III SA/Po 687/11

Dnia 16 listopada 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś Sędziowie NSA Tadeusz M. Geremek WSA Małgorzata Górecka (spr.) Protokolant: stażysta Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi W. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ....r. nr w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz składek ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez płatnika oddala skargę Wnioskodawca wniósł o umorzenie należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych ( na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za okres 02/2001-05/2002 ) oraz z tytułu składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez płatnika ( na ubezpieczenia społeczne za okres 12/2001-05/2002 oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 12/2000, 02/2001-11/2001, 01/2002-03/2002 i 05/2002 - wraz z odsetkami za zwłokę ). Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego i zebraniu dowodów w sprawie decyzją z dnia 24.06.2011r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia powyższych należności. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji podał, iż na mocy prawomocnej decyzji z dnia 26.04.2004 r. uznano stronę za osobę odpowiedzialną za zobowiązania spółki z o. o.. W sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Jednocześnie nie miał zastosowania art. 28 ust. 3 a ustawy, gdyż nie chodziło o składki na ubezpieczenia ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek ( osób fizycznych, a nie osób prawnych – w tym spółki z o. o. ). Strona ma świadczenie rentowe w kwocie 861,43 zł brutto, z którego jest prowadzona skuteczna egzekucja. Jest właścicielem nieruchomości, mogącej być przedmiotem zabezpieczenia hipotecznego. Ponadto organ wyjaśnił, iż nie ma podstaw ustawowych do wznowienia postępowania zakończonego wydaniem decyzji z dnia 26 kwietnia 2004 r. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem W. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku stwierdził, iż nie opłacał spornych składek z powodu choroby oraz sfałszowania dokumentacji finansowej firmy przez jej pracowników. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 28 lipca 2011r. utrzymał w mocy decyzję, którą odmówiono umorzenia należności. Powtórnie badając sprawę organ oparł się na zebranym w toku postępowania przed organem I instancji materiale dowodowym, gdyż wnioskujący o umorzenie należności nie przedstawił żadnych nowych okoliczności czy dowodów na poparcie swojego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rozpatrując ponownie sprawę organ odwoławczy stwierdził, iż nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Obecnie skargę na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu W., podnosząc argumenty dotyczące braku zawinienia w powstaniu długu oraz złej sytuacji materialnej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na jej uwzględnienie. Po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy Sąd uznał bowiem, iż nie zachodzą w niej przesłanki umorzenia wymienione w art. 28 ustawy z 13 października 1983 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 205 z 2009 r., poz. 1585 ze zm. ). Zgodnie z art. 28 ust. 1 tej ustawy, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: - dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; - wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; - naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; - jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być przy tym w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności ( ust. 3 a ). Zgodnie natomiast z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ) ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS ma charakter uznaniowy a to oznacza, ż nie może być ona całkowicie dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi - w postaci umorzenia należności ( zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 19.11.2007 r., V S.A./Wa 1876/07, lex nr 484969; wyrok WSA w Gdańsku z 10.02.2009 r., I S.A./Gd 874/08, lex nr 483118 ). Organ działa przy tym na zasadzie art. 7 kpa i zobowiązany jest do dokonania wyczerpujących ustaleń faktycznych w sprawie, jednakże nie zwalnia to samej strony z wykazywania odpowiedniej inicjatywy dowodowej, szczególnie w zakresie okoliczności faktycznych działających na jej korzyść ( mogących się przyczynić do podjęcia decyzji o umorzeniu zaległości ). W omawianej sprawie dokonując kontroli legalności decyzji Sąd stwierdził, że organ zadziałał prawidłowo. Organ zasadnie uznał w ocenie Sądu, iż skarżący nie wykazał przesłanek całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 2 ustawy z 13.10.1983 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Świadczy o tym fakt prowadzenia wobec niego skutecznej egzekucji z zajętego świadczenia rentowego oraz posiadany majątek nieruchomy. Prawidłowo uznano przy tym niemożność zastosowania w sprawie art. 28 ust. 3 a ustawy i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ), gdyż nie chodziło o należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Organ był zatem zobowiązany jedynie do badania możliwości przeprowadzenia skutecznego postępowania egzekucyjnego, a nie sytuacji materialno – rodzinnej strony. Należy pamiętać, iż ZUS dokonując oceny w konkretnej sprawie musi dokonywać tego w oparciu o obiektywne kryteria i to zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości . Ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności, bo zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają – co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami. Wreszcie należy brać pod uwagę i to, że organy administracyjne zasadnie przyjmują, że istotną granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi kolizja z interesem społecznym. Interes społeczny to bowiem obowiązek zakładu do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Umarzanie zatem należności z tytułu składek ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich uregulowanie ( zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 05.11.2007 r., V SA/Wa 1231/07, lex nr 484909 oraz z 23.10.2007 r., V S.A./Wa 1368/07, lex nr 492274 ). Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał skutecznie w toku prowadzonego postępowania, iż zachodzi całkowita nieściągalność spornych zobowiązań. Organ dokonał wobec tego prawidłowych ustaleń faktycznych i ich trafnej oceny pod kątem braku możliwości umorzenia przedmiotowych należności publicznoprawnych. Bez znaczenia dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy były również okoliczności dotyczące powstania przedmiotowego długu, albowiem miały one ewentualne znaczenie wyłącznie we wcześniejszym postępowaniu zakończonym decyzją z dnia 26.04.2004 r. przenoszącą odpowiedzialność za zobowiązania spółki na stronę skarżącą. Orzeczenie to nie zostało zaskarżone i stało się prawomocne, a w niniejszym postępowaniu administracyjnym badano jedynie potencjalne istnienie przesłanek umożliwiających umorzenie długu wobec ZUS. Nie można w nim natomiast kwestionować istnienia samego długu. Z tego względu skarga podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ).