III SA/Po 691/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Koś po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej określenia kwoty długu celnego postanawia: odmówić przyznania S. S. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych /-/ B. Koś W dniu [...] S. S. złożył - za pośrednictwem Dyrektora Izby Celnej - skargę na decyzję tego organu z dnia [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej określenia kwoty długu celnego. W odpowiedzi na zarządzenie z dnia [...] o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od powyższej skargi w kwocie [...] zł skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wskazał we wniosku, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, pozostaje w separacji żoną, z którą ma wyłączoną ustawową wspólność majątkową. Oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3000 Euro. Nie posiada także kont bankowych, lokat bankowych, ani rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące. Nie posiada samochodu osobowego. Zamieszkuje w mieszkaniu, które nie stanowi jego własności. Źródłem dochodów skarżącego jest wynagrodzenie za pracę: wynagrodzenie zasadnicze w kwocie [...] zł brutto oraz dodatek za wysługę lat w kwocie [...] zł. Jednak łączny miesięczny dochód skarżący określił na kwotę [...] zł. Według oświadczenia skarżącego - jego wynagrodzenia za pracę jest potrącana na rzecz Izby Celnej. Skarżący zatrudnia w wymiarze 1/20 etatu doradcę podatkowego, którego wynagrodzenie wynosi [...] zł brutto. Nie posiada nikogo na utrzymaniu. Przeciętne miesięczne koszty utrzymania skarżącego wynoszą ok. [...] zł, w tym: ok. [...] zł - koszty dojazdu do pracy, ok. [...] zł - koszty wyżywienia i środków czystości, ok. [...] zł - koszty leczenia i zakupu leków. Skarżący oświadczył, że nie prowadzi działalności gospodarczej. Z dokumentów załączonych do wniosku wynika, że skarżący został wykreślony z ewidencji działalności gospodarczej z dniem [...] r. Kserokopie załączonych zeznań podatkowych wskazują, że w 2006 r. uzyskał przychód w wysokości [...] zł (dochód po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu - [...] zł), a w 2005 r. przychód w wysokości [...] zł (dochód po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu - [...] zł). Natomiast kserokopia umowy majątkowej małżeńskiej wskazuje, że wspólność ustawowa została wyłączona od dnia [...] r. Postanowieniem z dnia 7 listopada 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przyznania S. S. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Po rozpoznaniu zażalenia na powyższe postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 17 stycznia 2008 r. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał wniosek o przyznanie prawa pomocy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że z punktu widzenia art. 246 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej p.p.s.a., który przewiduje obligatoryjność zastosowania instytucji prawa pomocy w sytuacjach opisanych w tym przepisie, istotne znaczenie ma przeprowadzenie wyczerpującej analizy sytuacji materialnej wnioskującego o udzielenie prawa pomocy i pełne wyjaśnienie, czy przedstawione przez niego okoliczności mogą stanowić przeszkodę w poniesieniu przez niego kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż zagadnieniem, które wymaga pogłębienia analizy przez Sąd I instancji jest kwestia wpływu na sytuację materialną skarżącego sumowania się obciążeń finansowych skarżącego wynikających z dużej ilości spraw prowadzonych z jego udziałem, gdyż nie można wykluczyć, że skumulowanie się tego rodzaju obciążeń w danym okresie prowadzić będzie do niemożliwości uiszczenia wpisu w konkretnej sprawie, mimo tego iż sam ten wpis nie ma wygórowanej wysokości. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek Sądu I instancji, że duża ilość spraw toczących się z udziałem skarżącego nie stanowi przeszkody w uiszczeniu wpisu w wysokości [...] zł, był przedwczesny skoro nie został połączony z uprzednim wyjaśnieniem realnego wymiaru wszystkich obciążeń finansowych wymaganych od skarżącego w danym okresie czasu (ich wpływu na sytuację materialną skarżącego w tym czasie). Dopiero poznanie wysokości obciążeń poniesionych przez skarżącego we wszystkich sprawach z jego udziałem w danym okresie pozwoli ocenić, czy może on bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny uiścić wpis wymagany w niniejszej sprawie Na podstawie akt spraw tutejszego Sądu ustalono, iż ogółem w Wydziale III są zarejestrowane [...] sprawy ze skargi S. S., w tym [...] spraw otwartych. W większości tych spraw skarżący został zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych, natomiast wpis był uiszczany przez skarżącego w nielicznych sprawach i to jedynie w tych, w których wpis wynosił [...] zł. Ostatnia odnotowana wpłata z tytułu wpisu sądowego została dokonana przez skarżącego w dniu [...] w sprawach III SA/Po 520/06 ([...] zł) oraz III SA/Po 522/06 ([...] zł). Aktualnie oprócz niniejszej sprawy III SA/Po 691/07 skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego (zarządzeniami z dnia 10.01.2008 r., doręczonymi 16.01.2008 r. oraz zarządzeniami z dnia 28.01.2008 r., doręczonymi 1.02.2008 r.) w sprawach o sygn. akt: III SA/Po 52/08 - w kwocie [...] zł, III SA/Po 53/08 - w kwocie [...] zł, III SA/Po 118/08 - w kwocie [...] zł, III SA/Po 119/08 - w kwocie [...] zł, III SA/Po 120/08 - w kwocie [...] zł, III