III SA/Po 547/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: asesor sądowy Szymon Widłak po rozpoznaniu w dniu 16 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. J. i S. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego; postanawia odmówić przyznania prawa pomocy /-/ Szymon Widłak WSA/post.1 - sentencja postanowienia Pismem z dnia 18 maja 2007r. B.J. oraz S.J. reprezentowani przez pełnomocnika radcę prawnego M.K. wnieśli skargę na decyzje Dyrektora Izby Celnej z dnia [...]. sygn. Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego. Zarządzeniem z dnia 05 czerwca 2007 roku Sąd wezwał skarżących do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1251,00 zł. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik B. J. i S J. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych - zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Uzasadniając żądanie wskazał, że S. J. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną B.J. oraz córką M.J., nie posiada oszczędności, wartościowych przedmiotów, ani nieruchomości. Mieszka w domu będącym własnością córki M. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 958,00zł. oraz wynagrodzenia za pracę w wysokości 1000,00zł. Natomiast B.J. utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.195,00zł oraz wynagrodzenia za pracę w wysokości 1000,00zł. Świadczenie emerytalne zostało zajęte w postępowaniu egzekucyjnymi i pozostaje do wypłaty 747,05 zł. Stałe miesięczne koszty utrzymania rodziny określono na kwotę 3.200,00zł (wyżywienie - 600,00zł, stałe opłaty za media - 600,00zł, utrzymanie córki studiującej na II roku na Uniwersytecie w Essex w Wielkiej Brytanii - 2000,00 zł). Skarżący i B. J. w latach 1990 – 2007 prowadzili jako wspólnicy spółki A działalność gospodarczą pod nazwą [...], którą zamknęli w styczniu 2007 roku. Wyjaśniono, że nie przynosiła ona dochodów, a pochłaniała duże koszty. Wiązało się to ze sporami cywilnoprawnymi oraz administracyjnymi. Na wniosek wierzyciela [...] samochody należące do Spółki zostały zajęte i przekazane pod dozór S.J. Prowadzone są także egzekucje administracyjne. W związku z toczącymi się postępowaniami sądowymi wydatki rodziny J. sięgnęły kwoty ponad 51.000 złotych. Z dokumentów załączonych do wniosku wynika, że w roku 2005 spółka A uzyskała przychód w wysokości 800.817,96zł oraz poniosła koszty jego uzyskania w wysokości 667.256.52zł. Osiągnięty zysk wyniósł 133.561,44zł. Przychód Spółki w roku 2006 zamknął się kwotą 228.906,43zł. Koszty jego uzyskania wyniosły 241.003,43zł. Wysokość jedynie należności głównych egzekwowanych roszczeń cywilnoprawnych wynosi ponad 800.000,00zł. Wysokość świadczenia emerytalnego S.J. została ostatecznie ustalona w wysokości 1.277,33zł (pismo ZUS z [...]) i dokonywane są z niego potrącenia egzekucyjne w wysokości 319,33zł. Zamknięte zostały rachunki bankowe - dwa w [...] i jeden w [...] M. J. składa zeznania podatkowe PIT-36 rozliczając się z dochodów z tytułu najmu lub dzierżawy (2.760,00zł). B.J. jest zatrudniona na stanowisku prezesa spółki B z siedzibą w P. przy ul. [....]. S. J. jest zatrudniony na stanowisku wiceprezesa wymienionej Spółki. Umowy zawarto na czas nieokreślony, a pracodawcę reprezentował prokurent A.J. W oparciu o pozostałe dokumenty zgromadzone w sprawie ustalono, że po spółce A nie pozostał żaden majątek. Częściowo został on zlikwidowany w postępowaniach egzekucyjnych. Część majątku sprzedano za kwotę 53.828,00zł M.J. i A.J. Na podstawie aktu darowizny z dnia 7 lipca 2005 roku własność nieruchomości (pow. 0,1257ha) położonej w P. przy ulicy [...] została przekazana wraz z domem mieszkalnym o pow. 350m2 M.J. (wartość darowizny - 600.000,00zł). Na rzecz skarżących ustanowiono prawo użytkowania nieruchomości. Z tytułu udostępnienia części biurowej budynku obecna właścicielka otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 230,00zł