III SA/Po 672/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Szymon Widłak po rozpoznaniu 24 stycznia 2019 r., na posiedzeniu niejawnym, sprawy ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z [...] sierpnia 2018 r., nr [...], w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry, postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z 19 grudnia 2018 r. Skarżąca spółka wystąpiła do tut. Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi ([...] zł). W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że nie ma możliwości uiszczenia opłaty z uwagi na zablokowane przez Urząd Skarbowy rachunki bankowe. Stosownie do treści oświadczenia majątkowego głównym przedmiotem działalności skarżącej był wynajem i zarządzanie nieruchomościami własnymi lub dzierżawionymi. Kapitał zakładowy wynosi [...] zł. Od połowy 2017 roku spółka nie osiąga przychodów z powodu utraty ich źródła. W dniu [...] 2018 r. spółka postawiona została w stan likwidacji. Do spłaty pozostały zobowiązania z tytułu zaciągniętych pożyczek na kwotę [...] zł oraz z tytułu kar pieniężnych za organizowanie gier na automatach poza kasynem gry w łącznej kwocie [...] zł. Skarżąca nie zatrudnia żadnych pracowników. Postanowieniem z 19 grudnia 2018 r. referendarz sądowy tut. Sądu odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że postawienie spółki w stan likwidacji nie przesądza o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie pozyskać środków finansowych na poniesienie pełnych kosztów sądowych. Informacje znane z urzędu, a także oświadczenia strony oraz treść dostarczonych dokumentów (wyciągi z rachunków bankowych) uzasadniają stanowisko, że skarżąca prowadziła działalność w zakresie urządzania gier hazardowych. W latach 2016-2018 spółka nie posiadała żadnych nieruchomości, ruchomości, środków trwałych, czy wartości niematerialnych i prawnych. Natomiast w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach zarejestrowano [...] spraw dotyczących skarg wniesionych przez spółkę w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry. Przychody netto spółki od [...] 2015 r. do [...] 2016 r. wyniosły [...] zł. Strata za wskazany okres to [...] zł. Przychód za 2017 rok wyniósł z kolei [...] zł. Za rok 2017 spółka odnotowała stratę w wysokości [...] zł. Spółka nie uzyskała żadnego przychodu w 2018 roku. Wpływy na rachunek bankowy za okres od [...] 2017 r. do [...] 2017 r. wyniosły łącznie [...] zł i przewyższały wysokość przychodów spółki o kwotę [...] zł. Przedstawiały się one następująco: [...]. Analiza przedłożonych dokumentów wykazuje, jak stwierdził referendarz sądowy, że wpływy na rachunek bankowy ustały w październiku 2017 roku, co wiąże się z zajęciem rachunku bankowego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Według oświadczenia z tytułu kar pieniężnych przejęto przy tym od skarżącej łącznie [...] zł ([...] zł poprzez zajęcie rachunku bankowego oraz [...] zł poprzez zajęcie nadpłaty w podatku VAT). Pomiędzy skarżącą a innymi podmiotami prowadzącymi działalność w zakresie urządzania gier na automatach poza kasynem gry istnieją/ istniały powiązania kapitałowe i osobowe. [...] jest jedynym wspólnikiem skarżącej spółki oraz jedynym wspólnikiem w spółce [...] Sp. z o.o. [...]. Obroty pomiędzy tymi podmiotami, co zostało udokumentowane wyciągiem z rachunku bankowego, wynosiły w 2017 roku [...] zł. W Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach zarejestrowanych zostało [...] spraw dotyczących skarg wniesionych przez [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry. Wyciągi z rachunku bankowego dokumentują ponadto obroty ([...] zł) pomiędzy skarżącą a spółką [...] Sp. z o.o. [...]. Pełny odpis KRS wskazuje, że [...] posiadał udziały w [...] Sp. z o.o. Natomiast w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach zarejestrowanych zostało [...] spraw dotyczących skarg wniesionych przez [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry. Zobowiązania w kwocie [...] zł z tytułu pożyczki to należności wobec jednostek powiązanych. Jedyny wspólnik skarżącej spółki udzielił jej pożyczki na kwotę [...] zł. Według bilansu otwarcia likwidacji, sprawozdania sporządzonego na dzień [...] 2018 r., skarżąca osiągnęła zysk [...] zł. Kapitał zakładowy skarżącej ([...] zł) przewyższa deklarowane zobowiązania z tytułu kar pieniężnych za organizowanie gier na automatach poza kasynem gry ([...] zł). Referendarz sądowy stwierdził, że zwrot pożyczek na rzecz wspólnika, czy podmiotów powiązanych, nie może korzystać z pierwszeństwa w zaspokojeniu przed kosztami sądowymi. Z kolei wysokość pożyczki udzielanej spółce przez jedynego wspólnika dowodzi, że dopłata, jako forma wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być źródłem pokrycia kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez skarżącą spółkę. Stan środków pieniężnych w kasie i na rachunkach bankowych na dzień [...] 2018 r. wynosił [...] zł. W 2018 roku skarżąca spółka nie prowadziła już żadnej działalności gospodarczej, ale od [...] 2018 r. do dnia sporządzenia bilansu otwarcia likwidacji, to jest do dnia [...] 2018 r., a więc poza postępowaniem likwidacyjnym, stan środków pieniężnych w kasie i na rachunkach bankowych uległ uszczupleniu do kwoty [...] zł. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie skarżąca spółka zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez stwierdzenie, że nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Spółka podkreśliła, że nie posiada majątku w postaci środków trwałych, niemożliwe jest także w chwili obecnej pozyskanie przez nią pożyczki w jakiejkolwiek instytucji finansowej. Kapitał zakładowy jest zaś wartością księgową i spółka nie może nim dowolnie dysponować, a tym bardziej regulować za jego pomocą zobowiązań finansowych. Jego ewentualne wykorzystanie doprowadziłoby do niewypłacalności spółki, a w konsekwencji uniemożliwiałoby dalsze funkcjonowanie spółki w obrocie gospodarczym. Przyjęcie przez referendarza, że spółka jest w stanie pokryć koszty sądowe wydaje się być błędne i nadmiernie uproszczone, albowiem pomija zasadnicze okoliczności, które powodują, że spółka nie dysponuje i nie jest w stanie zgromadzić kwoty niezbędnej dla uiszczenia żądanego od niej wpisu sądowego, uwzględniając łączną wartość wpisów tak w tej sprawie, jak i w analogicznych, prowadzonych na terenie całego kraju. Przywołane przez referendarza sądowego wielotysięczne obroty pomiędzy spółką a [...] Sp. z o.o. (obecnie w likwidacji) w żadnym razie nie mają jakiejkolwiek wartości w realnym i obecnym wymiarze wpływów spółki. Sąd w swoim uzasadnieniu opiera się na nieaktualnych danych dotyczących spółki, nie biorąc pod uwagę jej aktualnego stanu finansowego, to jest na dzień składania i procedowania wniosku o przyznanie prawa pomocy, a w konsekwencji zwolnienia z opłat sądowych. Niesłusznie również uznano, że powiązania kapitałowe czy osobowe obu wyżej wymienionych spółek mają jakiekolwiek znaczenie w sprawie. Skoro jednak referendarz arbitralnie uznaje, że spółka może znaleźć finansowanie przez dopłaty do kapitału wniesione przez jedynego wspólnika, to powinien sprawdzić, czy wspólnik i jego sytuacja majątkowa pozwala na dokonanie tychże dopłat. Referendarz nie poddał tego analizie. Przybliżając tę sytuacją skarżąca zwróciła zaś uwagę, że postawienie obu spółek w stan likwidacji oznacza, że jedyny wspólnik nie posiada środków pozwalających na konstytucję ich działalności. Nie ma zatem możliwości zastosowania instytucji dopłat. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty na ich poparcie, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Stosownie bowiem do art. 199 P.p.s.a. to strony – co do zasady – ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu dokonał prawidłowej oceny przedstawionej przez skarżącą spółkę sytuacji majątkowej i finansowej, przyjmując, że brak było podstaw do uznania, iż zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. uprawniające do przyznania spółce prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od wpisu od skargi. Skarżąca spółka nie wykazała, że nie jest w stanie pozyskać środków finansowych na poniesienie tych kosztów sądowych. Przede wszystkim podnieść w tym miejscu trzeba, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar udowodnienia, że znajduje się on w takiej sytuacji, która uprawnia do skorzystania z tego prawa. To strona powinna zatem wykazać, że znajduje się w takim położeniu, iż nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc państwa. Już pobieżna analiza przedstawionej przez skarżącą dokumentacji, mającej popierać złożony przez nią wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, świadczy, o tym, że skarżąca okoliczności tych nie wykazała. Dość stwierdzić, że według bilansu sporządzonego na dzień [...] 2018 r., a więc na dzień otwarcia likwidacji skarżącej spółki, wykazuje ona posiadanie środków pieniężnych w kwocie [...] zł (środki pieniężne w kasie i na rachunkach), a więc w kwocie prawie trzykrotnie przewyższającej wysokość wpisów od skarg złożonych we wszystkich spraw zawisłych przed tut. Sądem ([...] zł). Twierdzenia tego nie zmienia okoliczność wspomnianego otwarcia likwidacji skarżącej – co nota bene nastąpiło w okresie bezpośrednio poprzedzającym wystąpienie ze skargą do tut. Sądu – skoro jednym z celów likwidacji jest zakończenie bieżących interesów spółki (art. 282 § 1 ustawy z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych, tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1577 ze zm.), a w kategorii tej bez wątpienia mieści się sądowe dochodzenie zasadności ciążących na spółce na dzień otwarcia likwidacji zobowiązań publicznoprawnych. Powyższe nie wyczerpuje jednakże argumentacji jaka przemawia za odmownym załatwieniem wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Zauważyć bowiem dodatkowo trzeba, że począwszy od 2018 roku, a więc w okresie w którym skarżąca deklaruje już brak przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej, sugerując jej zaprzestanie spowodowane utratą źródeł tych przychodów, skarżąca nadal operowała środkami pieniężnymi wielokrotnie przewyższającymi koszty postępowań przed tut. Sądem. Wystarczy w tym względzie spostrzec, iż na początku rzeczonego okresu skarżąca wykazywała środki pieniężne w kwocie [...] zł, na koniec zaś już tylko w kwocie [...] zł. W orzecznictwie wielokrotnie zwracano zaś uwagę na to, że zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na ponoszenie kosztów sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Dlatego dla oceny istnienia przesłanki, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. znaczenie ma nie tylko sytuacja finansowa spółki na dzień wniesienia skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie (postanowienie NSA z 7 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FZ 70/09, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywający. W ocenie tut. Sądu skarżąca spółka nie wykazała w konsekwencji powyższego, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co przesądza o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego. Za uwzględnieniem wniosku spółki nie przemawiają przy tym okoliczności podniesione w sprzeciwie, albowiem pozostają one bez wpływu na podjętą ocenę o braku podstaw do jego uwzględnienia. Nie sposób nie zauważyć, że wszczynając postępowania sądowe, skarżąca powinna liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki finansowe na te koszty. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji postanowienia.