SA/Po 121/08 - w kwocie [...] zł, przy czym w sprawach tych skarżący złożył wnioski o przyznanie prawa pomocy, które do chwili obecnej nie zostały jeszcze rozpoznane. Natomiast w sprawie o sygn. akt III SA/Po 122/08 zarządzeniem z dnia 28.01.2008 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] zł, a do chwili obecnej nie wróciło zwrotne potwierdzenie odbioru tego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu. Z kolei w Wydziale I tutejszego Sądu jest zarejestrowanych ogółem [...] spraw z udziałem skarżącego, spośród których wpis uiścił jedynie w sprawie o sygn. akt I SA/Po 1293/07 ([...] zł - wpłata z dnia 30.08.2007 r.) i I SA/Po 1294/07 ([...] zł - wpłata z dnia 30.08.2007 r.). Aktualnie otwarte są [...] sprawy o sygn. akt: I SA/Po 1732/07 i I SA/Po 1733/07, w których zarządzeniami z dnia 16 stycznia 2008 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie po [...] zł. W obu tych sprawach skarżący złożył wnioski o przyznanie prawa pomocy, które zostały pozostawione bez rozpoznania zarządzeniami z dnia 15 lutego 2008 r., doręczonymi skarżącemu w dniu 18.02.2007 r. ( por. notatka służbowa z 11.03.2008 r., k.115-117 ). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Wniosek S. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Natomiast stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja przyznania prawa pomocy przewidziana w powołanym art. 246 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ma więc ona wyjątkowy charakter i w związku z tym powinna być stosowana jedynie w sytuacjach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, z których wynika, iż skarżący nie posiada wystarczających możliwości finansowych pokrycia kosztów sądowych związanych z jego udziałem w sprawie. Jak bowiem stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/2004, niepubl.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W przedmiotowej sprawie skarżący według oświadczenia posiada stałe źródło dochodów w postaci wynagrodzenia za pracę, które po potrąceniu na rzecz Izby Celnej wynosi [...] zł. Już ta okoliczność pozwala zdaniem Sądu na przyjęcie, iż skarżący posiada realną możliwość uiszczenia należnego w niniejszej sprawie wpisu od skargi w kwocie [...] zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny i to przy uwzględnieniu dokonywanych z wynagrodzenia potrąceń oraz ponoszonych przez skarżącego stałych kosztów utrzymania. Skarżący nie posiada bowiem nikogo na utrzymaniu, a koszty własnego utrzymania określił na kwotę ok. [...] zł (koszty wyżywienia - ok. [...] zł, dojazdów do pracy - ok. [...] zł oraz koszty leczenia - ok. [...] zł). Wskazane natomiast przez skarżącego koszty zatrudnienia doradcy podatkowego w wysokości [...] zł miesięcznie należy potraktować jako nieuzasadnione, skoro skarżący wyraźnie oświadczył, iż nie prowadzi działalności gospodarczej, a jednocześnie nie przedstawił żadnych okoliczności wskazujących na konieczność korzystania z usług doradcy podatkowego uzasadniającą jego zatrudnienie. W tym miejscu należy również zaznaczyć, iż strona ubiegająca się o prawo pomocy powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04 niepubl.). Na ocenę możliwości uiszczenia wpisu w niniejszej sprawie nie może mieć także wpływu duża ilość spraw sądowoadministracyjnych toczących się w tutejszym Sądzie z udziałem skarżącego. Należy bowiem zwrócić uwagę, iż w większości spraw skarżący został zwolniony od kosztów sądowych. Natomiast nieliczne należności z tytułu wpisów sądowych skarżący uiścił jedynie w sprawach, w których wpis wynosił [...] zł. Przy czym należy wyraźnie zaznaczyć, iż ostatnia wpłata z tego tytułu została dokonana w dniu 30 sierpnia 2007 r. (wpisy sądowe w kwocie po [...] zł w sprawach I SA/Po 1293/07 i I SA/Po 1294/07). Natomiast aktualnie skarżący nie poniósł rzeczywiście żadnych kosztów, gdyż w odpowiedzi na zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu złożył wnioski o przyznanie prawa pomocy, a w jednej sprawie do tej pory brak zwrotnego potwierdzenia odbioru zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu. Tym samym w ostatnim czasie skarżący nie poniósł żadnych wydatków z tego tytułu. Natomiast wobec tego, że ostateczne rozstrzygnięcia w tych sprawach jeszcze nie zapadły, nie można jeszcze mówić o rzeczywistych obciążeniach z tego tytułu w chwili obecnej. Na chwilę obecną zaś można by jedynie brać pod uwagę - wobec pozostawienia bez rozpoznania wniosków o przyznanie prawa pomocy - obowiązek uiszczenia wpisów w sprawach I SA/Po 1732/07 i I SA/1733/07 w łącznej kwocie [...] zł, która jednak nie wyklucza zdaniem Sądu możliwości uiszczenia wpisu w niniejszej sprawie w wysokości [...] zł. W ocenie Sądu odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie nie pozbawi skarżącego prawa do rozpoznania sprawy przez sąd w rozumieniu art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Wysokość wpisu od skargi w kwocie [...] zł nie stanowi bowiem dla skarżącego - przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej - nadmiernego obciążenia, które ograniczałoby im dochodzenie swych praw przed sądem. Mając na uwadze powyższe, Sąd doszedł do wniosku, iż w niniejszej sprawie sytuacja majątkowa skarżącego pozwala mu na uiszczenie wpisu od skargi w kwocie [...] zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, wobec czego należało orzec jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. /-/ B. Koś D.W.d