III SA/Po 720/11

Dnia 24 listopada 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Małgorzata Górecka (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka – Nerka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi A. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... r. nr .... w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne o d d a l a s k a r g ę III SA/Po 720/11 UZASADNIENIE Wnioskodawca A. wniósł o umorzenie długu z tytułu składek na ubezpieczenie. Miał on zaginąć w listopadzie 2009 r. i trafić do szpitala dla psychicznie chorych w G. Następnie leczył się ambulatoryjnie, a jego rodzina starała się uregulować sprawy dotyczące jego działalności gospodarczej. Żona strony uzyskała rodzinną pożyczkę w kwocie 75 000 zł, a jej siostra zobowiązała się uregulować zobowiązanie kredytowe w wysokości 16 000 zł. A. trafił ponownie na leczenie, a utrzymanie rodziny spoczywa wyłącznie na jego żonie. Wnioskodawca nie może podjąć stałego zatrudnienia ze względu na stan zdrowia. Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego i zebraniu dowodów w sprawie decyzją z dnia 09.06.2011r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu spornych odsetek od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, od składek w części finansowanej przez płatnika oraz składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji podał, iż nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jak również nie zachodzą przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 a tej ustawy. Wobec zobowiązanego nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne i żaden organ nie stwierdził bezskuteczności takiego postępowania. Jest on współwłaścicielem mieszkania o pow. 64,73 m kw. położonego w P. Ma 38 lat i prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, wychowując 4 letnią córkę. Żona utrzymuje całą rodzinę, uzyskując dochód za pracę 3303,71 zł netto miesięcznie. Udokumentowano wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa na kwotę 3031 zł. Zobowiązany jest zadłużony o rodziny ( 75 000 zł i 15650 zł ). Posiada wierzytelność na kwotę 38428 zł wraz z odsetkami. W ocenie organu sytuacja strony jest trudna, jednak nie ma podstaw do umorzenia spornych należności. Strona- zdaniem organu- nie wykazała trwałej niezdolności do pracy i niemożności uzyskiwania dochodów z tego tytułu. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem żona złożyła w imieniu zobowiązanego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Stwierdziła, iż choroba psychiczna męża ma charakter postępujący, wobec czego złożył on wniosek o przyznanie renty. Wskazała na bardzo trudną sytuację rodzinną. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 01. 08. 2011r. utrzymał w mocy decyzję I instancji , którą odmówiono umorzenia należności. Powtórnie badając sprawę organ oparł się na zebranym w toku postępowania przed organem I instancji materiale dowodowym, gdyż wnioskujący o umorzenie należności pomimo jego pouczenia w trybie art. 10 kpa nie przedstawił żadnych nowych dowodów na poparcie swojego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rozpatrując ponownie sprawę organ odwoławczy stwierdził, iż nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zaś w toku postępowania nie udokumentowano wystarczająco całkowitej nieściągalności długu lub trwałej niezdolności zobowiązanego do pracy. Obecnie skargę na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A, żądając uchylenia orzeczeń obu instancji i zasądzenia kosztów postępowania. Decyzji zarzucił błędną wykładnię art. 7, 77, 80, 107 § 3 kpa ( poprzez niewyczerpujące zebranie materiału faktycznego sprawy ) oraz 28 ust. 3 a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( poprzez nieuwzględnienie konsekwencji finansowych odmowy umorzenia spornych płatności wobec ZUS ). W uzasadnieniu skargi powtórzono argumenty dotyczące postępującej choroby skarżącego. W ocenie skarżącego, organ był zobowiązany do podjęcia dodatkowych czynności mogących wyjaśnić charakter schorzenia skarżącego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 24 listopada 2011 r. pełnomocnik skarżącego wskazał, że przed organem rentowym toczy się postępowanie w zakresie przyznania renty ze względu na stan zdrowia, wobec czego wniesiono o zawieszenie postępowania. Po oddaleniu przez Sąd tego wniosku, pełnomocnik wniósł o przeprowadzenie dowodu z akt sprawy dotyczącej wniosku o przyznanie renty na okoliczność niemożności uzyskiwania przez skarżącego trwałych dochodów z tytułu pracy. Pełnomocnik stwierdził przy tym, iż nie wie czy postępowanie w sprawie przyznania renty zostało wszczęte przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na jej uwzględnienie. Po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy Sąd uznał bowiem, iż nie zachodzą w niej przesłanki umorzenia wymienione w art. 28 ustawy z 13 października 1983 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 ze zm. ). Zgodnie z art. 28 ust. 1 tej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: - dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; - wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; - naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; - jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być przy tym w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności ( ust. 3 