III SA/Po 725/09

Dnia 02 grudnia 2009roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędziowie WSA Małgorzata Górecka (spr.) WSA Beata Sokołowska Protokolant: st. sekr. sąd. Barbara Dropek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 02 grudnia 2009 roku przy udziale sprawy ze skargi K. T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek od nieumorzonych składek na ubezpieczenie społeczne, dodatkowych opłat i kosztów upomnienia oddala skargę /-/M. Górecka /-/T. M. Geremek /-/B. Sokołowska WSA/wyr.1- sentencja wyroku Wnioskodawca K. wniósł o umorzenie odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne opłaconych przez osobę trzecią, dodatkowych opłat oraz kosztów upomnienia w łącznej kwocie ... zł, wskazując na zły stan majątkowy (jedynym źródłem dochodów jego jest renta w kwocie ... zł , żony pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym renta w kwocie ... zł) i zdrowotny nie pozwalający na podjęcie zatrudnienia. Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego i zebraniu dowodów w sprawie decyzją z dnia 24.11.2008r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji podał, iż nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W toku postępowania nie wyczerpano wszystkich środków egzekucyjnych, zaś zadłużenie wobec ZUS jest zabezpieczone hipotecznie. Dodatkowo organ I instancji wskazał i na tę okoliczność, że wnioskodawca posiada gospodarstwo rolne i z tego tytułu otrzymuje dopłaty ze środków unijnych. Wnioskodawca obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej i w związku z tym nie mają zastosowania przepisy regulujące pomoc publiczną. Pobiera on świadczenie rentowe z KRUS z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym w kwocie ... zł netto. Prowadzi wspólnie z żoną gospodarstwo domowe, zaś żona wnioskodawcy pobiera świadczenie rentowe z tytułu trwałej niezdolności do pracy w kwocie ... zł brutto, z którego to świadczenia dokonywane są potrącenia komornicze w kwocie ... zł. Organ I instancji stwierdził, iż ważnym źródłem dochodu rodziny są środki otrzymywane z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z tytułu dopłat unijnych i w roku 2007 była to kwota ... zł. Zakład uznał, że w istocie w oparciu o zgromadzone dowody stwierdzić należało, że stan zdrowia zarówno wnioskodawcy jak i jego żony jest zły i uniemożliwia podjęcie zatrudnienia jednak nie można – w ocenie organu - uznać, że nastąpiła całkowita utrata możliwości uzyskania dochodu. Posiadają oni bowiem stałe źródło dochodu w postaci świadczeń rentowych, a dodatkowo dochody z dopłat do gruntów rolnych. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem K. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku twierdził, iż spełnia warunki dla uzyskania umorzenia przedmiotowych należności ze względu na niski dochód. Co do przyznanych dopłat unijnych, wskazywał, że nie stanowią one źródła dochodu, które można przeznaczyć na bieżące potrzeby bowiem są to dotacje celowe, które muszą być przeznaczane na zakup nawozów i środków ochrony roślin. Po rozpatrzeniu wniosku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 19.01.2009r. utrzymał w mocy decyzję z dnia 24.11.2008 r. Organ odwoławczy ponownie rozpoznał zebrany w sprawie materiał dowodowy i za organem I instancji podał, iż nie stwierdzono przesłanek umożliwiających umorzenie przedmiotowego zadłużenia. Powyższa decyzja wskutek wniesionej przez K. skargi, została wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 maja 2009 r. uznana za wydaną przez niewłaściwy organ, skutkiem czego stwierdzono jej nieważność. Ponownie rozpatrując sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 31 lipca 2009r. utrzymał w mocy decyzję dnia 24 listopada 2008 r., którą odmówiono umorzenia należności w łącznej kwocie ... zł . W uzasadnieniu powyższej decyzji uznał, że powtórnie badając sprawę organ oparł się na zebranym w toku postępowania przed organem I instancji materiale dowodowym, gdyż wnioskujący o umorzenie należności pomimo jego pouczenia nie przedstawił żadnych dowodów na poparcie swojego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rozpatrując ponownie sprawę organ odwoławczy stwierdził, iż nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zaś w toku postępowania nie wyczerpano wszystkich środków egzekucyjnych. Zadłużenie K. jest wobec ZUS zabezpieczone hipotecznie. Wnioskujący o umorzenie należności posiada gospodarstwo rolne, na które otrzymuje dopłaty ze środków unijnych. Nadto wraz z żoną, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe posiadają stałe świadczenia rentowe. Pomimo braku przedstawienia dokumentów potwierdzających w sposób szczegółowy miesięczny poziom wydatków rodziny, organ uznał za wiarygodny poziom wydatków określony w oświadczeniu o stanie majątkowym. Wsparcie finansowe dzieci zamieszkujących razem z wnioskującym o umorzenie należności, które dokonują większości opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa, organ odwoławczy potraktował jako społecznie uznaną normę w takich okolicznościach. Zły stan zdrowia K. i jego żony praktycznie ograniczający możliwość zatrudnienia, w ocenie organu odwoławczego, nie powoduje w omawianej sprawie całkowitej utraty możliwości uzyskania dochodu z uwagi na fakt posiadania gospodarstwa rolnego i korzystania z tego tytułu z dopłat unijnych. Nawet w sytuacji, gdy dotacje rolne winny być przeznaczane wyłącznie na cele związane z produkcją rolną to i tak – w ocenie organu odwoławczego - wnioskodawca wraz z żoną posiadają stałe świadczenia rentowe i czerpią oni dochody w ramach prowadzonego