III SA/Po 574/18

Dnia 21 lutego 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi I. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia 18 listopada 2016 roku nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej, decyzją z dnia 2 lipca 2018 roku, nr [...], po rozpatrzeniu odwołania I. S. od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia 18 listopada 2016 roku, nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o wymierzeniu kary pieniężnej w łącznej wysokości 24.000 zł z tytułu urządzania gier na dwóch automatach poza kasynem gry. Rozstrzygnięcie zapadło w poniższych okolicznościach. W dniu 29 stycznia 2015 roku funkcjonariusze Urzędu Celnego, na podstawie art. 2 ust.1 pkt 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku o Służbie Celnej, przeprowadzili czynności w lokalu "K. L." mieszczącym się w P. przy ul. [...]. W lokalu ujawniono urządzenia o nazwie: Hot Spot Platin nr [...] oraz Apollo nr [...] Urządzenia posiadały konstrukcję, wygląd i elementy sterowania podobne do automatów do gier. Po dokonaniu oględzin funkcjonariusze przeprowadzili gry kontrolne na automatach w ramach eksperymentu, co zostało utrwalone w notatce urzędowej z czynności kontrolnych. Ustalono, że właścicielami automatów są spółki: Mega Slot oraz Hot Fruits Polska. J. S. (sprzedawca) wyjaśnił, że ujawnione urządzenia to automaty o wygrane pieniężne. G. S. (pracownik) oświadczył, że automaty wypłacają wygrane od 50zł do 200 zł. Podczas kontroli przedłożono "umowę najmu części powierzchni lokalu" zawartą w dniu 1 czerwca 2014 roku pomiędzy P..W.. "J." I. S., a M. S. Spółka z o.o. oraz zabezpieczono aneks nr [...] z dnia 1 sierpnia 2014 roku do umowy dzierżawy powierzchni z dnia 21 grudnia 2013 roku zawartej pomiędzy P..W.. "J." I. S., a H. F. P. z o.o. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i analizie materiału dowodowego pozyskanego podczas czynności kontrolnych Naczelnik Urzędu Celnego wymierzył I. S. karę pieniężną w kwocie 24.000 zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Adresat decyzji skorzystała z prawa do odwołania. Zaskarżyła decyzję w całości i zażądała jej uchylenia oraz umorzenia postępowania. Zdaniem strony kwestionowana odwołaniem decyzja narusza prawo materialne, gdyż została wydana na podstawie przepisów ustawy, którą uchwalono z pominięciem procedury notyfikacji. W konsekwencji postępowanie w sprawie powinno zostać umorzone. Ponadto strona wskazała, że organy błędnie przypisały jej status osoby urządzającej gry na automatach poza kasynem gry oraz naruszyły art. 2 ust. 3 i ust. 6 ustawy o grach hazardowych, gdyż decyzja została wydana bez dokonania oceny statusu urządzeń przez ministra właściwego do spraw finansów. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Odnosząc się do zarzutów odwołania Dyrektor Izby Administracji Skarbowej powołał się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2016 roku o sygn. akt II GPS 1/16 i przyjął, że brak notyfikacji nie stanowi o niemożności stosowania kar administracyjnych określonych w art. 89 ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Organ powołał się także na wyrok NSA z dnia 23 października 2014 roku o sygn.. akt II GSK 1040/13 i podkreślił, że tryb przewidziany w art. 2 ust. 6 ustawy o grach hazardowych ma zastosowanie wtedy, gdy postępowanie jest wszczynane na wniosek przedsiębiorcy. Natomiast na mocy art. 89 i art. 90 ustawy o grach hazardowych organy celne uzyskały własne uprawnienia do oceny przesłanek wymierzenia kary za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Organ wyjaśnił ponadto, że czynności, które podejmowała odwołująca nie sprowadzały się wyłącznie do wynajmowania powierzchni lokalu podmiotom władającym automatami. W rzeczywistości odwołująca się zapewniała graczom dostęp do automatów, dostarczała do nich energie elektryczną oraz sprawowała nadzór nad urządzeniami. . I. S. skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego i zażądała uchylenia w całości skarżonej decyzji podnosząc zarzut naruszenia art. 2 ust. 3 i ust. 6 oraz art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych poprzez ich błędne zastosowanie. W uzasadnieniu skargi wyjaśniła, że jedynie wydzierżawiała powierzchnię handlową pod automaty i pobierała opłatę miesięczną za udostępnienie tej powierzchni. