III SA/Po 553/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie NSA Tadeusz M. Geremek (spr.) . As. sąd. Małgorzata Bejgerowska Protokolant : sekr. sąd. Katarzyna Skrocka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2008 r. przy udziale sprawy ze skargi Wł. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję [...] II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) adwokatowi R.T. Kancelaria Adwokacka, [...] kwotę [...] tytułem zwrotu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, III. zasądza od Wojewody Wielkopolskiego na rzecz skarżącej kwotę [...] złotych tytułem zwrotu uiszczonej opłaty od pełnomocnictwa, IV. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/M. Bejgerowska /-/W. Długaszewska /-/T. M. Geremek Postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania J.S. z pobytu stałego z lokalu na os. [...] w N zostało wszczęte na wniosek Wł. S. W uzasadnieniu wniosku podano, że ww. w dniu 27 grudnia 2006r. zabrał swoje ubrania, rzeczy osobiste, dokumenty i wyszedł z przedmiotowego mieszkania. W dniu 12 stycznia 2007r. przyszedł razem z dzielnicowym po korespondencje, a także zabrał resztę swoich rzeczy. Od tego czasu nie przebywał w przedmiotowym lokalu, nie partycypował w kosztach jego utrzymania. Decyzją z dnia [...]. Burmistrz N. odmówił wymeldowania J.S. z przedmiotowego lokalu. W toku postępowania administracyjnego organ I instancji ustalił, że J.S. przesłuchany w dniu 5 lutego 2007r. oświadczył do protokołu, iż w spornym lokalu nocował w styczniu 2007r., pracuje jako konwojent i wyjeżdża za granice dlatego nie ma go w domu i rzadko widywany jest przez sąsiadów. Nocuje u siostry, a do mieszkania wchodzi w asyście policji po korespondencje i swoje rzeczy. Komenda Powiatowa Policji pismem z dnia [...]. poinformował organ prowadzący postępowanie, że w dniu 12 stycznia 2007r. zainteresowany zgłosił interwencję prosząc o pomoc w związku z tym, że chce zabrać swoje rzeczy z lokalu, a boi się reakcji żony. W dniu [...]. wnioskodawczyni zeznała do protokołu, że wyprowadzał się sukcesywnie od września 2006r., a w domu ostatni raz był w dniu 27 grudnia 2006r. W uzasadnieniu swojego orzeczenia organ I instancji uznał, że w niniejszej sprawie nie zostały wyczerpane przesłanki zawarte w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006r. Nr 139 poz. 993 ze zm.), tj. opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. Strony prowadzą spór o prawo do mieszkania, a wyrok w sprawie nie został wydany. W ocenie organu wymeldowanie jednej ze stron w obecnej sytuacji byłoby działaniem przedwczesnym. Wojewoda działając na skutek wniesionego odwołania, decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Wskazując na motywy swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zaznaczył, że okoliczności opuszczenia lokalu przez J.S. są znane; trwający silny konflikt między małżonkami, tocząca się w Sądzie sprawa o rozwód i podział wspólnego majątku, częste wyjazdy służbowe. Mimo to J.S. zachował klucz od przedmiotowego lokalu i wyraża zamiar powrotu do domu. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na ostateczną decyzję Wojewody w przepisanym terminie złożyła Wł.S. podnosząc, iż przedmiotowe rozstrzygnięcie zostało wydane z naruszeniem prawa. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wnosząc o oddalenie skargi. Pismem procesowym z dnia 27 listopada 2007r. J.S. przedstawił w sposób obszerny swoją sytuację oraz podkreślił, że ma zamiar powrócić do swojego mieszkania (k. 77 akt sądowych). Na rozprawie sądowej w dniu 5 marca 2008r. pełnomocnik skarżącej podniósł, iż postępowanie dowodowe w niniejszej sprawie nie zostało przeprowadzone w pełnym zakresie, który by wskazywał na to czy J.S. ma realny kontakt ze swoim mieszkaniem i czy ma zamiar pobytu stałego w tym lokalu. Chodzi tutaj chociażby o przesłuchanie sąsiadów, o wizję lokalną w mieszkaniu, która by ujawniła czy są tam rzeczy osobiste wskazujące na zamiar stałego pobytu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę decyzji stanowił art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2001 roku, Nr 87, poz. 960 ze zm.). Zgodnie z treścią powyższego przepisu, rozpatrywaną w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 roku – sygn. akt K 20/01 orzekającym o niezgodności z Konstytucją art. 9 ust. 2 ustawy, wystarczającą podstawę do wymeldowania danej osoby stanowi faktyczne opuszczenie przez nią miejsca stałego pobytu. O takim opuszczeniu można natomiast mówić w przypadku trwałego zerwania więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania, co nie zachodzi w przypadkach niedobrowolnego wyprowadzenia się z lokalu, połączonego jednak z podejmowaniem prawem przewidzianych środków zmierzających do umożliwienia powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania (zobacz m.in. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 rok, sygn. akt V SA 3078/00; wyrok NSA z dnia z dnia 15 lutego 2002 roku, sygn. akt II SA/Po 1942/00). NSA w wyroku z dnia 17 marca 2003 roku sygn. akt V SA 2323/02 wyraźnie wskazał, że prezentowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu" nie stracił na aktualności w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 roku (sygn. akt K 20/01). Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności Wojewoda Wielkopolski jako organ odwoławczy był obowiązany ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę. Z wyraźnym naruszeniem art. 7 oraz art. 77 Kpa nie wyjaśnił jednak istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności. Organ II instancji nie może ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu I instancji. Rozstrzygać winien przecież ponownie sprawę w oparciu o stan faktyczny i prawny w dacie wydania decyzji ostatecznej. Zatem to, czy spełnione zostały przesłanki wynikające z art. 15 ustawy, musi wynikać z wnikliwie ustalonych przez organy administracji okoliczności faktycznych sprawy, pozwalających na dokonanie oceny w świetle wskazanego wyżej przepisu. W ocenie Sądu organy administracji, podejmując decyzję o utrzymaniu w mocy orzeczenia organu I instancji i odmowie wymeldowania strony, uczynił to z naruszeniem przepisów art. 7 i 77 Kpa, bowiem nie ustaliły w istocie stanu faktycznego przedmiotowej sprawy. Jak wynika z akt administracyjnych i uzasadnień decyzji obu instancji, organy oparły swoje rozstrzygnięcie na przesłuchaniu zainteresowanych stron postępowania. W istocie katalog środków dowodowych jest znacznie szerszy i składają się na niego środki dowodowe bezpośrednie – czyli takie, przy których organ orzekający ma możność bezpośredniego spostrzegania i stwierdzania prawdziwości określonego faktu (np. oględziny, nazywane potocznie wizją lokalną) i pośrednie – czyli takie, przy których organ orzekający stwierdza istnienie określonego faktu nie na podstawie bezpośredniego spostrzegania, lecz pośrednio, na podstawie spostrzegania innego faktu (np. zeznania świadków, opinie biegłych, dokumenty co do ich treści, a dopiero na końcu przesłuchania stron). Gdy w sprawie są dowody bezpośrednie i nie ma przeszkód do przeprowadzenia prawidłowego postępowania dowodowego, zastąpienie ich dowodami pośrednimi, jak uczyniły to organy obu instancji w niniejszej sprawie, stanowi naruszenie przepisów postępowania (art. 7, 75, 77 § 1, 80 Kpa). Organy administracji nie wzięły pod uwagę faktu, iż w pierwszej kolejności postępowanie dowodowe powinno oprzeć się na odpowiednio dobranych do charakteru sprawy podstawowych środkach dowodowych, którymi są: dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych, oględziny, a dopiero później można opierać się na posiłkowych środkach dowodowych, m.in. na przesłuchaniu stron. Po przeanalizowaniu akt administracyjnych przedmiotowej sprawy Sąd uznał, iż organy administracji zbyt arbitralnie stwierdziły istnienie przesłanek skutkujących koniecznością odmowy wymeldowania strony, a przede wszystkim nie wykazały w dostateczny sposób, czy powyższe przesłanki zostały spełnione. Argumentem niewystarczającym przemawiającym za odmową wymeldowaniem jest fakt ostrego konfliktu między małżonkami, toczące się sprawy w Sądzie czy częste wyjazdy służbowe. Zgodnie z zasadą postępowania administracyjnego wynikającą z treści art. 7 Kpa organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a ocena czy dana okoliczność została udowodniona winna być wynikiem analizy całokształtu materiału dowodowego. W toku postępowania organy administracji winny podejmować wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy i dopuszczać jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem, a także z urzędu przeprowadzać dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy, co niniejszej sprawie nie uczyniły – ograniczając się de facto do przesłuchania stron. Ponadto Sąd zaznacza, iż w myśl przepisu art. 80 Kpa organ winien dokonać oceny czy istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności zostały udowodnione. Jedną z zasad postępowania dowodowego jest zasada swobodnej oceny dowodów. Swoją ocenę w tej mierze obowiązany jest jednak oprzeć na przekonywających podstawach i dać temu wyraz w uzasadnieniu. W doktrynie i orzecznictwie podkreśla się fakt, iż swobodna ocena dowodów, aby nie przekształciła się w samowolę, winna być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych zasad tej oceny. Naruszenie tych reguł, a także norm procesowych odnoszących się do środków dowodowych stanowi przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów (zob. wyrok NSA, z dnia 13 czerwca 2000 r., I SA/Ka 2160/98). Jako dowolne należy traktować wszelkie ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego, zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (zob. wyrok NSA, z dnia 4 lipca 2001 r., I SA 1768/99). Wobec wskazanych powyżej istotnych uchybień, kontrola prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego stała się niemożliwa. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji publicznej winny przeprowadzić wnikliwe postępowanie dowodowe, mając na uwadze zawarte w uzasadnieniu wskazówki Sądu, m.in. uzyskać wywiad środowiskowy lub zeznania świadków zajmujących mieszkania lub domy w bezpośrednim sąsiedztwie, przeprowadzić dowód z oględzin, a następnie dokonać oceny zgromadzonych dowodów zgodnie z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego. Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 53, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postanowiono zgodnie z art. 200 powołanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono z mocy art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. /-/ M. Bejgerowska /-/ W. Długaszewska /-/ T.M. Geremek K.P.d