III SA/Po 584/11

Dnia 28 września 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek (spr.) Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek. po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi HB na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne o d d a l a s k a r g ę W dniu 7 grudnia 2010r. x złożyła wniosek o umorzenie należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (składki i odsetek) za luty 2000r. Zainteresowana wskazała, że w latach 2006 – 2010 była osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy, w związku z czym pozostawała na utrzymaniu syna, który regulował wszystkie opłaty. ZUS ustalił zaległości na kwotę 1357,42 zł. Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek uznając, że brak jest ustawowych podstaw do uwzględnienia wniosku. Dnia 30 marca 2011 roku wpłynął do ZUS wniosek zainteresowanej o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku zobowiązana zarzuciła, iż pracownicy organu rentowego nie wykazali należytej staranności w rozpatrzeniu jej prośby. Strona wyjaśniła, iż w latach 1993-2001 prowadziła działalność gospodarczą i za ten okres rozliczała się z wszelkimi płatnościami. Zgodnie z oświadczeniem w 2009 roku strona złożyła wniosek o ustalenie kapitału początkowego i wtedy okazało się, że ma nieopłacone składki za luty 2000. Zainteresowana wyjaśniła, iż w okresie 21 listopada 1999 do 3 marca 2000r. przebywała na zwolnieniu lekarskim i podkreśliła, że nie rozumie dlaczego ma opłacać składki za okres choroby. Zobowiązana do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dołączyła kserokopie kart informacyjnych leczenia szpitalnego. Decyzją z dnia [...] r. ZUS utrzymał w mocy wcześniejsze rozstrzygnięcie o odmowie umorzenia należności. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, iż strona jest osobą w wieku 53 lat, wdową. Zgodnie z oświadczeniem prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem. Wnioskodawca nie prowadzi już działalności gospodarczej od dnia 8 listopada 2004r. Z przedłożonego zaświadczenia wynika, iż strona od 1 lipca 2010 r. jest zatrudniona w S na podstawie umowy o pracę. Zakład ustalił we własnym zakresie, iż od 1 marca 2011r. strona zatrudniona jest w pełnym wymiarze czasu pracy i osiąga minimalne wynagrodzenie w kwocie 1.386zł brutto. Syn zobowiązanej również zatrudniony jest ww. spółce od 24 marca 2004r. na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1.92ł,28zł miesięcznie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej złożonym przez stronę podano, iż wysokość miesięcznych opłat to kwota ok. 2.000zł plus koszty związane z leczeniem w kwocie ok. 100 zł miesięcznie. Z przedłożonych faktur, zdaniem ZUS wynika natomiast, iż wysokość ponoszonych opłat to kwota ok. 760 zł miesięcznie. Ponadto wnioskodawca wraz z synem posiadają kredyt odnawialny w rachunku w łącznej kwocie 10.000 zł. Z uwagi na to, że strona oświadczyła, iż wszelkie rachunki płaci syn, Zakład ustalił, że wysokość miesięcznych zobowiązań syna to łącznie kwota ok. 400 zł + kwoty opłat. Mając na względzie kwotę spłacanych zobowiązań oraz wysokość wydatków ponoszonych w związku z opłatami za media i czynsz organ rentowy przyjął, iż do jego dyspozycji pozostaje kwota ok. 800zł miesięcznie. Zakład uznał natomiast, iż do dyspozycji wnioskodawcy pozostaje kwota z tytułu zatrudnienia pomniejszona o koszty leczenia tj. ok. 900 zł miesięcznie. Zobowiązana jest właścicielem nieruchomości oraz posiada samochód osobowy mazda z 1997 r. Mając na uwadze powyższe ustalenia Zakład uznał, iż zainteresowana nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości zaistnienia przesłanki sformułowanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, bowiem z analizy zebranego materiału nie wynika by rodzina znajdowała się w stanie ubóstwa, czy też w sytuacji, w której pomimo ograniczenia wydatków, nie będących koniecznymi do utrzymania, zobowiązanej brakowało środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Dochody strony wprawdzie są niskie, jednak nie ponosi ona żadnych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania oraz nie ponosi wydatków związanych ze spłatą zobowiązań, nie można zatem zdaniem organu uznać, iż jej sytuacja materialna jest trudna i przemawia za umorzeniem należności z tytułu nieopłaconych składek. Organ podkreślił nadto, iż umorzenie należności z tytułu składek zastrzeżone jest dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie, nie jest realnie możliwe wywiązanie się z ciążącego na płatniku zobowiązaniu wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższe rozstrzygnięcie złożyła zainteresowana podnosząc, że została ona wydana niezgodnie z prawem, bowiem ZUS nie wziął pod uwagę własnego zaświadczenia, z którego wynika, że przedmiotowa składka została zapłacona, poddano strona w lutym 2000 r. przebywała w szpitalu, a więc nie miała obowiązku opłacania składek. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 5 sierpnia 2011 r. oraz na rozprawie w dniu 14 września 2011 r. skarżąca podtrzymała swoje stanowisko, zarzucając nadto niesłusznie prowadzoną egzekucję, zwłaszcza z rachunku syna. W odpowiedzi na skargę organ rentowy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem (legalności) i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając na względzie powyższe Sąd stwierdził, że skarga na uwzględnienie nie zasługuje. Sąd uznał, że trafne jest stanowisko ZUS, że nie zachodzą w sprawie przesłanki umorzenia wymienione w art. 28 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 ze zm.). Zgodnie z art. 28 ust. 1 tej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: - dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; - wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; - naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; - jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być przy tym w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (ust. 3 a). Zgodnie natomiast z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Trzeba w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma charakter uznaniowy. Oznacza, to jednak że nie może być ona całkowicie dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi - w postaci umorzenia należności (zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 19 listopada 2007 r., V S.A./Wa 1876/07, lex nr 484969; wyrok WSA w Gdańsku z 10 lutego 2009 r., I S.A./Gd 874/08, lex nr 483118). Nie ulega wątpliwości, że skarżąca nie opłaciła w terminie składki za luty 2000 r., co sama przyznała w skardze jak i w toku postępowania administracyjnego podnosząc, że w tym okresie przebywała na zwolnieniu lekarskim i "nie rozumie dlaczego ma opłacać składki za okres choroby". Bez znaczenia postaje tutaj fakt otrzymania od organu rentowego "zaświadczenia o nie zaleganiu" (wydanego całkiem w innym postępowaniu), bowiem jest to naganna omyłka ZUS, zaś skarżąca zdawała sobie sprawę z tego błędu, gdyż świadomie nie zapłaciła przedmiotowej składki, gdyż uznała, że skoro jest chora to nie musi jej uiścić. Należy też w tym miejscu nadmienić, że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS nie bada się zasadności istnienia samych zaległości, a jedynie przesłanki umożliwiające podjęcie ewentualnej decyzji o ich umorzeniu. Ponadto niniejsze postępowanie dotyczy umorzenia należności wobec ZUS, a nie prowadzonego przez organ rentowy postępowania egzekucyjnego. Dlatego też nie znajdują tutaj uzasadnienia zarzuty dotyczące prowadzenia egzekucji, w szczególności pobierania zaległości z konta syna skarżącej. Należy też pamiętać, że ZUS dokonując oceny w konkretnej sprawie musi dokonywać tego w oparciu o obiektywne kryteria i to zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności, bo zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami. Wreszcie należy brać pod uwagę i to, że organy administracyjne zasadnie przyjmują, iż istotną granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi kolizja z interesem społecznym. Interes społeczny to bowiem obowiązek zakładu do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Umarzanie zatem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich uregulowanie (zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 05 listopada 2007 r., V SA/Wa 1231/07, lex nr 484909 oraz z 23 października 2007 r., V S.A./Wa 1368/07, lex nr 492274). Na zakończenie wymaga ponownego podkreślenia, iż w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, tylko w rzeczywiście wyjątkowych okolicznościach ustawodawca daje organowi możliwość umorzenia tych należności, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zobowiązany musi jednak wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tej sytuacji organ dokonuje oceny stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej skarżącego oraz m.in. możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych nie tylko skarżącego, ale także jego rodziny. W tym stanie rzeczy, skoro w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS nie bada się zasadności istnienia samych zaległości, a jedynie przesłanki umożliwiające podjęcie ewentualnej decyzji o ich umorzeniu, w sytuacji braku po stronie skarżącej przesłanek prawnych przemawiających za możliwością przychylenia się do jej wniosku, organ zasadnie odmówił ich umorzenia. Zdaniem Sądu, w toku postępowania administracyjnego prawidłowo zgromadzono materiał dowodowy. Dokonana zaś przez organ ocena tego materiału, ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się Zakład Ubezpieczeń Społecznych, utrzymując w mocy decyzję odmawiającą skarżącej umorzenia należności z tytułu składek, mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Wobec powyższego, Sąd uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), oddalił skargę.