III SA/Po 58/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Sebastian Michalski (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Małgorzata Kusiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi M. S. i G. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 lipca 2025 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w DPS 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 25 lutego 2025 roku znak: [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących M. i G. S., solidarnie, kwotę 497 zł (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wójt Gminy [...], decyzją z dnia 25 lutego 2025 roku (nr [...]), skierowaną do M. S. i G. S., na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 1, 2, 3, art. 64 i art. 64a ustawy o pomocy społecznej: 1. ustalił, że rodzice są osobami obowiązanymi do ponoszenia opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w P. córki K. B.; 2. zwolnił rodziców z ponoszenia opłaty za pobyt córki K. B. w Domu Pomocy Społecznej w P. na okres od dnia umieszczenia do dnia 30 września 2027 roku. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że K. B. od lat choruje na [...]. Z powodu pogorszenia stanu zdrowia wskutek braku zgodny na leczenie oraz uzależnienie wykazywała wobec rodziców brak poszanowania, awanturowała się, bywała agresywna, kradła i niszczyła mienie (zalała wodą i zdewastowała mieszkanie, spowodował pożar w domu rodziców). Wobec córki wnioskodawców prowadzona była procedura Niebieskiej Karty z uwagi na podejrzenie stosowania przemocy wobec rodziców. Postępowanie karne dotyczące psychicznego i fizycznego znęcania się nad rodzicami w okresie od stycznia 2020 roku do kwietnia 2022 roku zostało umorzone z uwagi na fakt, że sprawczyni w czasie popełniania czynu nie mogła rozpoznać jego znaczenia i pokierować swoim postępowaniem. Sąd ograniczył władzę rodzicielską K. B. nad córką N. Z. oraz zarządził jej umieszczenie w rodzinie zastępczej u dziadków M. i G. S.. Dziadkowie ponoszą koszty utrzymania wnuczki. N. Z. jest studentką 1-ego roku studiów stacjonarnych Uniwersytetu Medycznego w [...]. Mając na uwadze powyższe organ wyjaśnił, że K. B. od dnia 01.03.2024 r. przebywa w Domu Pomocy Społecznej w P. . Miesięczny koszt utrzymania wynosi [...] zł. Rodzice są zobowiązani do ponoszenia opłat za pobyt córki w Domu Pomocy Społecznej. Biorąc jednak pod uwagę stan faktyczny i prawny sprawy, organ postanowił zwolnić rodziców z opłaty za pobyt córki w DPS od dnia umieszczenia do 30.09.2027 roku, co pozwoli im wspierać finansowo wnuczkę w realizacji planów edukacyjnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu sprawy w postępowaniu odwoławczym, decyzją z dnia 28 lipca 2025 roku (nr [...]), utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium uznało, że decyzja o ustaleniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej wydana została w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny, gdyż została poprzedzona wywiadem środowiskowym, który pozwolił określić dokładną wysokość dochodów wnoszących odwołanie. Organ I instancji przeanalizował stan faktyczny sprawy pod kątem zaistnienia przesłanek z art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Wydając rozstrzygnięcie o zwolnieniu organ kierował się sytuacją finansową stron oraz partycypowaniem w kosztach utrzymania wnuczki. Organ zasadnie ustalił zwolnienie z opłaty do 30 września 2027 roku, a więc planowanego ukończenia studiów przez wnuczkę wnoszących odwołanie, gdyż wówczas ustanie przesłanka udzielonego zwolnienia. W sprawie nie zachodzą przesłanki do bezterminowego zwolnienia, co powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, czyli wyłącznie w takim skonfigurowaniu, w którym sytuacja zdrowotna, rodzinna, życiowa i losowa wnioskującego reprezentuje taki ładunek aksjologiczny, który przełamuje fiskalizm państwa. W odniesieniu do argumentacji, że postanowienie o umorzeniu postępowania karnego jest tożsame co do skutków z wydaniem wyroku skazującego i uzasadnia całkowite zwolnienie z ponoszenia odpłatności, Kolegium wskazało, iż podziela w tym zakresie stanowisko WSA w Bydgoszczy zawarte w wyroku z dnia 25 marca 2025 roku o sygn. akt II SA/Bd 588/24, gdzie wskazano, że przepis