwości te zostały także zweryfikowane przez profesjonalne instytucje finansowe, które wydały pozytywne decyzje o udzieleniu każdego z kredytów. Oznacza to, że sytuacja finansowa wnioskodawcy jest na tyle dobra, iż gwarantuje terminową spłatę zaciągniętych zobowiązań wraz z pozostałymi kosztami bieżącego utrzymania rodziny. W tym miejscu wskazać należy, iż biorąc pożyczkę na zakup lodówki w dniu [...] (a więc w okresie bezpośrednio poprzedzającym wniesienie skargi wnioskodawca został poddany weryfikacji zarówno co do wysokości dochodu jak i terminowości spłacania wcześniejszych zobowiązań. Deklarowana sytuacja finansowa musiała zatem pozwalać na bieżące utrzymanie rodziny, opłacenie wcześniejszych kredytów i spłatę kolejnego zobowiązania. Poddane to w wątpliwość deklarowany przez skarżącego brak pokrycia posiadanych zobowiązań finansowych w uzyskiwanych dochodach. Dodatkowo podkreślić należy, iż ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Jak wskazano wyżej sytuacja ta świadczy o tym, że wnioskodawca posiada możliwości finansowe, które pozwalają mu na zaciągnięcie tego rodzaju i wysokości zobowiązań oraz ich spłatę. Dlatego też niezrozumiałe jest, aby wnioskodawca spłacał zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty sądowe pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest bowiem racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Należy w tym miejscu podkreślić, na co zwrócono uwagę już wcześniej, że wysokość ponoszonych miesięcznych wydatków w kwocie [...] zł. przekracza deklarowany dochód wynoszący [...] zł. Sytuacja taka poddaje w wątpliwość oświadczenie skarżącego w zakresie dotyczącym źródeł jego utrzymania i wysokości uzyskiwanego dochodu. Skoro bowiem bieżące wydatki przekraczają deklarowane dochody, a skarżący nie określa źródeł pokrywania tego deficytu, przy bieżącym opłacaniu miesięcznych wydatków, uzasadnione są wątpliwości co deklarowanych dochodów. W tym miejscu należy wskazać również, że skarżący we wniosku zadeklarował prowadzenie gospodarstwa rolnego z którego dochód oszacował na [...] zł. Wnioskodawca wbrew wezwaniu nie przedstawił jednak żadnych szczegółowych wyjaśnień dotyczących prowadzonej działalności rolniczej (w tym wielkości rzeczywistego przychodu z działalności rolniczej i kosztów jej prowadzenia), które to informacje były konieczne dla ustalenia faktycznych dochodów z prowadzonego gospodarstwa rolnego. Należy również wskazać, iż wnioskodawca wbrew wezwaniu nie przedłożył żadnych informacji dotyczących kont bankowych posiadanych przez skarżącego i jego żonę. Musiało skutkować to odmową przyznania prawa pomocy, gdyż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi obowiązek uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. W orzecznictwie nie budzi bowiem wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). W tym miejscu wskazać za przyczynę uzasadniającą brak informacji o kontach bankowych i ewentualnym majątku należącym do żony nie może być uznana przedłożona umowa majątkowa małżeńska o ustanowieniu rozdzielności majątkowej. Pomimo tego, iż małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej lub w separacji faktycznej, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, to jednak w świetle przepisu art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (j.t. Dz. U. z 2012r., poz. 788 ze zm.) małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011r. sygn. akt I FZ 395/11 publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd sytuacja majątkowa i finansowa żony wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy, a analiza sytuacji finansowej i majątkowej współmałżonka jest konieczna do oceny zasadności przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego, mając na uwadze opisane wyżej wątpliwości dotyczące wiarygodności oświadczeń składanych przez wnioskodawcę, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 oraz art. 245 §1 - §3, art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.