III SA/Po 693/15

Dnia 15 czerwca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka (spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Marek Sachajko Protokolant: Sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2016 roku przy udziale sprawy ze skargi H G, K G, S G na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...] , II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego solidarnie na rzecz skarżących H G, K G i S G kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. przyznaje adw. M od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę [...] złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie [...] złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu M G. SKO decyzją z dnia [...] r. uchyliło decyzję Starosty z dnia [...]r. oraz ustaliło koszty związane z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem i sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu H powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania, czyli od dnia 18 lipca 2012 r. do 21 lutego 2014 r. na kwotę [...] zł oraz obciążył kosztami i zobowiązał do zapłaty powyższej kwoty [...] jako nabywców spadku po M. W uzasadnieniu organ wskazał, że 3.04.2009 r. Policja usunęła przedmiotowy pojazd jako pozostawiony w miejscu gdzie jest to zabronione i utrudnia ruch działając w oparciu o art. 130 a ust. 1 pkt. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Właściciele pojazdu ([...]– na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...]2008 r. o stwierdzeniu nabycia spadku ) zostali powiadomieni o usunięciu pojazdu na parking i o skutkach prawnych nieodebrania go z tego parkingu. Ponieważ pojazd nie został odebrany na wniosek Starosty Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia [...]2014 r. orzekł przepadek pojazdu na rzecz Powiatu. Pojazd został ostatecznie zezłomowany w dniu 21.05.2014 r. Decyzją z dnia [...] r. Starosta ustalił koszty związane z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem i sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu H powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania, czyli od dnia 3 kwietnia 2009 r. r. do 21 maja 2014 r. na kwotę [...] zł oraz obciążył kosztami i zobowiązał do zapłaty powyższej kwoty [...] jako nabywców spadku po M. Organ II instancji stwierdził, że zgodnie z art. 130 a ust. 1 pkt. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym pojazd jest usuwany z drogi na koszt właściciela gdy jest pozostawiony w miejscu gdzie jest to zabronione i utrudnia ruch lub w inny sposób zagraża bezpieczeństwu. W myśl art. 130 a ust. 10 h koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania ponosi osoba będąca właścicielem danego pojazdu w dniu wydania dyspozycji jego usunięcia. Powiadomienie właścicieli o usunięciu pojazdu zostało im doręczone w dniach 17 i 18 lipca oraz 28 sierpnia 2012 r., a postanowienie Sądu Rejonowego o przepadku pojazdu na rzecz Powiatu uprawomocniło się z dniem 22 lutego 2014 r. Niezasadne były tezy stron, że pojazd został sprzedany przez ich spadkodawcę jeszcze w dniu 3 maja 2008 r., albowiem wiążące dla organu w tym zakresie były ustalenia Sądu Rejonowego zawarte w uzasadnieniu postanowienia o przepadku pojazdu z dnia [...] 2014 r. Wskazano w nich, że ostatnim właścicielem pojazdu był M. Z tego względu strony były właścicielami pojazdu jako jego spadkobiercy w dniu 3 kwietnia 2009 r. Organ administracji publicznej jest związany prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego w trybie art. 365 KPC. Zdaniem organu II instancji obciążenie stron przedmiotowymi kosztami było zatem prawidłowe, ale zostało ono dokonane w zawyżonej wysokości. Strony winny bowiem uiścić koszty jedynie od momentu kiedy doręczono im zawiadomienie o usunięciu pojazdu i wezwanie do jego odebrania z parkingu do momentu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie