III SA/Po 646/15

Dnia 18 lutego 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska Sędziowie WSA Barbara Koś (spr.) WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st.sekr.sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2016 roku przy udziale sprawy ze skargi [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego wniosku o umorzenie składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek oddala skargę W dniu [...] grudnia 2014 r. [...] (określany również: "skarżącym") zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. W dniu [...] lutego 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją nr [...]: 1. na podstawie art. 28 ust. 1 oraz art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 121), zwanej dalej u.s.u.s., umorzył postępowanie w sprawie wniosku złożonego dnia [...] grudnia 2014 r. w zakresie umorzenia zadłużenia z tytułu składek w części dotyczącej składek za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek (finansowane przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek): - na ubezpieczenia społeczne za okres 10/2007, 08/2008, 10/2008-12/2008, 04/2009, 08/2009-01/2010 w kwocie [...] zł, - na ubezpieczenie zdrowotne za okres 08/2008, 10/2008-12/2008, 04/2009, 08/2009-01/2010 w kwocie [...] zł, 2. na podstawie art. 28 ust. u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), umorzył postępowanie w sprawie wniosku złożonego dnia [...] grudnia 2014 r. w zakresie umorzenia zadłużenia z tytułu składek w części dotyczącej należności za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek: - na ubezpieczenie społeczne za okres 10/2007, 08/2008, 10/2008-12/2008, 04/2009, 08/2009-01/2010 w kwocie [...] zł ([...] zł + [...] zł) wraz z należnymi odsetkami naliczonymi na dzień złożenia wniosku w kwocie [...] zł ([...] zł + [...] zł) i dodatkową opłata w kwocie [...] zł, - na ubezpieczenie zdrowotne za okres 08/2008, 10/2008-12/2008, 04/2009, 08/2009-01/2010 w kwocie [...] zł wraz z należnymi odsetkami naliczonymi na dzień złożenia wniosku w kwocie [...] zł i dodatkową opłatą w kwocie [...] zł, - na FP i FGŚP za okres 08/2008,10/2008-12/2008, 04/2009, 08/2009-01/2010 w kwocie [...] zł wraz z należnymi odsetkami naliczonymi na dzień złożenia wniosku w kwocie [...] zł. Organ wskazał w uzasadnieniu, że na podstawie posiadanej dokumentacji zgłoszeniowej i rozliczeniowej Zakład ustalił wysokość zadłużenia zobowiązanego z tytułu nieuregulowanych składek, na dzień złożenia wniosku tj. [...] grudnia 2014 r. na łączną kwotę [...] zł, tj.: 1. na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie [...] zł, w tym: - za ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek (finansowane przez ubezpieczonych) za okres 10/2007, 08/2008, 10/2008-12/2008, 04/2009, 08/2009- 01/2010 w kwocie [...] zł, odsetki od powyższej zaległości liczone na dzień złożenia wniosku w kwocie [...] zł; - za ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek (finansowane przez płatnika składek) za okres 10/2007, 08/2008, 10/2008-12/2008, 04/2009, 08/2009-01/2010 w kwocie [...] zł, odsetki od powyższej zaległości liczone na dzień złożenia wniosku w kwocie [...] zł; - składki za ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek (finansowane przez płatnika składek) za okres składek za okres 10/2007, 08/2008, 10/2008-12/2008, 04/2009, 08/2009-01/2010, 03/2010-08/2010 w kwocie [...] zł, odsetki od powyższej zaległości liczone na dzień złożenia wniosku w kwocie [...] zł; - dodatkowa opłata w kwocie [...] zł; - koszty upomnienia w kwocie [...] zł; 2. na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...] zł, w tym: - za ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek (finansowane przez ubezpieczonych) za okres 08/2008, 10/2008-12/2008, 04/2009, 08/2009-01/2010 w kwocie [...] zł oraz odsetki liczone na dzień złożenia wniosku w kwocie [...] zł; składki za ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek (finansowane przez płatnika składek) za okres 09/2007, 01/2008, 08/2008, 10/2008-12/2008, 03/2009- 05/2009, 08/2009-01/2010, 03/2010-08/2010 w kwocie [...] zł oraz odsetki liczone na dzień złożenia wniosku w kwocie [...] zł; - dodatkowa opłata w kwocie [...] zł; - koszty upomnienia w kwocie [...] zł; 3. na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie [...] zł, w tym: - składki za ubezpieczonych niebędących płatnikami składek (finansowane przez płatnika składek) za okres 08/2008, 10/2008-12/2008, 04/2009, 08/2009-01/2010 w kwocie [...] zł, odsetki liczone na dzień złożenia wniosku w kwocie [...] zł; składki za ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek (finansowane przez płatnika składek) za okres 08/2009-01/2010, 