III SA/Po 565/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Koś po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności do gruntów rolnych postanawia: 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, 2. ustanowić dla skarżącego adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w Poznaniu. /-/ B. Koś J. D. wniósł za pośrednictwem Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu skargę na decyzję tego organu z dnia 16 października 2008 r. w przedmiocie odmowy przyznania płatności do gruntów rolnych na rok 2007. W odpowiedzi na zarządzenie zawierające wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi J. D. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Posiada nieruchomość rolną o powierzchni 1,60 ha oraz dom o powierzchni 45 m2, a roczne dochody z gospodarstwa rolnego wynoszą 922,43 zł, co stanowi 76,87 zł miesięcznie. Poza tym nie posiada żadnych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.) ani wartościowych przedmiotów. Do wniosku dołączył kserokopię zaświadczenia Urzędu Gminy w D. z dnia 15 lipca 2008 r., że jest podatnikiem podatku rolnego z gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,6029 ha, w tym użytków rolnych 1,6029 ha, przeliczeniowych 0,486 ha, a dochód roczny z gospodarstwa (ustalony na podstawie obwieszczenia Prezesa GUS w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2006 r.) wynosi 922,43 zł (1.898 zł z 1 ha przeliczeniowego). Postanowieniem z dnia 5 marca 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na niewykazanie przez skarżącego swej aktualnej sytuacji majątkowej. Skarżący złożył od powyższego postanowienia sprzeciw, załączając oświadczenie, w którym podał, że z produkcji rolnej uzyskał dochód ze sprzedaży zboża w kwocie 1.800 zł, przy czym wydatki związane z produkcją rolną wyniosły łącznie 1.620 zł ( tj. 300 zł – paliwo, 50 zł – zużycie sprzętu, 250 zł – materiał siewny, 500 zł – nawozy, 120 zł – opryski, 400 zł – usługa koszenia zboża ), natomiast hodowli zwierząt nie prowadzi. Skarżący uiszcza podatek rolny, który w 2008 r. wynosił 69 zł. Poza gospodarstwem nigdzie nie pracuje. Otrzymuje zasiłek z opieki społecznej, który przeznacza na bieżące utrzymanie oraz leczenie i zakup lekarstw. W ostatnim półroczu nie otrzymał żadnych wpływów na konto. Ponadto skarżący załączył kserokopię decyzji z dnia 15 grudnia 2006 r. o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2006 r. w łącznej wysokości 3.874,53 zł, kserokopię decyzji z dnia 5 lutego 2008 r. w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2008 w kwocie 69 zł ( tj. 32 zł – podatek rolny, 37 zł – podatek od nieruchomości ) oraz kserokopię zestawienia operacji na rachunku w SKOK z dnia 23 stycznia 2009 r., potwierdzającego brak wpływów na konto w okresie od 1 czerwca 2008 r. i wykazującego saldo końcowe w kwocie 27,06 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Wobec wniesienia w niniejszej sprawie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 marca 2009 r., postanowienie to utraciło moc, a wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, podlegał rozpoznaniu przez Sąd na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – w dalszej części zwanej p.p.s.a. Wniosek ten zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a). Natomiast stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja przyznania prawa pomocy przewidziana w powołanych przepisach stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ma więc ona wyjątkowy charakter i w związku z tym powinna być stosowana jedynie w sytuacjach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, z których wynika, iż wnioskodawca nie posiada wystarczających możliwości finansowych pokrycia kosztów sądowych związanych z jego udziałem w sprawie. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W przedmiotowej sprawie analiza oświadczeń oraz dokumentów źródłowych złożonych przez skarżącego uzasadnia wniosek, iż sytuacja materialna nie pozwala skarżącemu na poniesienie w niniejszej sprawie wpisu sądowego, ani innych ewentualnych kosztów sądowych na dalszym etapie postępowania. Należy bowiem zwrócić uwagę, iż skarżący utrzymuje się z dochodów związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, które wynoszą przeciętnie 922,43 zł rocznie, co stanowi 76,87 zł miesięcznie. Z dochodem tym koresponduje wskazany przez skarżącego dochód ze sprzedaży zboża w kwocie 180 zł (po odliczeniu kosztów związanych z produkcją rolną). Należy też zwrócić uwagę, że dochody z prowadzonej działalności rolniczej z uwagi na ich specyfikę mają nieregularny charakter, uzyskiwane są po dokonanych zbiorach. Natomiast w okresie kilku miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, na koncie skarżącego nie zostały odnotowane żadne wpływy. Ponadto skarżący – według oświadczenia, nie posiada żadnych innych źródeł dochodu, oszczędności, ani przedmiotów o znacznej wartości. Korzysta natomiast z zasiłku z opieki społecznej przeznaczanego na bieżące utrzymanie oraz wydatki związane z leczeniem. Z kolei uzyskane przez skarżącego dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych za rok 2006 z uwagi na znaczny upływ czasu od ich otrzymania oraz fakt, że jako środki celowe winny być przeznaczane na środki produkcji rolniczej, a nie na bieżące utrzymanie, nie mogły być uwzględniane przy ocenie możliwości płatniczych skarżącego. Zdaniem Sądu, powyżej przedstawiona sytuacja skarżącego uniemożliwia wygospodarowanie środków na pokrycie jakichkolwiek kosztów sądowych, co czyni zasadnym jego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 245 § 2 p.p.s.a. /-/ B. Koś K.P.d