przepadku pojazdu na rzecz powiatu. Od tego bowiem momentu prawo własności pojazdu należało już do powiatu. W skardze do WSA w Poznaniu [...] wnieśli o uchylenie decyzji zarzucając jej naruszenie art. 10 kpa, art. 6, 8 , 9 kpa, art. 7, 77, 107 kpa oraz art. 138 § 1 pkt. 2 kpa poprzez dokonanie niepełnych ustaleń faktycznych, błędne uzasadnienie decyzji oraz niezapewnienie stronom czynnego udziału w przedmiotowej sprawie. Skarżący podnieśli, że nie byli stroną przedmiotowego postępowania administracyjnego, gdyż ich spadkodawca sprzedał sporny pojazd osobie trzeciej w dniu 3 maja 2008 roku. Przedmiotowe koszty ulegały zdaniem skarżących przedawnieniu. Strony wniosły o zawieszenie postępowania sądowego do czasu zakończenia wznowionego postępowania sądowego zakończonego postanowieniem z dnia [...]2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r., poz. 1137 ze zm.). Zgodnie z art. 130a ust. 10h ustawy, koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 10d i 10i, przy czym decyzję o zapłacie tych kosztów wydaje starosta. Natomiast termin płatności należności ustalonych decyzją, o których mowa w ust. 10h wynosi 30 dni od dnia, w którym decyzja ta stała się ostateczna. W świetle powołanego art. 130a ust. 10h ustawy nie budzi wątpliwości, że koszty obciążają podmiot, który w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu był jego właścicielem. Wobec powyższego dla prawidłowego rozstrzygnięcia niezbędne jest ustalenie podmiotu, o którym mowa w powołanym przepisie. W ocenie Sądu – wbrew tezom organów obu instancji - zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na jednoznaczne stwierdzenie, że skarżący byli właścicielami spornego samochodu w dacie wydania dyspozycji usunięcia pojazdu z drogi. Zdaniem organów okoliczność ta nie może być podważona, albowiem postanowieniem z dnia [...]2014r. Sąd Rejonowy [...]orzekł o przepadku pojazdu na rzecz Powiatu. Sąd Rejonowy postanowieniem tym uznał skarżących za właścicieli pojazdu po zmarłym M i orzekł jego przepadek na rzecz Powiatu. W konsekwencji takiego stanowiska nie uwzględniono składanych przez skarżących oświadczeń, że M nie był właścicielem pojazdu w dacie jego śmierci bowiem wczesniej sprzedał przedmiotowy samochód więc skarżący jako spadkobiercy po M nie stali się właścicielami tego samochodu, a także dowodu powoływanego przez stronę ( umowy sprzedaży pojazdu z dnia 3.06.2008r.). W ocenie Sądu takie stanowisko organów było nieprawidłowe. W wydanym w sprawie o podobnym stanie faktycznym i tożsamym prawnym wyroku NSA stwierdził, że postanowienie Sądu Rejonowego w przedmiocie orzeczenia przepadku pojazdu, nie ustala w sposób wiążący dla sądów i organów administracji publicznej kwestii prawa własności pojazdu. Postanowienie w przedmiocie orzeczenia przepadku pojazdu jest wydawane w postępowaniu nieprocesowym w oparciu o art. 6106 i art. 6107 k.p.c. Zgodnie z art. 365 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., orzeczenia prawomocne wiążą nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Jednakże przedmiotem prawomocności materialnej jest jedynie ostateczny rezultat rozstrzygnięcia, a nie przesłanki, które do niego doprowadziły. Walor prawomocnego rozstrzygnięcia zawartego w powoływanym postanowieniu dotyczył przepadku rzeczy - pojazdu samochodowego, zatem nie ma charakteru ustalającego. Postanowienie o orzeczeniu przepadku dotyczy faktu przejścia własności na rzecz powiatu. Celem takiego orzeczenia nie jest natomiast wiążące ustalenie pozostałych kwestii właścicielskich – tym bardziej, że zgodnie z art. 130a ust. 10d ustawy Prawo o ruchu drogowym możliwe jest orzeczenie przepadku także pojazdu, w stosunku do którego nie ustalono właściciela ani osoby uprawnionej. Takie rozwiązanie jest możliwe dlatego, że nabycie prawa własności przez powiat, które następuje na podstawie konstytutywnego orzeczenia sądu o przepadku jest nabyciem pierwotnym, a nie pochodnym ( zob. