III SA/Po 57/11

Dnia 30 marca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędziowie WSA Barbara Koś (spr.) WSA Marzenna Kosewska Protokolant: st. sekr. sąd Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi M. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu z dnia 11 grudnia 2008r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego dotyczącego ponownego rozpatrzenia sprawy w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne I. uchyla zaskarżoną decyzję II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana W dniu 10 marca 2008 r. M. M. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu odsetek od zaległych składek. W piśmie z dnia 10 kwietnia 2008 r. pełnomocnik strony rozszerzył zakres wniosku o umorzenie wszelkich należności z tytułu zaległych składek. Decyzją z dnia 19 maja 2008 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu odmówił M. M. umorzenia należności z tytułu składek na: - Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okresy: od 01/1999 r. do 12/1999 r., od 02/2000 r. do 04/2000 r. wraz z odsetkami naliczonymi na dzień 10 marca 2008 r., - Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okresy: od 06/1999 r. do 12/1999 r., od 02/2000 r. do 04/2000 r. wraz z odsetkami naliczonymi na dzień 10 marca 2008 r., - Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy: od 01/1999 r. do 12/1999 r., od 02/2000 r. do 04/2000 r. wraz z odsetkami naliczonymi na dzień 10 marca 2008 r. Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym nie kwestionowała odmowy umorzenia w zakresie należności głównej z tytułu składek, wnosząc o rozłożenie tejże zaległości na raty, natomiast domagała się umorzenia należności z tytułu odsetek. W piśmie z dnia 5 września 2008 r. organ rentowy poinformował stronę, że w wydanej decyzji nie rozpatrzono możliwości umorzenia odsetek od zaległych składek finansowanych przez osoby ubezpieczone, które nie są płatnikami składek, a które również podlegają regulacji zawartej w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), w związku z czym wezwał stronę do sprecyzowania, czy złożony wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy należy traktować jako: - wniosek o uzupełnienie decyzji częściowej Zakładu, - wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w części dotyczącej odsetek wskazanych w zaskarżonej decyzji, - wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy również w zakresie nie rozpoznanym w zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na powyższe wezwanie strona domagała się umorzenia wszystkich odsetek – zarówno finansowanych przez płatnika składek, jak i finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Zaskarżoną decyzją z dnia 11 grudnia 2008 r., nr [...] – wydaną na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu umorzył postępowanie wszczęte na wniosek w sprawie ponownego rozpatrzenia możliwości umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz FP i FGŚP rozstrzygniętej decyzją z dnia 19 maja 2008 r. i przekazał sprawę w celu uzupełnienia ww. decyzji o rozstrzygnięcie w zakresie umorzenia odsetek od składek finansowanych przez ubezpieczonych. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy powołał się na art. 105 § 1 kpa, stosownie do którego organ odwoławczy umarza postępowanie odwoławcze, gdy z jakiejkolwiek przyczyny stało się ono bezprzedmiotowe oraz na art. 65 § 1 kpa, zgodnie z którym jeżeli organ administracji publicznej, do którego wniesiono podanie, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego. Następnie wskazał, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został zawężony do prośby o umorzenie odsetek od nieopłaconych w terminie składek, a zaskarżone rozstrzygnięcie zostało podjęte jedynie w stosunku do części zadłużenia, gdyż nie rozpatrzono możliwości umorzenia odsetek należnych od nieopłaconych w terminie składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek. Natomiast – w odpowiedzi na związane z tym wezwanie organu do sprecyzowania żądania zawartego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona wniosła o uzupełnienie zaskarżonej decyzji poprzez rozpatrzenie możliwości umorzenia odsetek należnych od nieopłaconych w terminie składek finansowanych przez ubezpieczonych. W konsekwencji stwierdzono, że z uwagi na to, iż Prezes ZUS nie jest uprawniony do rozstrzygnięcia sprawy, która nie była rozpatrywana przez organ I instancji, postępowanie wszczęte na wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy należało umorzyć jako bezprzedmiotowe i sprawę przekazać do ZUS w celu uzupełnienia decyzji. Strona złożyła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, podnosząc że zaskarżona decyzja jest wysoce niesprawiedliwa i krzywdząca. W odpowiedzi na skargę organ rentowy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skargę należało uwzględnić. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że strona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie kwestionowała rozstrzygnięcia w odniesieniu do należności głównej, domagając się jej rozłożenia na raty, natomiast kwestionowała jedynie rozstrzygnięcie w zakresie odsetek, domagając się ich umorzenia. Nie określiła przy tym, czy żądanie powyższe dotyczy jedynie odsetek objętych zaskarżoną decyzją, czy również odsetek od zaległych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, które – jak stwierdził sam organ rentowy w piśmie z dnia 5 sierpnia 2008 r. – nie zostały objęte decyzją ZUS z dnia 19 maja 2008 r. Zdaniem Sądu, skoro żądanie strony nie zostało wyraźnie ograniczone do odsetek od zaległych składek finansowanych przez płatnika składek, a wniosek o umorzenie wyznaczający zakres rozpoznania sprawy przez organ administracji dotyczył wszystkich odsetek (czyli zarówno od składek finansowanych przez płatnika jak i ubezpieczonych), wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy należało odczytać w ten sposób, że strona kwestionuje zarówno odmowę umorzenia odsetek objętych zaskarżoną decyzją, jak również nierozpoznanie w zaskarżonej decyzji wniosku o umorzenie pozostałych odsetek objętych wnioskiem o umorzenie. Tak też należało odczytać konsekwentną odpowiedź strony – na wezwanie organu do sprecyzowania żądania zawartego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym strona wyraźnie stwierdziła, że domaga się umorzenia odsetek – zarówno finansowanych przez płatnika składek, jak i przez ubezpieczonych. W świetle takiej treści żądania, brak było w ocenie Sądu jakichkolwiek podstaw do przyjęcia – jak uczynił to organ rentowy, że powyższa odpowiedź stanowi wniosek o uzupełnienie decyzji ZUS z dnia 19 maja 2008 r. poprzez rozpatrzenie możliwości umorzenia odsetek należnych od nieopłaconych w terminie składek finansowanych przez ubezpieczonych. Strona nie wyraziła przecież żądania uzupełnienia decyzji, a jednocześnie nie zmodyfikowała w żaden sposób treści złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przy czym wniosek ten od samego początku dotyczył jedynie rozstrzygnięcia w części dotyczącej odsetek, a nie dotyczył należności głównej, wobec czego nie było również podstaw do umorzenia postępowania odwoławczego w odniesieniu do należności głównej (takie rozstrzygnięcie byłoby uprawnione, gdyby wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczył również należności głównej, a następnie został cofnięty w tym zakresie). Sprawa winna być zatem rozpoznana – na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – w zakresie wszelkich odsetek od zaległości. Natomiast okoliczność, że decyzja ZUS z dnia 19 maja 2008 r. nie zawierała rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia odsetek od zaległych składek finansowanych przez ubezpieczonych winna skutkować uchyleniem tejże decyzji (w części zaskarżonej, czyli dotyczącej odsetek) i orzeczeniem co do istoty sprawy w tym zakresie (wyznaczonym treścią wniosku o umorzenie i z uwzględnieniem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) na podstawie art. 138 § 1 kpa. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że gdy sprawa jest rozpoznawana przez ten sam organ na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, art. 138 § 2 kpa dotyczący przekazywania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji nie znajduje zastosowania (zob. np. uzasadnienie uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06). Powyższe oznacza, że zarówno umorzenie postępowania odwoławczego, jak i przekazanie sprawy "w celu uzupełnienia" decyzji ZUS z dnia 19 maja 2008 r. było bezpodstawne. W tej sytuacji koniecznym stało się uchylenie zaskarżonej decyzji, czego konsekwencją będzie ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ rentowy z zastosowaniem się do powyższych wskazań. W tym miejscu należy także zauważyć, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych a nie Prezes Zakładu (por. wyrok NSA z 28.01.2009 r., II GSK 691/08, niepubl. i powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007 r., II GSK 340/06 ). Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Natomiast Prezes ZUS zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie § 2 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( Załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28, poz. 164 ). W świetle powyższego należy stwierdzić, że w zaskarżonej decyzji błędnie oznaczono organ wydający decyzję w nagłówku, jak również wyrażono błędne przekonanie w uzasadnieniu decyzji, że organem wydającym decyzję w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy jest Prezes ZUS. Biorąc jednak pod uwagę, że decyzja została podpisana przez Dyrektora Oddziału – z upoważnienia Prezesa ZUS, działającego w imieniu Zakładu, uchybienia te nie mogły mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Tym niemniej powyższe uwagi dotyczące właściwego organu winny zostać również uwzględnione przy wydawaniu decyzji w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a) i c) oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).