art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej nie może znajdować zastosowania w sytuacjach, gdy zarzut rażącego naruszenia przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnym dotyczy osoby chorej psychicznie. Dla zastosowania tej ulgi konieczne jest ustalenie, iż doszło do zawinionego działania naruszającego więzi rodzinne. Córka wnoszących odwołanie jest osobą cierpiącą na chorobę psychiczną, tj. zaburzenia [...] i uzależnienie mieszane i w chwili popełnienia zrzucanych jej czynów polegających na znęcaniu się psychicznym i fizycznym nad rodzicami nie mogła rozpoznać znaczenia swoich czynów. M. i G. S., reprezentowani przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, skorzystali z prawa skargi do sądu administracyjnego. Skarżący zażądali: - uchylenia zaskarżonej decyzji w całości oraz orzeczenia co do istotny sprawy poprzez bezterminowe zwolnienie rodziców z odpłatności za pobyt córki w Domu Pomocy Społecznej, - ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz "poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w zakresie części zdania zawartego w pkt 2, tj. w zakresie terminu obowiązywania zwolnienia z ponoszenia opłat i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania", - przeprowadzenia dowodów z pisma M. B. oraz postanowienia o sygn. akt [...], postanowienia SR w [...] o sygn. akt [...], postanowienia SR w [...] w sprawie o sygn. akt [...] na okoliczność, że skarżący doznali od córki K. B. rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych, - zasądzenia zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W ocenie skarżących kwestionowane decyzje zostały wydane z naruszeniem: 1) art. 64a ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie, mimo że córka popełniła na szkodę skarżących rodziców czyny zabronione, a postępowanie karne zostało umorzone (stwierdzono niepoczytalność i zastosowano środek zabezpieczający), co jest i powinno być traktowane jako prawomocne skazanie i powinno skutkować obligatoryjnym całkowitym zwolnieniem płatnika; 2) art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej poprzez dowolną, a nie uznaniową ocenę przesłanki rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych poprzez całkowite pominięcie przez organy krzywdy doznanej przez rodziców ze strony córki oraz trwałego charakteru okoliczności (zdrowie psychiczne córki), ograniczając się do wybiórczej oceny dowodów; 3) art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez dowolną, a nie uznaniową ocenę przesłanki wystąpienia uzasadnionych okoliczności, zwłaszcza strat materialnych powstałych w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych, tj. arbitralne ustalenie, iż skarżący tylko i wyłącznie do 30.09.2027 r. ponosić będą koszty utrzymania i wykształcenia wnuczki; 4) art. 107 § 3 w związku z art. 7 w związku z art. 77 w związku z art. 8 i art. 11 K.p.a. w związku z art. 64 ustawy o pomocy społecznej poprzez terminowe ustalenie zwolnienia z odpłatności za pobyt córki w Domu Pomocy Społecznej, mimo iż mając na uwadze treść art. 64a ustawy o pomocy społecznej skarżący przedstawili organowi postanowienie SR w [...] umarzającego postępowanie karne w sprawie znęcania się fizycznego i psychicznego nad rodzicami; 5) art. 7, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a. poprzez: - brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz brak należytego wyjaśnienia, dlaczego w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 64 pkt 7 oraz przesłanki z art. 64a ustawy o pomocy społecznej; - pominięcie znanych organowi okoliczności z innych postępowań, dokumentacji sądowej oraz interwencji policji, iż córka skarżących świadomie doprowadziła do rozwoju choroby psychicznej poprzez zażywanie środków odurzających; - pominięcie szeregu argumentów objętych wnioskiem o zwolnienie oraz zarzutów skarżących przedstawionych w odwołaniu, a przede wszystkim okoliczności, że córka skarżących dopuściła się wobec rodziców rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych, o których mowa w art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej i ograniczenie rozpoznania sprawy tylko do sytuacji materialnej skarżących; - brak dokonania analizy materiału dowodowego w zakresie krzywd doznanych przez