III SA/Po 54/10

Dnia 08 grudnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędziowie WSA Beata Sokołowska ( spr.) WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Damian Wojtkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 grudnia 2010 roku przy udziale sprawy ze skargi S. D. na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia ....r. nr .... w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia oświadczenia o zrealizowaniu przedsięwzięć zadeklarowanych we wniosku i planie rozwoju gospodarstwa niskotowarowego . I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 31 sierpnia 2009 r. ...., II. przyznaje od Skarbu Państwa, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu radcy prawnemu E. K. prowadzącemu Kancelarię Adwokatów i Radców Prawnych ul. ... kwotę 309,80 (słownie trzysta dziewięć i 80/100) złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w wysokości 52,80 (pięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, III. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2009 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa orzekł na podstawie art. 59 § 1 kpa o odmowie przywrócenia S. terminu do złożenia "Oświadczenia o zrealizowaniu przedsięwzięć zadeklarowanych we wniosku i Planie rozwoju gospodarstwa niskotowarowego" w sprawie nr ..... Organ I instancji w uzasadnieniu postanowienia wskazał, iż wniosek o przywrócenie terminu wpłynął do Biura Powiatowego ARiMR w dniu 11 sierpnia 2009 r. Zgodnie z § 8 ust. 1 pkt. 1 i 2 oraz ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 286, poz. 2870 ze zm.) płatność dla danego gospodarstwa niskotowarowego wypłaca się w czwartym i piątym roku wypłaty tej płatności, jeżeli producent rolny zrealizował przedsięwzięcie zgodnie z planem rozwoju tego gospodarstwa nie później niż w terminie 6 miesięcy od dnia wypłaty w trzecim roku realizacji planu oraz złożył Kierownikowi Biura Powiatowego oświadczenie o zrealizowaniu przedsięwzięć zgodnie z planem rozwoju gospodarstwa niskotowarowego. Oświadczenie to składa się na formularzu w terminie 7 dni od dnia, w którym upłynął termin określony w ust. 1 pkt. 1. Stosowane oświadczenie wraz z dokumentami dotyczącymi zrealizowania przedsięwzięcia S. złożył w dniu 10 czerwca 2009 r. Ponieważ według organu trzecia rata płatności została zrealizowana w dniu 24 listopada 2008 r. na rachunek bankowy beneficjenta, wymagane oświadczenie winno być złożone najpóźniej do dnia 1 czerwca 2009 r. (sześć miesięcy i 7 dni od dokonania wypłaty w trzecim roku realizowania płatności). Dalej organ podał, że we wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności strona powołała się na długotrwałą przewlekłą chorobę zakłócającą jej normalne funkcjonowanie, załączając zaświadczenie lekarza psychiatry z dnia 4 maja 2009 r. o leczeniu w poradni zdrowia psychicznego od 1999 r. i stałym zażywaniu leków. W ocenie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR S. nie uprawdopodobnił, zgodnie z wymogiem art. 58 §1 i § 2 kpa, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Nie wykazał on m. in., iż na skutek choroby nie mógł się wyręczyć pomocą innej osoby w terminowym dokonaniu przedmiotowej czynności procesowej, ani nie mógł wysłać sam oświadczenia o zrealizowaniu przedsięwzięcia w przepisanym terminie. Wskazane schorzenia psychiczne nie potwierdzają ponadto u wnioskodawcy obłożnej choroby, ograniczającej zdolność do poruszania się. Choroba strony nie uniemożliwia jej samodzielnej egzystencji i nie wpływa na podejmowanie decyzji dotyczących spornego gospodarstwa. Strona nie dochowała zatem szczególnej staranności przy terminowym dokonywaniu czynności, a dopuszczenie się przez nią chociażby lekkiego niedbalstwa uniemożliwia przywrócenie terminu. W zażaleniu na powyższe postanowienie S. podniósł, iż nie miał informacji, od jakiej daty należy liczyć termin złożenia faktur i rachunków, a organ był zobowiązany do przysłania decyzji dotyczącej dokonania wpłaty na konto beneficjenta. Bank poinformował go, iż wpłata została dokonana z dniem 12 grudnia 2008 r. Podkreślono ponadto zły stan zdrowia związany z nasileniem się objawów depresyjnych uniemożliwiający normalne funkcjonowanie. Do zażalenia załączono dwa polecenia przelewu na rzecz S. dotyczące płatności – z dnia 9 i 12 grudnia 2008 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARIMR postanowieniem z dnia 20 października 2009 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji, podzielając jego