III SA/Po 608/17

Dnia 15 listopada 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych - Olszanowska Sędziowie WSA Marzenna Kosewska (spr.) WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi W. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1-4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 963 z późn. zm.; dalej: "u.s.u.s.") i § 3 ust. 1-3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr. 141 poz. 1365 dalej "rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003‘’), odmówił W. S. umorzenia nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 03/2014 r. do 05/2015 r. w kwocie 4017,23 zł. wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień złożenia wniosku tj. 26 października 2016r. w kwocie 634,00zł. i kosztami upomnienia w kwocie 46,40 zł. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że wnioskiem z dnia 21 października 2016 r. skarżący zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. W toku postępowania ustalono, że wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą, która została zawieszona z dniem 1 czerwca 2015 roku. Wyrokiem Sądu Okręgowego [...] z dnia 08.09.2016 r. (sygn. akt [...]) przyznane zostało W. S. prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od dnia 20.07.2015 r. do 30.06.2017 r. Ustalono, iż wysokość świadczenia wynosi 1 263,79 zł brutto, tj. 1 067,05 zł netto i wolne jest od potrąceń. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia 29.06.2016 r. strona wskazała, że uzyskuje także dochód z innych źródeł w wysokości 88,00 zł .Z przedłożonych zeznań podatkowych PIT - 36 wynika, że w 2013 r. z prowadzonej działalności gospodarczej poniesiono stratę w wysokości 9 189,21 zł, w 2014 r. uzyskano dochód w kwocie 11 125,19 zł, a w 2015 r. dochód wyniósł 6 881,44 zł. Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dorosła córką - Panią M. S. Nie podał informacji, czy członkowie rodziny osiągają ewentualny dochód i w jakiej wysokości. Ponosi wydatki z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 430,76 zł, koszty leczenia w wysokości 120,00 zł oraz inne wydatki w wysokości 308,00 zł. Nie ponosi wydatków związanych z miesięcznymi opłatami (czynszem). Strona nie wyjaśniła, czy członkowie rodziny partycypują w kosztach utrzymania domu. Posiada majątek ½ udziału domu o pow. 158 m2, położonego w [...], ul. [...] i inne nieruchomości: grunt o powierzchni 0,0742 ha wraz z budynkiem stanowiącym odrębną nieruchomość o powierzchni 100,10 m2 położony w miejscowości [...] (KW nr [...]), działkę niezabudowaną położoną w miejscowości [...] o powierzchni 0,1925 ha (nr KW [...]), nieruchomość gruntową położoną w miejscowości [...] o powierzchni 0,7235 ha (KW nr [...]), część nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości [...] o powierzchni 0,1169 ha (KW nr [...]), nieruchomość gruntową położoną w miejscowości [...] o powierzchni 0,0426 ha (KW nr [...]). Jest właścicielem samochód marki [...], rok produkcji 2008. W ocenie organu, w świetle przepisów art. 28 ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s., § 3 ust. 1: rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r., nie zaistniały podstawy do uznania, że sytuacja strony wyczerpuje przesłanki stanowiące uzasadnienie dla umorzenia zadłużenia. W. S. złożył w ustawowym terminie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie zgadzając się z uzasadnieniem przyczyn odmowy umorzenia. Decyzją z [...] lipca 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzekł na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. o utrzymaniu w mocy decyzji z [...] stycznia 2017 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Organ wskazał, że z ponownej analizy sprawy wynika, że nie zachodzi całkowita nieściągalność zadłużenia w świetle przepisu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ odwoławczy ustalił, iż skarżący zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą, zatem istnieje możliwość ponownego jej podjęcia i uzyskiwania z tego tytułu dochodów. Posiada majątek w postaci nieruchomości i samochodu, na którym Zakład może dokonać zabezpieczenia należności. Ponadto aktualnie pobiera świadczenie rentowe w wysokości 1.072,87 zł netto W dniu 22.06.2017 r. lekarz orzecznik ZUS uznał skarżącego za osobę częściowo niezdolną do pracy na okres od 01.07.2017 r. do 31.03.2018 r. uzyskuje także dochód z innego tytułu w kwocie 88,00 zł. Odnosząc się do twierdzeń strony zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że z przyznanych przez ZUS świadczeń nie jest w stanie pokryć niezbędnych kosztów, opłat związanych z utrzymaniem i kosztów leczenia oraz rehabilitacji. Pełnomocnik organu odwoławczego podniósł, że wnioskodawca nie wykazał trudności w regulowaniu bieżących płatności, gdyż nie przedłożył zaświadczeń o korzystaniu z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej lub instytucji o podobnym charakterze mogących formalnie potwierdzić trudną sytuację materialną. W ocenie organu strona nie jest pozbawiona środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych oraz możliwe jest uregulowanie zaległości w dłuższym okresie czasu, np. w formie układu ratalnego, tym bardziej, że okres spłaty można dostosować do możliwości finansowych płatnika. Organ uznał, że w nie ma zastosowania przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. gdyż wnioskodawca nie wykazał, że poniósł straty materialne w wyniku nadzwyczajnego zdarzenia, które mogłoby spowodować, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby go pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności. Obecna sytuacja finansowa jest wywołana czynnikami odmiennego rodzaju niż nadzwyczajne zdarzenie losowe - powstałe zadłużenie jest wynikiem nie opłacenia składek w wyżej wskazanym okresie. Organ II instancji podobnie jak organ I instancji stwierdza, iż nie neguje stanu zdrowia strony i podkreślił , że z tego właśnie powodu pobiera świadczenie rentowe, a zatem nie jest pozbawiona środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W związku z powyższym w ocenie ZUS nie została wykazana przesłanka uzasadniająca umorzenie zaległości wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, tj. przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W. S. wniósł skargę na powyższe rozstrzygnięcie. Zarzucił, że ZUS nie zebrał nowego materiału w sprawie i nie wziął pod uwagę faktów opisanych w piśmie z 15 czerwca 2017 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. W ocenie Sądu, Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy oraz dokonał wszechstronnej oceny tych ustaleń. Do tak ustalonego stanu faktycznego organ zastosował właściwe przepisy prawa materialnego, co znalazło potwierdzenie w uzasadnieniu decyzji. Zgodnie ze wskazanym w zaskarżonej decyzji art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007r Nr 11, poz. 74 z późn. zm.) należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi zaś wtedy, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Analizując powołane powyżej poszczególne przesłanki umorzenia, zasadnie organ odwoławczy uznał, że w przypadku skarżącego nie ma zastosowania niniejszy przepis. Zdaniem Zakładu z przyczyn oczywistych nie zachodzi przesłanka występująca w pkt 1 powołanego przepisu, jak również przesłanki wymienione w pkt 2 i 4b ponieważ zobowiązany nie zgłaszał wniosku o ogłoszenie upadłości. W odniesieniu do pkt 4 organ wskazał, że w stosunku do firmy wnioskodawcy nie było prowadzone postępowanie likwidacyjne, a wysokość zadłużenia znacznie przekracza kwoty kosztów upomnienia (pkt 4a). Wobec zobowiązanego nie było prowadzone dotychczas postępowanie egzekucyjne, a żaden z organów egzekucyjnych nie stwierdził w stosunku do niego całkowitej nieściągalności. Działalność gospodarcza prowadzona przez stronę jest zawieszona. Prawidłowo zatem Zakład ocenił, iż nie zostały spełnione przesłanki zawarte w pkt 3 i 5 art. 28. Cytowany powyżej przepis art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w ust. 3a przewiduje ponadto możliwość umorzenia należności z tytułu składek w razie stwierdzenia istnienia uzasadnionego przypadku – innego niż całkowita nieściągalność. Zgodnie z powołanym przepisem należności z tytułu składek na ubezpieczenia ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. W ust. 1 § 3 rozporządzenia wskazano, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślić należy, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Z jednej strony na uznaniu opiera się decydująca dla rozstrzygnięcia ocena, czy skutki odmowy umorzenia byłyby zbyt ciężkie dla zobowiązanego i jego rodziny, a z drugiej strony ZUS musi wziąć pod uwagę stan swoich finansów (zob. wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1565/12, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jakkolwiek jednak decyzje wydawane przez ZUS w tego rodzaju sprawach mają charakter uznaniowy, to jednak uznanie administracyjne w żadnym razie nie może oznaczać dowolności. Rolą Sądu jest kontrola orzeczenia organu pod kątem zgodności z obowiązującym prawem. Zgodnie z art. 7 k.p.a., organ administracji publicznej powinien wyjaśniać dokładnie stan faktyczny danej sprawy, zbierając i rozpatrując cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.). Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego, wpływającą na kwestię odpowiedniego rozłożenia ciężaru dowodu w tym postępowaniu. Organ powinien co do zasady przeprowadzać niezbędne dowody z urzędu. Nie znaczy to jednak, że sama strona jest całkowicie zwolniona z realizacji tego obowiązku, zwłaszcza gdy nieudowodnienie danej okoliczności faktycznej może prowadzić do rezultatów dla niej niekorzystnych. Nie ma wobec tego wątpliwości, że w sprawach z wniosku o umorzenie zaległości z tytułu składek strona powinna aktywnie uczestniczyć w postępowaniu dowodowym poprzez wskazywanie odpowiednich okoliczności i dowodów uzasadniających podjęcie przez organ rozstrzygnięcia korzystnego dla zobowiązanego. W postępowaniu administracyjnym wszczętym wnioskiem o umorzenie zaległości z tytułu składek zadaniem organu jest precyzyjne i wyczerpujące ustalenie danych o stanie rodzinnym, majątkowym i zdrowotnym strony oraz o jej możliwościach finansowych (w tym zarobkowych). W ocenie Sądu, w niniejszym przypadku organ sprostał tym wymogom, gdyż poczynił ustalenia wbrew zarzutom skargi na podstawie kompletnego materiału dowodowego, uwzględnił treść pisma strony z dnia 15 czerwca 2017 roku Dokonane ustalenia są wyczerpujące, a ich ocena pozbawiona cech dowolności. Organ prawidłowo stwierdził, że w sprawie nie zachodziła całkowita nieściągalność długu ani ważny interes strony przemawiający za koniecznością umorzenia należności. Organ odwoławczy na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego prawidłowo ustalił i następnie ocenił, że skarżący zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą, zatem istnieje możliwość ponownego jej podjęcia i uzyskiwania z tego tytułu dochodów. Posiada majątek w postaci nieruchomości i samochodu, na którym można dokonać zabezpieczenia należności. Wobec skarżącego nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Ponadto aktualnie pobiera świadczenie rentowe w wysokości 1.072,87 zł netto. W dniu 22.06.2017r. lekarz orzecznik ZUS uznał skarżącego za osobę częściowo niezdolną do pracy na okres od 01.07.2017 r. do 31.03.2018 r. uzyskuje dochód z innego tytułu w kwocie 88,00 zł. Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej i nie jest pozbawiony środków do życia. Prowadzi gospodarstwo domowe wraz żoną i dorosła córką. Jednak nie podał informacji o ewentualnych dochodach członków rodziny. Zasadnie organ przyjął, że możliwe jest uregulowanie zaległości w dłuższym okresie czasu, np. w formie układu ratalnego, tym bardziej, że okres spłaty można dostosować do możliwości finansowych płatnika. Prawidłowo przyjęto, że skarżący nie wykazał, by w sprawie zaistniały szczególne, wyjątkowe okoliczności mogące być podstawą uwzględnienia wniosku. Organ uwzględnił wszelkie dowody zebrane w sprawie i wynikające z nich okoliczności. Wbrew jednak oczekiwaniom strony skarżącej wyciągnął z nich wnioski przemawiające za odmową umorzenia zaległych należności. Wnioski te zostały należycie uargumentowane i znajdują właściwe odzwierciedlenie w treści uzasadnień decyzji. Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdził, że zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja odpowiadają prawu, wobec czego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 935.), orzekł o oddaleniu skargi.