03/0210-08/2010 w kwocie [...] zł oraz odsetki liczone na dzień złożenia wniosku w kwocie [...] zł; - dodatkowa opłata w kwocie [...] zł; - koszty upomnienia w kwocie [...] zł. Zgodnie z treścią art, 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl art. 30 wyżej cytowanej ustawy do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. Zgodnie z wyżej cytowanym przepisem prawa w przedmiotowej sprawie zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek za okres 10/2007, 08/2008, 10/2008-12/2008, 04/2009, 08/2009-01/2010 w kwocie [...] zł oraz na ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek za okres 01-08/2008, 10/2008-12/2008, 04/2009, 08/2009-01/2010 w kwocie [...] zł, nie podlega umorzeniu. Na podstawie art. 28 ust. 3a powołanej ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być przez Zakład w uzasadnionych przypadkach umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W ocenie Zakładu w przedmiotowej sprawie cytowany powyżej przepis prawa nie znajduje zastosowania w odniesieniu do zadłużenia z tytułu składek w części dotyczącej należności za ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek: na ubezpieczenie społeczne za okres 10/2007, 08/2008, 10/2008-12/2008, 04/2009, 08/2009-01/2010 w kwocie [...] zł ([...] zł + [...] zł) wraz z należnymi odsetkami naliczonymi na dzień złożenia wniosku w kwocie [...] zł ([...] zł + [...] zł) i dodatkową opłata w kwocie [...] zł, na ubezpieczenie zdrowotne za okres 08/2008, 10/2008-12/2008, 04/2009, 08/2009-01/2010 w kwocie [...] zł wraz z należnymi odsetkami naliczonymi na dzień złożenia wniosku w kwocie [...] zł) i dodatkową opłatą w kwocie [...] zł, na FP i FGŚP za okres 08/2008, 10/2008-12/2008, 04/2009, 08/2009-01/2010 w kwocie [...] zł wraz z należnymi odsetkami naliczonymi na dzień złożenia wniosku w kwocie [...] zł. Mając na uwadze powyższe, Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem zobowiązanego złożonym dnia [...] grudnia 2014 r. w zakresie umorzenia składek wskazanych w sentencji decyzji. Zakład wskazał, że na podstawie art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Zgodnie z art. 105 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Pismem z dnia [...] marca 2015 r. skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wskazał, że nie zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2015 r. umarzającą postępowanie w sprawie wniosku w zakresie umorzenia zadłużenia z tytułu składek w części dotyczącej składek za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek . Organ wyjaśnił, utrzymując w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] lutego 2015r., iż przepis art. 28 ust. 1 u.s.u.s. nie znajduje zastosowania w odniesieniu do zadłużenia z tytułu należności za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek (finansowane przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek) na ubezpieczenia społeczne za okres na ubezpieczenia społeczne za okres 10/2007, 08/2008, 10/2008-12/2008, 04/2009, 08/2009-01/2010 w kwocie [...] zł, na ubezpieczenie zdrowotne za okres 08/2008, 10/2008-12/2008, 04/2009, 08/2009-01/2010 w kwocie [...] zł, nadto w odniesieniu do składek na ubezpieczenia społeczne za okres 10/2007, 08/2008. 10/2008-12/2008, 04/2009, 08/2009-01/2010 w kwocie [...] zł ([...] zł + [...] zł) wraz z należnymi odsetkami naliczonymi na dzień złożenia wniosku w kwocie [...] zł ([...] zł + [...] zł) i dodatkową opłatą w kwocie [...] zł, na ubezpieczenie zdrowotne za okres 08/2008, 10/2008-12/2008, 04/2009, 08/2009-01/2010 w kwocie [...] zł wraz z należnymi odsetkami naliczonymi na dzień złożenia wniosku w kwocie [...] zł) i dodatkową opłatą w kwocie [...] zł, na FP i FGŚP za okres 08/2008, 10/2008-12/2008, 04/2009, 08/2009-01/2010 w kwocie [...] zł wraz z należnymi odsetkami naliczonymi na dzień złożenia wniosku w kwocie [...] zł, nie znajduje zastosowania art. 28 ust 3a u.s.u.s, a zatem decyzja Zakładu dotycząca umorzenia postępowania w tym zakresie, jest prawidłowa. Pismem z dnia [...] maja 2015 r. skarżący złożył skargę na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze skarżący powtórzył argumentację wskazaną we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarzucił przy tym naruszenie przepisów procedury i wydanie decyzji przez ten sam organ, który wydał decyzję w I instancji oraz naruszenie przepisów art. 7 i 77 k.p.a. poprzez brak rozpoznania okoliczności świadczących na korzyść skarżącego, brak oceny jego sytuacji majątkowej i zdolności do spłacania zaległości, brak ustosunkowania się do wszystkich wniosków i zarzutów zgłoszonych przez odwołującego się, naruszenie art. 10 k.p.a. poprzez brak zagwarantowania czynnego udziału w postępowaniu (możność zapoznania się z aktami przed wydaniem decyzji, zgłaszania wniosków i dowodów), naruszenie art. 107 k.p.a. poprzez brak podania w uzasadnieniu decyzji motywów, dla których dowody i twierdzenia skarżącego zostały odrzucone, brak rozpoznania sprawy pod kątem umorzenia zaległości na podstawie art. 28 u.s.u.s., a także błędy w ustaleniach faktycznych mających wpływ na wydaną decyzję i przyjęciu, że umorzenie może nastąpić dopiero w przypadku spłaty innych należności. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się niezasadna. Zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 t.j.), dalej k.p.a. Z powyższego przepisu wynika zatem, że właściwym do ponownego rozpoznania sprawy jest ten sam organ, który wydał decyzję w I instancji. Przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2015 r., którą organ ten utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lutego 2015 r. umarzającą postępowanie administracyjne w części dotyczącej składek finansowanych przez osoby ubezpieczone niebędące płatnikami składek oraz w części dotyczącej składek za ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek. Podstawą wydanych decyzji jest art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Regulacja ta w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne znajduje umocowanie w art. 123 u.s.u.s., który stanowi, iż w sprawach uregulowanych tą ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że jednym z przejawów bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, prowadzącym do umorzenia tego postępowania, jest sytuacja, w której organ w sposób oczywisty stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego oz. w Łodzi z dnia 18 kwietnia 1995 r., sygn. akt SA/Łd 2424/94, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Na gruncie postępowań z zakresu ubezpieczeń społecznych z sytuacją taką mamy do czynienia jeżeli ich przedmiotem jest umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędacych płatnikami składek. Zważywszy bowiem na art. 30 u.s.u.s., w stosunku do tego typu składek wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia w oparciu o art. 28 u.s.u.s. Wobec tego postępowanie administracyjne w tym zakresie jest bezprzedmiotowe i jako takie podlega umorzeniu na podstawie art. 105 k.p.a. (zob. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 września 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 1357/09, CBOSA). Nie budzi zatem wątpliwości, że Zakład umorzył postępowanie administracyjne w części dotyczącej składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek, działając w zgodzie z art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 30 u.s.u.s. Jednocześnie organ ten zasadnie nie objął tym rozstrzygnięciem należności skarżącego z tytułu odsetek za zwłokę powstałych w wyniku nieopłacenia powyższych składek. Jak bowiem słusznie podkreśla się w orzecznictwie, bezprzedmiotowość postępowania nie dotyczy w takiej sytuacji pozostałych elementów wspomnianych składek - odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia oraz dodatkowej opłaty (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 marca 2011 r., sygn. akt III SA/Po 46/11). W niniejszej sprawie nastąpiło również na podstawie art. 105 § 1 k.p.a umorzenie postępowania w części dotyczącej składek za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, jednakże finansowanych przez płatnika. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Jednakże w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w części dotyczącej należności za ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek ( finansowane przez płatnika ) mogą być zatem umarzane w przypadku całkowitej nieściągalności zgodnie z art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. Nie mogą one być natomiast umarzane w uzasadnionych przypadkach w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s., co uzasadniało rozstrzygnięcie organu o umorzeniu postępowania w tym zakresie. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że postępowanie organu, w zakresie decyzji umarzającej postępowanie wywołane wnioskiem skarżącego, zostało przeprowadzone prawidłowo, a ewentualne naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie mogły mieć wpływu na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe rozważania, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a w niniejszej sprawie nie doszło do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy lub innego naruszenia przepisów postępowania albo przepisów prawa materialnego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. Z tych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Sąd skargę oddalił.