skarżących od córki, w tym pominięcie, że K. B. spowodowała pożar w domu skarżących, co obok szkody majątkowej stanowi również szkodę niemajątkową w postaci krzywdy z uwagi na fakt bezradności skarżących wobec postępowania zarówno sprawcy, jak i organów w toku postępowań o przymusowe leczenie psychiatryczne córki; - brak uwzględnienia celu wprowadzenia art. 64 pkt 7 do ustawy o pomocy społecznej, który ma chronić osoby doznające krzywdy od najbliższych członków rodziny; - wadliwe oddalenie żądania bezterminowego zwolnienia i przyjęcie daty granicznej zwolnienia, mino iż skarżący wskazywali, że z uwagi na naganne postępowanie córki całkowicie przejęli na siebie obowiązek wychowania, wykształcenia i wspierania finansowego wnuczki, podczas gdy przepis art. 64 pkt 7 oraz art. 64a ustawy o pomocy społecznej nie nakazują ograniczenia czasowego, gdy przesłanki zwolnienia są trwałe zwolnienie bezterminowe jest obligatoryjne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267). Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego aktualnego na dzień wydania zaskarżonego aktu. Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Zgodnie zaś z art. 135 P.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Skarga okazała się zasadna, choć z innych przyczyn niż w niej podniesione. Wzorzec kontroli legalności zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm.; dalej w skrócie "u.p.s."). Do niepieniężnych świadczeń z pomocy społecznej zalicza się pobyt i usługi w domu pomocy społecznej, w tym usługi wsparcia krótkoterminowego (art. 36 pkt 2 lit. o u.p.s.). Pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca (art. 60 ust. 1 u.p.s.). Zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 1-3 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. W świetle natomiast art. 61 ust. 2 pkt 1-3 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Na gruncie powołanych przepisów przyjmuje się, że obowiązek wnoszenia opłaty musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany. Konkretyzacja ta następuje w drodze umowy z art. 103 ust. 2 u.p.s. lub w decyzji wydawanej na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. Strona powinna bowiem znać treść ciążącego na niej obowiązku, aby mogła się z niego wywiązać. Dopiero uchylenie się przez stronę od skonkretyzowanego obowiązku upoważnia organ do wydania, na podstawie art. 104 ust. 3 w zw. art. 61 ust. 3 u.p.s., decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę. Decyzja, o której mowa w art. 104 ust. 3 u.p.s., jest wydawana w celu przeprowadzenia egzekucji obowiązku niezrealizowanego przez osobę zobowiązaną i stanowi tytuł egzekucyjny, będący podstawą do przeprowadzenia egzekucji administracyjnej (R. Frąckowiak (red.), Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz art. 103, wyd. 1, 2019 oraz powołane tam orzecznictwo). Na podstawie art. 1 pkt 7 oraz pkt 17 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. poz. 1690 z późn. zm.) zmieniono przepisy dotyczące problematyki zasad ustalania odpłatności osób wskazanych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Dodano nowe przepisy art. 61 ust. 2d-2f u.p.s. Ponadto na końcu przepisu art. 103 w ust. 2 po wyrazach "art. 64" dodano przecinek oraz wyrazy "art. 64a albo art. 64b". Zgodnie z art. 61 ust. 2d u.p.s. jeżeli osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. odmówią zawarcia umowy, to wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. W świetle zaś art. 61 ust. 2e u.p.s. jeżeli małżonek lub krewni odmówią zawarcia umowy oraz nie wyrażą zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, to wysokość ich opłaty ustala, w drodze decyzji, organ gminy w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Wydając decyzję w przedmiocie opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej w odniesieniu do małżonka i krewnych, którzy wyrazili zgodę na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, organ bierze pod uwagę wysokość dochodów i możliwości (art. 61 ust. 2d w związku art. 103 ust. 2 u.p.s.). Można domagać się zawarcia umowy z małżonkiem i krewnymi mieszkańca domu pomocy społecznej, jeżeli ich dochód - w przypadku osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w ich rodzinie