gospodarstwa rolnego, które mogą już być przeznaczane na cele związane z bieżącym utrzymaniem rodziny. W tych okolicznościach organ odwoławczy uznał, że przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego nie spowoduje wystąpienia utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych rodziny, nawet jeśli przedmiotem egzekucji byłyby należące do wnioskodawcy nieruchomości, na których Zakład posiada zabezpieczenie hipoteczne. Obecnie skargę na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2009r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu K., żądając jej uchylenia i zasądzenia kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi nie podważył materiału dowodowego, na którym oparł swe rozstrzygnięcie organ odwoławczy, a jedynie odmiennie od organu ocenił swoją sytuację rodzinną i majątkową. Skarżący wskazał na niskie – w jego ocenie – świadczenia rentowe, które nie pozwalają na bieżące zaspokojenie potrzeb rodziny i w tym względzie odwołał się do pomocy dzieci. Nadto zaznaczył, iż otrzymywane z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego dotacje ze środków unijnych przeznaczone mogą być wyłącznie na potrzeby produkcji rolnej, a i tak - zdaniem skarżącego – nie ma on zysków z tego tytułu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na jej uwzględnienie. Po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy Sąd uznał bowiem, iż nie zachodzą w niej przesłanki umorzenia wymienione w art. 28 ustawy z 13.10.1983 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 ze zm.). Zgodnie z art. 28 ust. 1 tej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 – 4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: – dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; – sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze; – nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; – nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; – wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; – naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; – jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być przy tym w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (ust. 3 a). Zgodnie natomiast z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS ma charakter uznaniowy a to oznacza, ż nie może być ona całkowicie dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi – w postaci umorzenia należności ( zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 19.11.2007 r., V S.A./Wa 1876/07, lex nr 484969; wyrok WSA w Gdańsku z 10.02.2009 r., I S.A./Gd 874/08, lex nr 483118 ). W omawianej sprawie dokonując takiej kontroli legalności decyzji Sąd stwierdził, że organ zadziałał prawidłowo. Zdaniem Sądu materiał dowodowy zebrano w sposób wyczerpujący, dokonano też prawidłowej jego oceny. Skarżący jest właścicielem nieruchomości (dom, gospodarstwo rolne), zabezpieczonych hipoteką na rzecz ZUS. Ma wraz z żoną stałe świadczenia rentowe, w zaspokajaniu bieżących potrzeb rodziny (uiszczanie stałych opłat) pomagają dzieci wspólnie z nim zamieszkujący. Prowadzenie gospodarstwa rolnego dotowanego ze środków unijnych również musi dawać określone dochody, które można przeznaczać na bieżące potrzeby rodziny. Trudno bowiem uznać za wiarygodne twierdzenia skarżącego, że prowadzenie gospodarstwa rolnego nie przynosi żadnych zysków, w przeciwnym razie nikt racjonalnie działający nie trudziłby się prowadzeniem takiego niezyskownego gospodarstwa. Nawet gdyby przyjąć za skarżącym, że owe gospodarstwo rolne w istocie nie kumuluje zysków, to tym bardziej może być ono przedmiotem sprzedaży i uzyskania stąd środków na opłacenie zaległych składek społecznych płaconych przez osobę trzecią. Należy pamiętać, że ZUS dokonując oceny w konkretnej sprawie musi dokonywać tego w oparciu o obiektywne kryteria i to zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości . Ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności, bo zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają – co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami. Wreszcie należy brać pod uwagę i to, że organy administracyjne zasadnie przyjmują, iż istotną granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi kolizja z interesem społecznym. Interes społeczny to bowiem obowiązek zakładu do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Umarzanie zatem należności z tytułu składek ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich uregulowanie (zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 05.11.2007 r., V SA/Wa 1231/07, lex nr 484909 oraz z 23.10.2007 r., V S.A./Wa 1368/07, lex nr 492274). Skarżący prowadząc działalność gospodarczą nie regulował tych należności i obecnie żąda ich umorzenia powołując się na trudną sytuację rodzinną i majątkową. Winien on jednak wykazać się odpowiednią starannością i zapobiegliwością w okresie prowadzenia przedmiotowej działalności, by regulować w ustawowym terminie obowiązkowe zobowiązania publicznoprawne, jakimi są składki ubezpieczeniowe względem ZUS (zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 22.06.2007 r., V S.A./Wa 119/07, lex nr 491381). Zdaniem Sądu rację ma organ stwierdzając, iż sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego nie wyczerpuje przesłanek do umorzenia należności. Organ dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i ich prawidłowej oceny pod kątem braku możliwości umorzenia przedmiotowych należności publicznoprawnych. Z tego względu jego skarga podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). /-/ M. Górecka /-/ T. Geremek /-/ B. Sokołowska