ustalenia faktyczne i rozważania prawne. Podkreślono przy tym, iż strona została dokładnie pouczona o terminie do złożenia oświadczenia, a wszelkie jej zaniechania w tym zakresie obciążają negatywnie beneficjenta. W interesie S. leżało uzyskanie z banku informacji o dokładnej dacie otrzymania trzeciej raty płatności na wskazane konto, a dwa polecenia przelewu załączone do zażalenia nie dotyczyły wsparcia dla gospodarstwa niskotowarowego. Trzecią ratę płatności dla gospodarstwa niskotowarowego przelano, według organu, w dniu 24 listopada 2008 r. Organ odwoławczy uznał, powołując się na linię orzecznictwa sądów administracyjnych, że argumentacja strony i udokumentowane leczenie w Poradni Zdrowia Psychicznego nie mogły stanowić przeszkody do złożenia przedmiotowego oświadczenia w terminie, tj. do dnia 1 czerwca 2009 r. Dopuszczenie się zaś najmniejszego niedbalstwa wyklucza możliwość przywrócenia terminu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, 8, 9, 10, 75, 77 i 80 kpa oraz art. 58 § 1 kpa poprzez nierozważenie okoliczności dotyczącej wpływu choroby psychicznej na odpowiednią ocenę starannego działania strony w dochowaniu terminu do wniesienia oświadczenia. Skarżący wniósł o uchylenie postanowień obu instancji. W uzasadnieniu skargi wskazano, że strona została wprowadzona przez bank w błąd odnośnie daty dokonania spornej wpłaty na jej konto. Ze względu na pogorszenie stanu zdrowia psychicznego skarżący nie wychodził z domu i nie mógł działać zachowując termin. Organ nie dokonał szczegółowej oceny stanu zdrowia skarżącego, nie żądając uzupełnienia materiału dowodowego przez stronę o dodatkową dokumentację dotyczącą choroby. Do skargi załączono zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia 18 sierpnia 2009 r. oraz z dnia 14 września 2009 r. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty przytoczone w uzasadnieniu swojego postanowienia. Pismem z dnia 25 lipca 2010 r. pełnomocnik z urzędu radca prawny E. zarzuciła organom naruszenie art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa poprzez brak wszechstronnego zbadania kwestii ewentualnego uchybienia terminu do dokonania czynności procesowej oraz kwestii choroby psychicznej strony i jej złego stanu zdrowia, jak również art. 58 § 1 kpa poprzez błędne ustalenie, iż skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w przekroczeniu terminu do złożenia oświadczenia. Pełnomocnik strony skarżącej podniósł, iż data przelania płatności na konto bankowe jest w istocie sporna, wobec czego organy nie ustaliły precyzyjnie, czy skarżący złożył oświadczenie o zrealizowaniu przedsięwzięć po upływie wskazanego terminu. Nie wykazano bowiem, iż środki finansowe z tytułu trzeciej raty wpłynęły na rachunek beneficjenta do 3 grudnia 2008 r. Terminem zapłaty nie jest przy tym – jak wskazują organy – dzień obciążenia rachunku dłużnika, a dzień faktycznego wpływu przekazanych przez organ środków na rachunek beneficjenta. Pełnomocnik powołał się również na okoliczności dotyczące złego stanu zdrowia psychicznego strony (zaburzenia osobowości, upośledzone funkcje umysłowe, wolny przebieg procesów myślowych) uprawdopadabniającego brak jej winy w ewentualnym uchybieniu terminu do dokonania czynności. Zdaniem strony skarżącej organy nie zbadały konkretnego przypadku, powołując się jedynie na orzecznictwo sądowoadministracyjne dotyczące różnych przyczyn odmowy przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej. Pełnomocnik S. podkreślił też, że organ dokonał na rzecz skarżącego wpłat z innych tytułów (w dniach 9 i 12 grudnia 2008 r.), a więc z uwagi na stan zdrowia strony jak i bliskość czasową tych wpłat skarżący mógł bez swojej winy błędnie obliczyć termin do złożenia oświadczenia w sprawie. Na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2010 r. Prokurator Prokuratury Apelacyjnej wniosła o oddalenie skargi, podkreślając, iż stan zdrowia skarżącego nie uniemożliwia mu normalnego funkcjonowania (otrzymuje on stale trzy rodzaje płatności unijnych, prowadzi sam gospodarstwo) i z tego powodu nie może powoływać się na brak winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności. Prokurator przyznał jednak, iż w aktach administracyjnych sprawy nie ma dokumentu dotyczącego daty wypłaty trzeciej raty płatności, co jest okolicznością istotną dla precyzyjnego określenia terminu do złożenia spornego oświadczenia. Sąd dopuścił na rozprawie dowód z zaświadczenia o stanie zdrowia skarżącego z dnia 10 sierpnia 2009 r. Pismem z dnia 19 sierpnia 2010 r. pełnomocnik skarżącego przedłożył oryginały dokumentów bankowych potwierdzających wpłaty dokonywane przez ARiMR na rzecz S. w okresie od 20 listopada 2010 r. do 8 grudnia 2010 r. (k. 106-110 akt sądowych). Pismem z dnia 20 sierpnia 2010 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR przedłożył dokument (polecenie przelewu z dnia 24 listopada 2008 r.) potwierdzający w jego ocenie realizację trzeciej raty płatności (k. 114 akt). Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył , co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 58 § 1 kpa w razie uchybienia terminu do dokonania danej czynności procesowej należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Przepis ten ma zastosowanie do sytuacji, w której strona postępowania była zobowiązana do dokonania danej czynności procesowej w ściśle określonym terminie, a czynność w tym terminie nie została dokonana i to bez winy strony. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa sądowego kryterium braku winy wiąże się generalnie z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest bowiem możliwe, jeżeli strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, a dopełnienie danego obowiązku musi stać się praktycznie niemożliwe z powodu określonej przeszkody nie do przezwyciężenia. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy zalicza się m. in. chorobę (w tym nagłą chorobę) uniemożliwiającą wyręczenie się drugą osobą. Samo zwolnienie lekarskie nie jest przy tym uznawane za uzasadniające przywrócenie terminu w sytuacji, gdy strona mogła nadać pismo na poczcie osobiście lub przez domownika. Strona winna przy tym uprawdopodobnić (a nie udowodnić) brak swojej winy w uchybieniu terminowi, czyli uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda byłą od niej niezależna i istniała praktycznie aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu (zob. m. in. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 333-339). Sąd po przeanalizowaniu akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy stwierdził, iż po pierwsze organy administracji publicznej obu instancji nie ustaliły jednoznacznie precyzyjnego terminu dokonania wpłaty trzeciej raty płatności na konto beneficjenta, wobec czego zasadna była teza strony skarżącej, iż nie ustalono w konsekwencji ostatecznego terminu dla dokonania spornej czynności procesowej – czyli złożenia przedmiotowego oświadczenia o zrealizowaniu przedsięwzięć zgodnie z planem rozwoju gospodarstwa niskotowarowego. Zgodnie z § 8 ust. 1 pkt. 1 i 2 oraz ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 286, poz. 2870 ze zm.) płatność dla danego gospodarstwa niskotowarowego wypłaca się w czwartym i piątym roku wypłaty tej płatności, jeżeli producent rolny realizował przedsięwzięcie zgodnie z planem rozwoju tego gospodarstwa nie później niż w terminie 6 miesięcy od dnia wypłaty w trzecim roku realizacji planu oraz złożył kierownikowi organu oświadczenie o zrealizowaniu przedsięwzięć zgodnie z planem rozwoju gospodarstwa niskotowarowego. Oświadczenie to składa się na formularzu w terminie 7 dni od dnia, w którym upłynął termin określony w ust. 1 pkt. 1. W niniejszej sprawie stosowane oświadczenie wraz z dokumentami dotyczącymi zrealizowania przedsięwzięcia złożono w dniu 10 czerwca 2009 r. Według organu trzecia rata płatności została zrealizowana w dniu 24 listopada 2008 r. na rachunek bankowy beneficjenta, wobec czego wymagane oświadczenie winno być złożone najpóźniej do dnia 1 czerwca 2009 r. (sześć miesięcy i 7 dni od dokonania wypłaty w trzecim roku realizowania płatności). W aktach administracyjnych sprawy nie ma jednak żadnego dokumentu potwierdzającego dokonanie wpłaty właśnie w dacie wskazanej przez organ. Z dokumentów przedłożonych w toku postępowania sądowego wynika jedynie jednoznacznie, iż w dniu 24 listopada 2008 r. ARiMR wydała dyspozycję przelania kwoty 4.491,87 zł (z tytułu realizacji trzeciej raty płatności) na rachunek bankowy skarżącego (zob. k. 108 i 114 akt sądowych). Nie ma natomiast danych dotyczących daty faktycznego wpływu środków finansowych bezpośrednio na konto skarżącego jako beneficjenta dofinansowania. Rację ma zatem pełnomocnik strony skarżącej i Prokurator, iż bez ustalenia jednoznacznej daty wpływu środków finansowych z trzeciej raty płatności na rachunek skarżącego nie można ustalić, czy data na złożenie oświadczenia upływała z dniem 1 czerwca 2009 r., czy