a ). Zgodnie natomiast z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ) ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS ma charakter uznaniowy a to oznacza, ż nie może być ona całkowicie dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi - w postaci umorzenia należności ( zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 19.11.2007 r., V S.A./Wa 1876/07, lex nr 484969; wyrok WSA w Gdańsku z 10.02.2009 r., I S.A./Gd 874/08, lex nr 483118 ). Organ działa przy tym na zasadzie art. 7 kpa i zobowiązany jest do dokonania wyczerpujących ustaleń faktycznych w sprawie, jednakże nie zwalnia to samej strony z wykazywania odpowiedniej inicjatywy dowodowej, szczególnie w zakresie okoliczności faktycznych działających na jej korzyść ( mogących się przyczynić do podjęcia decyzji o umorzeniu zaległości ). W omawianej sprawie dokonując kontroli legalności decyzji Sąd stwierdził, że organ zadziałał prawidłowo. W toku postępowania przed organem ustalono, iż wobec zobowiązanego nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne i żaden organ nie stwierdził bezskuteczności takiego postępowania. Jest on współwłaścicielem mieszkania o pow. 64,73 m kw. położonego w P. Ma 38 lat i prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, wychowując 4 letnią córkę. Żona utrzymuje całą rodzinę, uzyskując dochód za pracę 3303,71 zł netto miesięcznie. Udokumentowano wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa na kwotę 3031 zł. Zobowiązany jest zadłużony o rodziny ( 75 000 i 15650 zł ). Posiada wierzytelność na kwotę 38428 zł wraz z odsetkami. Wprawdzie w toku postępowania i przy wnoszeniu skargi podnoszono, iż zobowiązany ma duże trudności zdrowotne w zakresie zdrowia psychicznego ( wymagające okresowego leczenia szpitalnego ) i stałego leczenia farmakologicznego, jednak organ ubezpieczeniowy trafnie stwierdził, iż strona nie przedłożyła ostatecznie żadnego dokumentu mogącego potwierdzać trwałą niezdolność skarżącego do pracy – pomimo wezwań organu o przedstawienie wszelkiej dokumentacji obrazującej stan zdrowia zobowiązanego. Należy w tym miejscu powtórzyć, iż również na samej stronie ciążył obowiązek wykazywania określonych okoliczności faktycznych sprawy, w tym szczególnie tych, mogących stanowić podstawę do podjęcia rozstrzygnięcia korzystnego dla niej. Organ zasadnie uznał wobec tego w ocenie Sądu, iż skarżący nie wykazał przesłanek całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 2 ustawy z 13 października 1983 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Skarżący nie wykazał ponadto skutecznie, iż w sprawie zachodzą przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ) dotyczące złej sytuacji majątkowej zobowiązanego, gdyż – jak wskazano powyżej – nie udokumentował on tej kwestii w wystarczający sposób. We wniesionej skardze i w toku postępowania sądowego skarżący powoływał się wprawdzie na postępowanie toczone przed organem ubezpieczeniowym w zakresie przyznania renty z powodu trwałej niezdolności do pracy, jednakże nie przedłożono żadnych dokumentów w tym zakresie, a pełnomocnik skarżącego nie potrafił udzielić odpowiedniej informacji, czy wniosek o przyznanie renty został złożony przed wydaniem zaskarżonej decyzji, czy też po jej wydaniu. Sąd nie ma wobec tego podstaw do dokonania oceny, czy okoliczności powoływane przez stronę mogły być znane organowi w dacie wydawania zaskarżonego orzeczenia, czy też nie. Należy też w tym miejscu podkreślić, iż w przypadku uzyskania statusu rencisty ( jako osoby czasowo lub trwale niezdolnej do pracy ) zobowiązany może złożyć ponowny wniosek o umorzenie spornych należności, który podlegałby nowej ocenie przez ZUS – przy uwzględnieniu zmienionych okoliczności faktycznych sprawy. Wskazać należy ponadto, iż ZUS dokonując oceny w konkretnej sprawie musi dokonywać tego w oparciu o obiektywne kryteria i to zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości . Ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności, bo zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają – co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami. Wreszcie należy brać pod uwagę i to, ze organy administracyjne zasadnie przyjmują, ze istotną granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi kolizja z interesem społecznym. Interes społeczny to bowiem obowiązek zakładu do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Umarzanie zatem należności z tytułu składek ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich uregulowanie ( zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 05.11.2007 r., V SA/Wa 1231/07, lex nr 484909 oraz z 23.10.2007 r., V S.A./Wa 1368/07, lex nr 492274 ). Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał skutecznie w toku prowadzonego postępowania, iż jego sytuacja rodzinna i majątkowa wyczerpuje przesłanki do umorzenia należności. Organ dokonał wobec tego prawidłowych ustaleń faktycznych i ich trafnej oceny pod kątem braku możliwości umorzenia przedmiotowych należności publicznoprawnych. Ubocznie należy zauważyć, iż w każdym czasie, o ile zmienią się okoliczności (np. zostanie uznana trwała niezdolność do pracy) skarżący może ponownie zwrócić się do organu Z wni9oskiem o umorzenie przedmiotowych należności odsetkowych. Z tego względu jego skarga podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ).