III SA/Po 604/11

Sebastian Michalski – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu po rozpoznaniu w dniu 06 września 2011r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi D. I. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] maja 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu należności celnych; postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący D. I., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że od 7 lat nie prowadzi działalności gospodarczej w formie agencji celnej. Nie posiada żadnego majątku. Obecnie nie osiąga żadnych dochodów, a całkowity przychód osiągnięty w roku 2010 to 1.200zł. Wnioskodawca oświadczył, że we wspólnym gospodarstwie nie pozostają z nim żadne osoby, a koszty jego podstawowych potrzeb są pokrywane, w zakresie niezbędnego minimum, przez współmałżonka i innych członków rodziny. Do wniosku zostały załączone: nakaz zapłaty na kwotę 115.967zł, nakaz zapłaty na kwotę 136.201zł, zaświadczenie o wykreśleniu z ewidencji gospodarczej dotyczące agencji celnej, zeznanie podatkowe PIT-37 D. I. za rok 2010, akt notarialny z dnia [...] 2003 roku ustanawiający ustrój rozdzielności majątkowej w małżeństwie K. i D. I. oraz oświadczenie K. I., w którym stwierdza ona, że wspomaga i współfinansuje koszty podstawowych potrzeb życiowych swojego małżonka D. I., jednak nie stać jej na sfinansowanie całości kosztów sądowych postępowań prowadzonych przez radcę prawnego na rzecz jej męża. Pismem z dnia 29 lipca 2011 roku Wnioskodawca został zobowiązany do uzupełnienia oświadczenia majątkowego poprzez: - przedłożenie kserokopii odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe żony oraz innych dorosłych domowników, - przedłożenie zeznania podatkowego Wnioskodawcy za rok 2009, - przedłożenie spisu posiadanych rachunków bankowych wraz z wyciągami dokumentującymi operacje finansowe wykonane na tych rachunkach od dnia 01 marca 2011 roku, w tym także wyciągów z rachunków bankowych należących do żony oraz innych dorosłych domowników, - przedłożenie spisu średnich miesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, - przedłożenie oświadczenia czy Wnioskodawca i jego żona dokonali podziału majątku wspólnego oraz udokumentowanie, co wchodziło w skład majątku wspólnego, a także sposobu dokonania podziału tego majątku, - wykazanie do kogo należy nieruchomość położona pod adresem ul. [...], a także wykazanie tytułu prawnego do zajmowania tej nieruchomości przez Wnioskodawcę, sposobu jej użytkowania oraz kosztów jej utrzymania, - wykazanie tytułu prawnego na podstawie, którego Wnioskodawca był, względnie jest, uprawniony do zajmowania nieruchomość położonych pod adresem ul. [...], ul. [...], ul. [...], a szczególności wyjaśnienie czy wskazane nieruchomość należały do majątku wspólnego, względnie nadal wychodzą w skład majątku wspólnego oraz, jeśli nieruchomości pozostają nadal we władaniu Wnioskodawcy lub jego żony, określenie sposób ich zagospodarowania oraz kosztów utrzymania, a także wysokość przychodu jaki te nieruchomości przynoszą, - wyjaśnienie czy przeciwko Wnioskodawcy prowadzone są postępowania egzekucyjne oraz wykazanie (udokumentowanie) wysokości dochodzonych należności oraz rodzaju zastosowanych środków egzekucyjnych. W piśmie z dnia 11 sierpnia 2011 roku pełnomocnik wnioskodawcy wyjaśnił, że Skarżący szczegółowo przedstawił swoją sytuację majątkową we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Odnosząc się do wezwania o uzupełnienie oświadczenia majątkowego pełnomocnik wyjaśnił, że: - małżonka wnioskodawcy odmawia przekazania Sądowi szczegółowych informacji o własnej sytuacji finansowej (do pisma załączono kserokopie jej oświadczenia), - Skarżący zamieszkuje w nieruchomości położonej przy ul. [...] (nieruchomość jest własnością osób trzecich) i ponosi sporadycznie koszty jej utrzymania w zakresie podstawowych rachunków, - średnie koszty utrzymania Skarżącego nie przekraczają niezbędnego minimum (500-1.300zł miesięcznie), a przedłożenie spisu tych kosztów nie jest możliwe, przedmiotowe wydatki są pokrywane spontaniczne przez Skarżącego, jego małżonkę oraz czasami przez dalszą rodzinę, - to co pozostało z majątku dorobkowego przypadło niemalże całkowicie małżonce, ponieważ musiała ona sprzedać spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu położonego w [...], aby częściowo spłacić należności zasądzone na rzecz [...], - nieruchomości położone przy ul. [...] oraz ul. [...] były wynajmowane na potrzeby prowadzenia agencji celnej, są własność osób trzecich i nie znajdują się w posiadaniu Wnioskodawcy, - obecnie przeciwko Skarżącemu nie są prowadzone żadne postępowania egzekucyjne; egzekucje prowadzone przez [...] oraz [...] zostały umorzone. Na dzień rozpoznania wniosku przed tutejszym Sądem toczą się jeszcze dwa postępowania dotyczące skarg złożonych przez Wnioskodawcę (sygn. akt III SA/Po 603/11 oraz III SA/Po 605/11). Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem oświadczenie majątkowe Skarżącego jest niepełne i nie pozwala przeprowadzić oceny, co do rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy w rozumieniu art. 246 §1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Przyznanie prawa pomocy warunkuje nie tylko to, czy wnioskodawca uzyskuje, czy też nie uzyskuje dochodów, lecz ocena zasadności wniosku polega na zbadaniu, czy strona posiada obiektywną zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych (postanowienie WSA z 10 października 2008 roku, sygn. akt. II SA/Łd 480/08, Lex nr 504537). Rozdzielność majątkowa, która odnosi się do majątku małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków, nie zwalnia małżonków z obowiązku udzielania wzajemnego wsparcia materialnego, które polega na umożliwieniu prowadzenia sporów sądowych (patrz postanowienie WSA w Bydgoszczy z dnia 23 czerwca 2010r., sygn. akt I SA/Bd 37/10, Lex nr 658891). W konsekwencji przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy brać pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (porównaj postanowienie NSA z dnia 06 października 2004 roku, sygn. akt GZ 71/04). Z kolei brak możliwości przedłożenia dokumentów źródłowych, o których mowa w art. 255 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na skutek m.in. rozdzielności majątkowej z małżonkiem, który odmawia ujawnienia informacji o swoim majątku lub jego konkretnych składnikach, nie przesądza jednoznacznie o braku podstaw do przyznania prawa pomocy. Okoliczność taka podlega za każdym razem ocenie sądu administracyjnego w świetle zebranych w aktach sprawy oświadczeń wnioskodawcy i innych przedłożonych dokumentów źródłowych (porównaj postanowienie NSA z dnia 15 czerwca 2011 roku sygn. akt II FZ 195/11). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy uznać należało, że Skarżący nie wykonał należycie obowiązku przedstawienia sytuacji majątkowej i rodzinnej. W konsekwencji złożone oświadczenie majątkowe jest niepełne i budzi wątpliwości. Z przedłożonych oświadczeń i treści dokumentów wynika, że małżonka wnioskodawcy czerpała korzyści z działalności gospodarczej prowadzonej przez męża (przychody wchodziły do majątku wspólnego małżonków) oraz ponosi odpowiedzialność za wynikające z niej zobowiązania publicznoprawne (sprzedaż mieszkania i częściowe pokrycie długu celnego). Aktualnie żona wnioskodawcy pokrywa koszty utrzymania męża oraz wykłada środki finansowe na koszty prowadzenia sporów sądowych zawisłych w związku z wykonywaną działalnością gospodarczą. Natomiast przeszkodą w dalszym finansowaniu sporów sądowych męża ma być "jej nienajlepsza sytuacja