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2016 r., sygn.. akt I OSK 544/16, cbois.nsa.gov.pl/doc ). Należy także podkreślić, że art. 130a ust. 10e ww. ustawy określa granice kognicji Sądu w sprawach o przepadek pojazdu. Zgodnie z tym przepisem, Sąd w tych sprawach stwierdza, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, w szczególności, czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Inne są zatem przesłanki rozstrzygania w sprawie przepadku pojazdu, inne zaś w sprawie ponoszenia kosztów ( zob. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2016 r., sygn.. akt I OSK 544/16, cbois.nsa.gov.pl/doc ). Sąd orzekający w rozpoznawanej sprawie podziela powyższe stanowisko. Dokonując analizy akt administracyjnych zauważyć należy, że prowadząc postępowanie administracyjne nie dochowano przepisów proceduralnych, na co również zwrócił uwagę organ odwoławczy dając temu wyraz w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Biorąc pod uwagę stanowisko strony wyrażone w jej odwołaniu i podaną tam argumentację nie okazania wcześniej załączonej do odwołania umowy sprzedaży rzeczonego samochodu uznać należy, iż naruszenia przez organ I instancji przepisów proceduralnych miały wpływ na wynik postępowania. Przyjmując więc , jako podstawę dla ustalenia prawa własności pojazdu, postanowienie Sądu Rejonowego, orzekające w sprawie organy nie podjęły próby własnego ustalenia, czy i z kim w istocie została zawarta umowa sprzedaży przedmiotowego samochodu. Organ II instancji nie odniósł się do zarzutów strony skarżącej zmierzających do wykazania, że nie była ona właścicielem pojazdu w dacie wydania dyspozycji jego usunięcia. W ocenie Sądu zgromadzone w aktach sprawy dokumenty budzą wątpliwości. W szczególności brak jest dowodu rejestracyjnego zawierającego dane personalne właściciela pojazdu na dzień wydania dyspozycji usunięcia pojazdu z drogi. W tej sytuacji, zdaniem Sądu, dokonana przez organy ocena stanu faktycznego jest przedwczesna, a podjęte przez nie orzeczenia naruszają prawo. Dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy konieczne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, które pozwoli na weryfikację twierdzeń strony skarżącej. Dopiero bowiem w wyniku jednoznacznego ustalenia, kto był właścicielem samochodu w dacie wydania dyspozycji usunięcia go z drogi możliwe będzie wydanie rozstrzygnięcia nakładającego na konkretny podmiot obowiązek zapłaty kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem oraz oszacowaniem wartości pojazdu. Wniosek o zawieszenie postępowania do czasu wzruszenia prawomocnego postanowienia Sadu Rejonowego z dnia [...]2014r. Sąd oddalił uznając, że kwestia własności pojazdu w dacie jego usunięcia może zostać ustalona w postępowaniu administracyjnym a nadto strona skarżąca jedynie gołosłownie twierdziła, że złożyła skargę o wznowienie postępowania przed sądem powszechnym nie uprawdopodabniając w żaden sposób swoje twierdzenia, zaś pełnomocnik uczestnika postępowania M na rozprawie przed Sądem w dniu 15 czerwca 2016r. oświadczył do protokołu rozprawy, że nie ma żadnej wiedzy na ten temat (patrz; protokół k. 319 akt). Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji. O zwrocie skarżącym kosztów sądowych postanowiono na podstawie art. 200 p.p.s.a. O zwrocie działającemu z urzędu pełnomocnikowi orzeczono na podstawie §18 ust.1 pkt2 lit. b w zw. z §6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb państwa nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U.2013.461, ze zm.) w związku ze sporządzoną w sprawie opinią o niecelowości wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 23 lipca 2015r. o odrzuceniu skargi M i wobec zgłoszonego na rozprawie wniosku wraz ze złożonym oświadczeniem.