przekracza 300% kryterium dochodowego odpowiednio osoby samotnie gospodarującej lub osoby w rodzinie. Ponadto kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium (I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VII, Warszawa 2025, art. 103) Obowiązki małżonka i krewnych są zależne od ich sytuacji dochodowej, ponadto osoby te można zwolnić z opłat ze względu na ich trudną sytuację życiową, rodzinną czy materialną, a także ze względu na niewłaściwe wykonywanie w przeszłości władzy rodzicielskiej przez ich rodziców lub dziadków (I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VII, Warszawa 2025, art. 103). Uwzględniając powyższe Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy [...] zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm.; dalej w skrócie "K.p.a.") W świetle art. 156 § 1 pkt 2 organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Z regulacji art. 61 ust. 2d u.p.s. wynika, że w przypadku, gdy osoba zobowiązana odmówiła zawarcia umowy, ale wyraziła zgodę na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, to przy ustalaniu wysokości opłaty organ uwzględnia kryterium dochodowe, określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., a także, na podstawie art. 103 ust. 2, bierze pod uwagę wysokość dochodów i możliwości (wyrok NSA z 14.01.2026 r., I OSK 2436/24, LEX nr 4023825). Zgodnie natomiast z art. 64 u.p.s. osoba wnosząca opłatę lub osoba obowiązana do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej może zostać zwolniona z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Natomiast w przepisie art. 64a u.p.s. określony został w odniesieniu do osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej obowiązek organu w postaci całkowitego zwolnienia takiej osoby z tej opłaty na jej wniosek. O zwolnieniu z opłaty za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej rozstrzyga się w toku postępowania konkretyzującego ustawowy obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Skoro w okolicznościach niniejszej sprawy na mocy art. 61 ust. 2d u.p.s. organy zobligowane były do tego, aby przy ustalaniu wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uwzględniać ograniczenia, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., to oznacza, że warunek dochodowy określony w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a) i lit. b) u.p.s. był istotny także przy rozpatrywaniu wniosku o udzielenie ulgi w postaci częściowego lub całkowitego zwolnienia z tej opłaty. Zwolnienie dotyczy opłaty, a więc dla rozstrzygania o tym zwolnieniu muszą istnieć prawne warunki aktualizujące ustawowy obowiązek ponoszenia tej opłaty. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie pierwszym decyzji Wójta Gminy [...] o treści "ustalić, że rodzice są osobami obowiązanymi do ponoszenia opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w P. córki K. B." stanowi w istocie jedynie powtórzenie treści regulacji prawnej (art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s.), że wstępni są obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, tj. na wstępnych ciąży ustawowy obowiązek ponoszenia takiej opłaty. Analiza podstaw prawnych i treści decyzji Wójta Gminy [...] oraz decyzji Kolegium dowodzi, że poza zakresem rozpoznania oraz rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy pozostawiona została kwestia dotycząca tego czy M. S. oraz G. S. są osobami zobowiązanymi do ponoszenia opłaty za pobyt córki w domu pomocy społecznej (art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.). Organy obu instancji całkowicie uchyliły się bowiem od obowiązku zbadania i rozstrzygnięcia tego czy matka oraz ojciec K. B. spełniają ustawowe warunki aktualizujące obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt córki w domu pomocy społecznej określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a), lit. b) u.p.s. Dochód nieprzekraczający 300% kryterium dochodowego zwalnia ustawowo małżonka i krewnych od ponoszenia odpłatności za dom pomocy społecznej i zarazem wyznacza granicę, poza którą nie może wyjść organ pomocy społecznej zawierający umowę (I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VII, Warszawa 2025, art. 103). Granice obciążenia małżonka, zstępnych i