majątkowa". Niemniej w tym zakresie odmawia ona przekazania informacji o swojej sytuacji majątkowej. Powyższe okoliczności nie wskazują na istnienie obiektywnych przeszkód w postaci braku współpracy małżonka. Tym samym uprawdopodobniona zostaje teza (nie można jej wykluczyć), że odmowa przekazania informacji o sytuacji majątkowej współmałżonka jest obliczona na uzyskanie dobrodziejstwa prawa pomocy z naruszeniem zasady równoważności w traktowaniu powinności finansowych. Analiza treści przedłożonych oświadczeń uzasadnia stanowisko, że skutkiem ustanowienia rozdzielności majątkowej między małżonkami nie jest prowadzenie odrębnych gospodarstw domowych lecz, uniezależnienie sytuacji finansowej małżonki od sytuacji finansowej Wnioskodawcy. Wątpliwości budzą twierdzenia Wnioskodawcy co do tego, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zważyć bowiem należy, że w roku 2009 Skarżący nie uzyskał żadnych przychodów, a jego dochód za rok 2010 to zaledwie 600zł. W tym okresie rachunki za utrzymanie mieszkania obejmujące opłaty za media, koszty wyżywienia oraz koszty ubioru pokrywała przede wszystkim małżonka wnioskodawcy, a tylko czasami inni członkowie rodziny. Z treści przekazanych informacji wynika, że Wnioskodawca na ten cel przez dwa lata nie mógł przeznaczyć więcej niż 600zł. Przy czym koszty własnego utrzymania określa on na około 500-1.300zł miesięcznie. W okolicznościach sprawy nie występują żadne obiektywne przeszkody, które uniemożliwiałyby wykazanie tytułu prawnego do zajmowanego lokalu, czy też czyniły niemożliwym wykonanie obowiązku udokumentowania wysokości kosztów utrzymania zajmowanej nieruchomości. Z pisma pełnomocnika Skarżącego wynika, że to, co zostało z majątku dorobkowego małżonków niemalże w całości przypadło małżonce, jednakże zobowiązanie do określenia składników majątku dorobkowego małżonków oraz sposobu jego podziału również pozostało niewykonane. Zdolności płatniczych Wnioskodawcy i jego małżonki nie ograniczają postępowania egzekucyjne. Egzekucje zostały umorzone. Przy czym Wnioskodawca nie określił ani przyczyny umorzenia tych postępowań ani wysokości należności, jakie pozostały do uregulowania po sprzedaży mieszkania. Powołane okoliczności nakazują przyjąć, że oświadczenie majątkowe Wnioskodawcy jest niepełne i jako takie nie stanowi wystarczającej podstawy do zastosowania przywileju zwolnienia od ponoszenia ciężarów publicznych. Zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłaty sądowej stanowi instytucję, którą należy stosować wówczas, gdy deklarowany przez wnioskodawcę brak możliwości zgromadzenia środków na opłaty sądowe nie budzi wątpliwości, a stan taki prowadzi do ograniczenia realizacji prawa do sądu. Niedopuszczalne jest oparcie rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy na niepełnych i niepopartych dowodami, ogólnikowych zapewnieniach, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie jest najlepsza, a jego małżonka nie czuje się zobligowana do szczegółowego przedstawienia własnej sytuacji majątkowej. Przyznanie prawa pomocy w takiej sytuacji kłóci się z przepisami prawa procesowego, gdyż kompetencja rozstrzygania o spełnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy została zastrzeżona dla sądu (referendarza sądowego). Przepisy prawa procesowego nie dopuszczają możliwości zastąpienia tej oceny stanowiskiem strony postępowania, która wyraża przekonanie, że jej sytuacja nie pozwala na uiszczenie kosztów sądowych. Obowiązkiem wnioskodawcy jest wykazanie zasadności wniosku o prawo pomocy, a realizacja tego obowiązku polega na przekazaniu pełnych i rzetelnych informacji o sytuacji majątkowej i rodzinnej. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 §1 pkt 2 oraz art. 258 §1 i §2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.