też w okresie późniejszym. Organy nie dokonując precyzyjnych ustaleń faktycznych nie rozważyły wobec tego, czy przepis art. 58 kpa miał w ogóle zastosowanie w sprawie, skoro nie ustalono w istocie, czy czynność procesowa strony została przez nią dokonana po wyznaczonym terminie. Brak odpowiednich ustaleń faktycznych w tym zakresie uzasadnia przyjęcie tezy o wydaniu postanowień w obu instancjach z naruszeniem przepisów prawa mogącym mieć istotny wpływ na wynik postępowania, co skutkować winno ich uchyleniem. Należy ponadto wskazać, iż w przypadku ponownego stwierdzenia dokonania przez S. czynności po terminie organy winny bardziej wnikliwie rozważyć istnienie (lub nie) przesłanki z art. 58 § 1 kpa w postaci braku winy strony w uchybieniu terminowi dokonania czynności. W będącym przedmiotem oceny postępowaniu administracyjnym organy nie dokonały bowiem takich rozważań w niezbędnym zakresie, poprzestając w zasadzie na ogólnikowym omówieniu różnych przyczyn uzasadniających przywrócenie terminu i poglądów orzecznictwa sądowego na ten temat. Do wniosku o przywrócenie terminu S. załączył zaświadczenie lekarza psychiatry z dnia 4 maja 2009 r. potwierdzające zły stan zdrowia psychicznego wymagający stałego zażywania leków oraz fakt leczenia się w poradni zdrowia psychicznego już od 1999 r. (k. 58 akt administracyjnych). Do skargi dołączono zaświadczenie o stanie zdrowia z 10 sierpnia 2009 r. wskazujące na organiczne zaburzenia osobowości, padaczkę, uzależnienie od alkoholu, upośledzone funkcje pamięciowe i niezdolność do pracy oraz zaświadczenia lekarza psychiatry z 14 września 2009 r. i 1 grudnia 2009 r. potwierdzające zaburzenia pamięci świeżej, krótkotrwałą koncentrację uwagi oraz ciągi alkoholowe (k. 5 , 6 i 9 akt sądowych). W ocenie Sądu dokument o stanie zdrowia – zaświadczenie wydane przez dr n. med. J. z Poradni Zdrowia Psychicznego załączone do wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności mogło dawać podstawę do uzasadnionego przypuszczenia o uprawdopodobnieniu przez stronę braku winy w dochowaniu terminu do złożenia oświadczenia z powodu określonych zaburzeń psychicznych. Organ był zobowiązany do zbadania z większą starannością wskazanych przez stronę okoliczności i do ewentualnego wezwania S. o dodatkowe wyjaśnienia w tym zakresie celem m. in. ustalenia stopnia pogorszenia stanu zdrowia, objawów, skutków choroby a przede wszystkim ich wpływu na zdolność do normalnego funkcjonowania strony. Organy poprzestały jednak jedynie na ogólnikowych stwierdzeniach dotyczących nierozpoznania u wnioskodawcy choroby obłożnej. Nie zbadano ponadto, czy skarżący mógł skutecznie wyręczyć się w dokonaniu czynności za pomocą osób trzecich (np. mieszkających w jego gospodarstwie), czy z uwagi na przebieg i zaawansowanie choroby był w stanie ustanowić pełnomocnika a w szczególności, czy potwierdzone zaświadczeniami o stanie zdrowia z dnia 10 sierpnia, 14 września i 1 grudnia 2009 r. (dołączonymi do akt sądowych) upośledzenie funkcji pamięciowych, zaburzenia pamięci świeżej, krótkotrwała koncentracja uwagi i inne zaburzenia dają podstawę do przyjęcia, iż nie można stronie przypisać choćby lekkiego niedbalstwa. Okoliczności te winny zostać wnikliwie wyjaśnione i wszechstronnie zanalizowane przez organy obu instancji przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, oczywiście po uprzednim ustaleniu daty wpływu trzeciej raty płatności na konto S. i jednoznacznym stwierdzeniu faktu złożenia oświadczenia o zrealizowaniu przedsięwzięcia po terminie. Podkreślić też trzeba w tym miejscu, że brak winy w uchybieniu terminowi musi być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy (zobacz m. in. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 21 lipca 2009 r. sygn. akt IV SA/Po 456/09). Dopuszczenie się przez osobę zainteresowaną nawet najmniejszego niedbalstwa wyklucza zaś możliwość przywrócenia terminu. Brak winy w uchybieniu terminowi istnieje więc tylko wówczas, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, 8, 77 kpa oraz art. 58 § 1 kpa, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego więc na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł o ich uchyleniu (pkt I wyroku). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu oraz o wykonalności postanowienia organu II instancji Sąd orzekł w oparciu o art. 250 powołanej ustawy i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) oraz na podstawie art. 152 cytowanej wyżej ustawy.