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi, jako nieuzasadnionej i podtrzymał argumentację powoływaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. W art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 roku o grach hazardowych (Dz.U. 2016, poz. 471) ustawodawca ukonstytuował odpowiedzialność administracyjną za popełnienie deliktu opisanego jako "urządzanie gier na automatach poza kasynem gry". Organy dokonały prawidłowej wykładni wskazanych przepisów. Podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za omawiany delikt, jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza gry na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry. Odpowiedzialność za wskazany delikt ma charakter obiektywny w tym sensie, że warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył (podejmował działania) w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności związane z procesem udostępniania automatów w niedozwolonym do tego miejscu, w tym także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone używanie urządzenia do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. Organy zgodnie z prawem przyjęły, że w sytuacji, gdy znamiona omawianego deliktu wyczerpują działania kilku podmiotów, to każdy z nich jest podmiotem urządzającym gry na automatach poza kasynem gry i wobec każdego z takich podmiotów aktualizuje się kompetencja nałożenia kary administracyjnej określonej w art. 89 ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Z kolei pojęcie "urządzanie gier na automatach poza kasynem gry" obejmuje działania polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca do zamontowania urządzenia, przystosowania go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do automatu, utrzymywanie automatu w stanie stałej aktywności, umożliwiającej jego sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, czynności związane z obsługą urządzenia, zatrudnieniem odpowiednio przeszkolonego personelu i ewentualnie jego szkolenie. Odpowiedzialność za wskazany delikt ponosi także podmiot współurządzający gry na automatach poza kasynem gry. Natomiast o tym czy dany podmiot jest współurządzającym gry na automatach poza kasynem gry rozstrzyga jego udział i stopień przyczynienia się do realizacji znamion deliktu administracyjnego. Analiza akt administracyjnych, zweryfikowana w toku rozprawy sądowoadministracyjnej, wskazuje, że w kontrolowanej sprawie zachodzą istotne wątpliwości, co do zaistnienia odpowiedzialności deliktowej skarżącej, które nie zostały rozważone na żadnym etapie postępowania administracyjnego poprzedzającego wydanie skarżonej decyzji. Do akt administracyjnych, jako dowody zostały włączone postanowienie prokuratora Prokuratury Rejonowej w P. z 18 listopada 2014 roku, protokół przeszukania z dnia 26 stycznia 2015 roku, protokół oględzin z dnia 29 stycznia 2015 roku oraz notatka urzędowa Urzędu Celnego z dnia 30 stycznia 2015 roku. Treść wskazanych dokumentów wskazuje, że postanowienie o żądaniu wydania rzeczy i o przeszukaniu oraz czynności podjęte w celu jego realizacji dotyczyły lokalu K. L. położonego w P. przy ul. [...] nr [...]. Właścicielem tego lokalu, zgodnie z treścią notatki, miał być G. J. S.. Natomiast w świetle treści protokołu przeszukania G. J. S. jest pracownikiem K. bez wskazania, której K.. Dalej, zgodnie z treścią powołanej notatki, funkcjonariusze celni w toku czynności prowadzonych w lokalu K. L. położonej w P. przy ul. [...] nr [...] wezwali do dobrowolnego wydania rzeczy T. W. (nie figuruje na żadnym innym dokumencie i nie został przesłuchany). Następnie funkcjonariusze przeprowadzili eksperyment na automatach po czym dokonali zatrzymania i zabezpieczenia kluczy do automatów (sztuk 8), środków płatniczych w kwocie 310 zł oraz automatów o numerach zgodnych z numerami wskazanymi w treści decyzji o nałożeniu kary pieniężnej na skarżącą I. S.. Jednocześnie z treści umowy najmu części powierzchni lokalu z dnia 1 czerwca 2014 roku oraz treści aneksu do umowy dzierżawy z dnia 1 grudnia 2013 roku wynika, że powołane dokumenty prywatne dotyczą działalności obejmującej K. P..W.. J., który znajduje się w P. przy ul. [...] nr [...]. W treści aneksu do umowy dzierżawy z dnia 1 grudnia 2013 roku został wskazany adres poczty elektronicznej wydzierżawiającego ([...]), który w nazwie zawiera znaki identyczne z inicjałami i rokiem urodzenia G. S.. Podpis złożony na aneksie do umowy w miejscu przeznaczonym na podpis wydzierżawiającego jest identyczny z podpisami G. J. S., które zostały złożone na licznych dokumentach sporządzonych przez funkcjonariuszy Urzędu Celnego. Do akt administracyjnych złożona została umowa najmu części powierzchni lokalu z dnia 1 czerwca 2014 roku. Na załączonym egzemplarzu tej umowy widniej pieczęci firmowa skarżącej, ale brak jest podpisów zarówno wynajmującego, jak i najemcy. Na rozprawie w dniu 14 lutego 2018 roku skarżąca potwierdziła wyniki przeprowadzonej przez Sąd analizy treści dokumentów włączonych do akt administracyjnych składając wyjaśnienia, że nie podpisywała żadnego aneksu do umowy. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej podpis na okazanym dokumencie z dnia 1 czerwca 2014 roku należy do jej syna, którego zatrudniała na ľ etatu. To syn skarżącej faktycznie prowadził jej lokal. Mając na uwadze wskazane powyżej ustalenia dokonane na podstawie akt administracyjnych Sąd uznał za konieczne uchylenie decyzji organów obu instancji, albowiem organy nie dokonały wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, który umożliwia jej zgodne z prawem załatwienie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią, że odpowiedzialność deliktowa ma charakter obiektywny, bo do jej egzekwowania wymagane jest wykazanie, że stan opisany w delikcie administracyjnym jest wynikiem zachowania konkretnego podmiotu. Do egzoneracji tej odpowiedzialności nie prowadzą i nie wpływają na jej rozmiar, takie okoliczności, jak świadomość, co do administracyjnoprawnej nielegalności zachowania, warunki osobiste, rodzinne, stosunki majątkowe i możliwości zarobkowe sprawcy deliktu, czy jego motywacja. Organy uwzględnią jednak, że odpowiedzialność urządzającego gry poza kasynem gry ma również charakter osobisty. Stąd działań podejmowanych przez osobę czynną w lokalu przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 97 ust. 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny (Dz.U. 2018, poz. 1025 ze zm.), które mają znamiona deliktu urządzania gier poza kasynem gry nie można rozpoznawać, jako działań które zostały dokonane ze skutkiem dla przedsiębiorcy. Taki skutek musi zostać potwierdzony w inny sposób niż tylko faktem zatrudniania osoby, która swym zachowaniem wypełniła znamiona deliktu administracyjnego. W aktach sprawy brak jest dowodów wskazujących, że to I. S. dokonała czynności prawnej stanowiącej podstawę udostępnienia powierzchni pod ujawnione w sprawie automaty. Natomiast uzasadnienia decyzji wskazują, że organy obu instancji właśnie takie zachowanie postrzegają, jako kreujące status skarżącej, jako urządzającego gry na automatach poza kasynem gry. Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 200 i art. 205 §2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2018, poz. 1302 ze zm.), orzeczono jak w sentencji wyroku.