miesięcznie. Lokal pod adresem ul. [...] należy obecnie do córki A. J.. B. J. jest zameldowana pod tym adresem. Firma w której wnioskodawca znalazł zatrudnienie - Spółka B. - została ustanowiona umową z dnia 07 lipca 2005r., a udziały w niej objęły M.J. (50%) i A. J. (50%). Jeszcze w roku 2006 Spółka A wystawiła faktury sprzedaży na powyższą Spółkę B w łącznej kwocie 391.918,78zł. Zobowiązania objęte tymi fakturami są spłacane sukcesywnie bezpośrednio na rachunek bankowy B. i S. J. W okresie od dnia 28 marca 2006r. do dnia 24 lipca 2007r. z tego tytułu skarżący uzyskali 382.409.42 zł. Na koniec lipca 2007r. pozostała do zapłaty kwota wynosi 9.509,36zł. Na wspólny rachunek bankowy B. i S. J., w okresie od 08 stycznia 2007r. do 31 lipca 2007r. wpłynęły środki finansowe w wysokości 58.599,85zł, czyli średnio miesięcznie kwota 8.371,40zł. Wpłaty w wysokości 34.750,00zł pochodziły od spółki B. Środki w wysokości 2.150,00 zł wpłaciła także A.J. Na osobny rachunek bankowy S.J. w okresie od 17 kwietnia do 02 sierpnia 2007r. wpłynęło 8.532,93zł. Z rachunków nie są prowadzone egzekucje. Środkami w łącznej wysokości 67.132,78zł dysponowali B. i S. J. Na dzień rozpoznania wniosku w Wydziale III tutejszego Sądu zostało zarejestrowanych 47 spraw dotyczących skarg wniesionych wspólnie przez B.J. i S. J. W 21 sprawach skarżącym przyznano prawo pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych ponad 14 wpisu od skargi (uiszczono wpisy w łącznej kwocie 7.110,00zł). W 21 sprawach skarżącym zostało prawomocnie przyznane prawo pomocy obejmujące zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi ponad >4 jego wysokości. Postanowieniem z dnia 19 września 2007r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu oddalił powyższy wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowienie to utraciło moc wskutek wniesienia sprzeciwu do tut. Sądu, który rozpoznaje złożony wniosek na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmian.). W sprzeciwie tym pełnomocnik skarżącego podniósł, iż ocena stanu majątkowego S. J. dokonana przez referendarza wykracza poza granice swobodnej oceny wyznaczonej przedstawionymi dowodami, doświadczeniem życiowym jak i racjonalną oceną sytuacji. Jego zdaniem bezpodstawne jest uznanie, iż skarżący są w stanie ponieść koszty związane z wniesieniem skargi bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W konsekwencji pełnomocnik wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych dotyczących wpisu od skargi. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje: Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie Zgodnie z przepisami art. 245 §1 i §3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przepis art. 246 §1 pkt 2 cytowanej ustawy stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy przy tym zauważyć, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia, a każdy ubiegający się o zwolnienie od kosztów sądowych powinien poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny zanim zwróci się o pomoc państwa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 roku, II CZ 104/84). Przyznanie prawa pomocy jest formą dofinansowania ze strony budżetu państwa i stanowi wyjątek od tego obowiązku. Tym samym przyznanie prawa pomocy powinno mieć miejsce jedynie w tych sytuacjach, w których obiektywnie niemożliwe jest uzyskanie przez stronę środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym. Jednocześnie ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o prawo pomocy, o czym świadczy użycie w art. 246 §1 pkt. 2 cytowanej ustawy zwrotu "gdy wykaże". Biorąc pod uwagę treść wniosku o przyznanie prawa pomocy, przedstawionych przez S.J. oświadczenia oraz sprzeciwu, jak też wysokości należnego wpisu Sąd uznał, że nie zachodzą przesłanki do jego uwzględnienia. Materiał zgromadzony w trybie art. 255 p.p.s.a. nie potwierdza argumentacji wniosku, że skarżący nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny uiścić wpisu od skargi w kwocie 1251,00 zł. Skarżący posiada stałe comiesięczne źródło dochodu w postaci wynagrodzenia w kwocie 1000 złotych plus premia uznaniowa z tytułu wykonywanej przez niego pracy jako Wiceprezes Zarządu Spółki A. Dochód osiąga on też z tytułu otrzymywanej emerytury w kwocie 1277,33 zł. Zdaniem Sądu kwota żądanego wpisu w zestawieniu z wysokością otrzymywanego wynagrodzenia stanowi okoliczność przemawiającą za uznaniem, iż będzie on w stanie uiścić ten wpis bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie czy swojej rodziny. Podkreślenia także wymaga, iż środki finansowe pozostające w faktycznej dyspozycji wnioskodawcy to także te pochodzące od spółki B których wysokość znacznie przewyższa jego dochody z wynagrodzenia za pracę. Analiza operacji finansowych na wspólnym rachunku bankowym wskazuje, że koszty sądowe ponoszone zarówno w sprawach cywilnych, jak i sądowoadministracyjnych de facto nie obciążały dochodów ze stosunku pracy oraz uposażenia emerytalnego skarżących. Opłata od skargi kasacyjnej przeciwko spółce B, wpisy od skarg wniesionych do WSA w Poznaniu, a także należności wypłacane kancelarii prawnej były pokrywane z niewskazanych we wniosku przychodów oraz środków otrzymanych od A.J. (dyspozycje z dnia [...], [...], [...], [...],[...], [...]oraz [...]). Przychód z tytułu umowy o pracę i emerytury zaewidencjonowany na wyciągu za okres od stycznia do czerwca 2007r. wyniósł około 8.300,00zł. W tym samym okresie wydatki osiągnęły poziom ponad 50.000,00zł. Pomimo takiej różnicy saldo końcowe na dzień 31 lipca 2007r. było dodatnie - 1.834,84zł. Wpływ netto na osobny rachunek bankowy skarżącego, pomimo obciążenia jego dochodów egzekucjami, wyniósł średnio za trzy i pół miesiąca 2.437,98zł i przewyższył deklarowane dochody brutto (2.277,00zł); saldo końcowe wyniosło 1.200,24zł. Według udostępnionych dokumentów skarżący posiadają wolne od egzekucji 9.500,00zł wymagalnych wierzytelności oraz 3.000,00zł zgromadzone na rachunkach bankowych. M.J. już w 2005 r. zakupiła od rodziców majątek za kwotę ponad 27.000,00 zł i nieodpłatnie nabyła nieruchomość o znacznej wartości. Okoliczności niniejszej sprawy wskazują, że zgromadzony majątek został wykorzystany do zorganizowania przedsiębiorstwa i podjęcia działalności w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Koszty działalności Spółki za okres około 16 miesięcy, objęte tylko wierzytelnościami skarżących, osiągnęły prawie 400.000,00zł. W tych okolicznościach argumentacja wniosku dotycząca także konieczności finansowego wspierania studiującej córki nie znajduje potwierdzenia w jej sytuacji materialnej. Postępowania egzekucyjne skierowane do wynagrodzenia za pracę i uposażenia emerytalnego są ograniczone zasadą poszanowania minimum egzystencji. Kwoty wolne od potrąceń pokrywają, a nawet przewyższają, koszty własnego utrzymania wnioskodawcy, które określił na 600,00 zł od osoby. Zatem również koszty utrzymania koniecznego siebie i rodziny nie ograniczały zdolności płatniczych określonych wysokością wierzytelności. Niemniej okoliczności niniejszej sprawy (pełnienie obowiązków członków zarząd w Spółce B., która w 100% stanowi własność córek, rozmiar działalności gospodarczej tej Spółki, zameldowanie w mieszkaniu A.J., prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z M.J., a także poczynione darowizny znacznej wartości) wskazują na istnienie realnej możliwości pozyskania wsparcia finansowego od A. i M. J. Dotychczas przyznane w innych sprawach toczących się przed tut. Sądem wsparcie (ponad 7.000,00zł) uznać należało, na obecnym etapie postępowania, za wystarczające dla zachowania funkcji przypisanych kosztom sądowym oraz dla zapewnienia realizacji prawa do sądu. Mając na uwadze zatem przedstawione argumenty na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia. /-/ Szymon Widłak T.M.d