III SA/Po 566/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska WSA Szymon Widłak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Kamila Perkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2009 r. przy udziale sprawy ze skargi Z.N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ Sz. Widłak /-/ B. Koś /-/ M .Lorych-Olszanowska Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 Nr 11, poz. 74 ze zm.), dalej s.u.s., po rozpatrzeniu wniosku Z.N. z dnia [...] r. w sprawie umorzenia należności, postanowił umorzyć należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników za okres do [...] r., umorzyć należności z tytułu składek własnych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za okres od [...] r. oraz odmówić umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres od [...] r., umorzyć należności z tytułu z tytułu ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez płatnika ([...]. w zakresie polegającym umorzeniu na podstawie art. 17 s.u.s. z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres [...], składek na Fundusz Pracy i FGŚP za okres [....], odsetek liczonych na dzień 01.10.2008 r., oraz odmówić należności z tytułu z tytułu ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez płatnika ([...] w zakresie nie polegającym umorzeniu na podstawie art. 17 s.u.s. w tym z tytułu: składek na ubezpieczenia społeczne za okres [...] i odsetek liczonych na dzień [...] r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ rentowy wskazał, iż ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych zawiera szczegółowy i zamknięty katalog sytuacji (przesłanek), których wystąpienie warunkuje możliwość rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek. Przesłanki umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek zostały określone w art.28 ust.2 ustawy, zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz.U. z 2003r Nr 141, poz. 1365 ) Zakład może umorzyć należności z tytułu składek , jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Zdaniem organu w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art.28 ustawy z dnia o systemie ubezpieczeń społecznych. Pomimo kilkakrotnego umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na całkowitą bezskuteczność egzekucji zdaniem Zakładu w toku postępowania nie wyczerpano wszystkich środków egzekucyjnych. Podkreślić należy, że przy określaniu, czy wystąpił stan całkowitej nieściągalności zadłużenia badaniu podlega nie sytuacja materialna i bytowa dłużnika, lecz prawna i faktyczna możliwość przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działając na skutek złożonego przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy wcześniejsze orzeczenie, wskazując, iż nie stwierdzono przesłanek umożliwiających zmianę decyzji podjętej przez organ w pierwszej instancji. Przedstawione w toku postępowania dokumenty nie dowodzą wystąpienia sprawie całkowitej nieściągalności zadłużenia, gdyż nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, które przedstawiono powyżej w treści decyzji. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożył wnioskodawca, zarzucając organom rentowym naruszenie prawa. W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne powołane są do sprawowania wymiaru sprawiedliwości poprzez kontrolowanie działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji w powyżej określonych granicach, Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn aniżeli w niej wskazane. Sąd stwierdził bowiem naruszenie prawa dające podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z uwagi na to, że została ona wydana przez niewłaściwy organ. Przepis art. 83 ust. 4. ustawy o s.u.s. stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezes Zakładu ( por. wyrok NSA z 28.01.2009 r., II GSK 691/08, niepubl. i powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007 r., II GSK 340/06 ). Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, że sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ – Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu podpisuje wydane przez ten organ administracji publicznej decyzje bowiem zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy o s.u.s. Prezes reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie § 2 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( Załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28, poz. 164 ). W zaskarżonej decyzji z dnia [...] r. jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( odmiennie niż w decyzji z dnia [...]., gdzie organem tym był Zakład Ubezpieczeń Społecznych ), wynika to zarówno z nagłówka decyzji jak i z jej uzasadnienia. Również w odpowiedzi na skargę wskazano Prezesa Zakładu jako organ wydający decyzję. Oznacza to, że decyzję wydał niewłaściwy organ, co stanowi wadę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 kpa, uzasadniającą stwierdzenie przez sąd nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wobec czego należało orzec jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono w punkcie II sentencji wyroku w oparciu o art. 152 p.p.s.a. /-/Sz. Widłak /-/B. Koś /-/Lorych-Olszanowska T.M.d