wstępnych opłatą za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej zostały wyznaczone ustawowo w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Nie można ustalić omawianego zobowiązania, jeżeli dochód małżonka, zstępnego lub wstępnego nie przekracza trzykrotności tego kryterium, nawet gdyby osoba zobowiązana do wnoszenia opłaty wyrażała taką chęć. Podobnie należy ocenić możliwość ustalenia opłaty na poziomie, który nie gwarantowałby zachowania minimum dochodu określonego w 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Organ nie może zawrzeć umowy/wydać decyzji, która prowadziłaby do naruszenia przepisu prawa, nawet jeśli strona się na to godzi. Nie można w drodze umowy znosić bezwzględnie obowiązujących przepisów ustawy, a za takie należy uznać regulacje art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., które wyznaczają granice konkretyzacji obowiązku wnoszenia opłaty (I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VII, Warszawa 2025, art. 61). Podsumowując rażąco sprzeczna z porządkiem prawnym jest sytuacja, gdy decyzja obejmująca rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej zostaje skierowana do małżonka, wstępnych lub zstępnych, którzy z uwagi na ustawowo określone kryterium dochodowe są zwolnieni z obowiązku wnoszenia tej opłaty. Osoba ubiegająca się o zwolnienie musi spełniać warunki dochodowe wskazane w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., w przeciwnym razie obowiązek wnoszenia opłaty nie powstaje (I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VII, Warszawa 2025, art. 61). Kompetencja sądu administracyjnego określona jako ocena legalności nie dopuszcza usuwania uchybień postępowania administracyjnego i wad decyzji administracyjnej, które stanowiłyby o załatwieniu sprawy za organ administracji publicznej. Przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego nie jest, i nie może być, wyręczanie organów administracji publicznej w załatwianiu spraw administracyjnych (R. Hauser, J. Drachal, E. Mzyk "Dwuinstancyjne sądownictwo administracyjne - omówienie podstawowych zasad i instytucji procesowych" Warszawa - Zielona Góra 2003, str. 22). W orzecznictwie przyjęto, że możliwe jest stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jedynie w części dotkniętej wadą. Jednak dotyczyć to może tylko takiej sytuacji, kiedy decyzja składa się z kilku elementów, z których każdy mógłby być przedmiotem osobnego rozstrzygnięcia, a ponadto wolny od wad fragment decyzji, któremu nie odmawia się skuteczności, powinien stanowić rozstrzygnięcie mogące funkcjonować w obrocie prawnym samodzielnie (P. M. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2026, art. 156 oraz powołane tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie opisanej powyżej sytuacja samodzielności pkt 1 i pkt 2 decyzji organu I instancji nie występuje. Ustalenie i rozstrzygniecie kwestii czy wstępni K. B. spełniają kryteria dochodowe określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. jest ściśle powiązana z kwestią zwolnienia ich z obowiązku ponoszenia tej opłaty. Przyjmuje, że w przypadku stwierdzania nieważności zaskarżonej decyzji sąd administracyjny orzeka wyłącznie co do przesłanek nieważności decyzji albo jej niezgodności z prawem, nie jest zaś władny rozstrzygać o innych kwestiach dotyczących istoty sprawy (wyrok NSA z 5.01.2024 r., I OSK 1888/22, dostępny w bazie CBOSA). Z powyższych względów, na podstawie art. 134 § 2, art. 135 oraz art. 145 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd doszedł do przekonania o konieczności usunięcia z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...], jako obarczonych wadą rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., o czym orzeczono w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O należnych stronie skarżącej kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie drugim sentencji wyroku na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 P.p.s.a. Na zasądzoną kwotę składają się opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa radcy prawnemu z wyboru oraz wynagrodzenie pełnomocnika w stawce minimalnej (480 zł) określonej w treści § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2026, poz. 118).