III SA/Po 739/10

Dnia 14 kwietnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędziowie NSA Maria Lorych – Olszanowska (spr.) WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska – Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi I.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. W dniu [...] I.S. wystąpiła z wnioskiem o umorzenie należności składkowych na ubezpieczenia społeczne w wysokości [...] oraz ubezpieczenie zdrowotne w wysokości [...] zł wraz z odsetkami w kwocie [...] zł i kosztami upomnienia w wysokości [...] zł. Decyzją z dnia [...], Nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt. 3, art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia powyższych należności. W uzasadnieniu decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, iż w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność zaległych składek. Wnioskodawczyni jest właścicielem majątku o wartości egzekucyjnej, w postaci nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych w L., prowadzi księgę wieczystą KW nr [...] oraz współwłaścicielem nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych w L. prowadzi księgę wieczystą KW nr [...]. Ponadto I.S. jest właścicielem samochodu marki [...] numer rejestracyjny [...] oraz współwłaścicielem samochodu marki [...] numer rejestracyjny [...]. Wnioskodawczyni jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w L., jako osoba poszukująca pracy. Wobec powyższego, w ocenie ZUS, istnieje realna możliwość podjęcia przez nią zatrudnienia. Organ ten przyjął, że obecna sytuacja na rynku pracy umożliwi, w okresie 10 lat, wyegzekwowanie należności z tytułu składek, zważywszy, ze wnioskodawczyni obecnie uzyskuje dochód z tytułu umowy agencyjnej zawartej z spółka A Oddział w L. Z poczynionych w sprawie ustaleń wynika nadto, że wnioskodawczyni prowadziła działalność gospodarczą od dnia [...] do dnia [...] na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej nr [...], dokonanego przez Urząd Gminy w S. Otrzymała dofinansowanie z środków unijnych z Powiatowego Urzędu Pracy w L. na rozpoczęcie tej działalności. Koszty z prowadzenia działalności gospodarczej okazały się jednak wyższe od przychodów i z tego powodu działalność tę zlikwidowała. W okresie od dnia [...] do dnia [...] wnioskodawczyni korzystała ze świadczeń Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., w postaci świadczeń rodzinnych, zaliczki alimentacyjnej oraz funduszu alimentacyjnego, natomiast nie korzystała z pomocy w formie zasiłków. Pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] potwierdziło, że na dzień [...] wnioskodawczyni nie posiada zaległości podatkowych. Wnioskodawczyni jest zarejestrowana jako osoba poszukująca pracy (pracująca) od dnia [...] i korzystała z następujących form aktywizacji zawodowej: * od dnia [...] do dnia [...] – kurs komputerowy systemu magazynowo-handlowego, * od dnia [...] - propozycja pracy – [...] w L. - jako księgowa –nie została zatrudniona z powodu nieaktualnej oferty, * [...] – propozycja pracy – [...] – jako sprzedawca – została zatrudniona od dnia [...], * [...] – propozycja pracy – spółka B w L. – jako recepcjonistka - nie została zatrudniona z powodu braku grupy inwalidzkiej, * [...] – propozycja pracy – "[...]" – jako krawcowa – nie została zatrudniona z powodu chwilowego braku możliwości zatrudnienia, * [...] - propozycja pracy – Firma "[...]" w L. – jako sprzedawca – nie została zatrudniona z powodu braku znajomości zasad handlu, * od dnia [...] do dnia [...] - kurs komputerowy I i II stopnia oraz program Płatnik, * [...] – propozycja pracy – [...] jako referent księgowości – nie zatrudniono wnioskodawczyni z powodu wyboru innej kandydatki, * [...] – propozycja pracy – "[...]" L. – jako pracownik biurowy - nie została zatrudniona z powodu nie spełniania oczekiwań pracodawcy, * [...] – otrzymała jednorazowo środki na podjęcie działalności gospodarczej. W wydanej decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie odmówił żadnemu z zebranych dowodów wiarygodności oraz mocy dowodowej. Wszystkie dowody złożone przez wnioskodawczynię oraz zebrane przez Zakład z urzędu zostały uznane za wiarygodne. W dniu [...] I.S. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne na ubezpieczenie zdrowotne, odsetek za zwłokę oraz kosztów upomnienia. Decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 z późniejszymi zmianami) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj.: Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 z późniejszymi zmianami) Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...], Nr [...] odmawiającą umorzenia powyższych należności. W uzasadnieniu organ ten wyjaśnił, że dokonana ponowna analiza zebranego materiału dowodowego pokazała, iż rozstrzygnięcie wskazane w decyzji z dnia [...], Nr [...] było zasadne oraz zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Zakład dokonał trafnej analizy stanu faktycznego i na tej podstawie wydał prawidłowe rozstrzygnięcie. Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie zebranego materiału dowodowego, złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz obowiązujących przepisów prawnych stwierdził, iż przedstawiony w decyzji z dnia [...], Nr [...] stan faktyczny uległ zmianie, co jednak nie wpływa na zmianę decyzji o odmowie umorzenia zaległych należności.. Wysokość otrzymywanego przez I. S. wynagrodzenia z tytułu umowy agencyjnej w spółka A Oddział w L., wzrosła z kwoty [...] netto, uzyskanej w miesiącu [...] do kwoty [...] zł netto, uzyskanej w miesiącu [...]. Wnioskodawczyni przedstawiła również dokument o zbyciu dnia [...] samochodu marki [...] nr rej. [...]. sporządzonym protokole z dnia [...] potwierdzono, że nie posiada samochodu. Nie przedłożyła natomiast dokumentu zbycia samochodu marki [...] nr rej. [...]. Ponadto organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy i w jego opinii w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność składek w myśl art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Brak również podstaw do analizowania wniosku pod kątem. art. 28 ust. 3 pkt. 1, 2, 4 ze względów formalnych ponieważ nie dotyczy on stanu faktycznego i prawnego, w którym I. S. się obecnie znajduje. Wnioskodawczyni uzyskuje stały dochód z tytułu umowy agencyjnej w spółka A w L., otrzymuje pomoc z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. w postaci dodatku mieszkaniowego, jest właścicielem majątku o wartości egzekucyjnej w postaci nieruchomości zapisanej w Księdze Wieczystej, dla której Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych w L. prowadzi KW nr [...] oraz współwłaścicielem nieruchomości zapisanej w Księdze Wieczystej, dla której Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych w L. prowadzi KW nr [...], a także jest właścicielem ruchomości w postaci samochodu marki [...] nr rej. [...]. Po przeanalizowaniu całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz zapoznaniu się z argumentami zawartymi we wniosku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie znalazł podstaw do umorzenia przedmiotowej zaległości.. Na podstawie oceny załączonych do sprawy dokumentów Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że wnioskodawczyni nie udowodniła w sposób przekonywujący okoliczności, które uzasadniłyby umorzenie należności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Zakład uznał, iż aktualna jej sytuacja finansowa uniemożliwia jednorazową spłatę zadłużenia, gdyż jest zarejestrowana jako osoba poszukująca pracy (pracująca) w Powiatowym Urzędzie Pracy w L., co oznacza, że istnieje realna możliwość podjęcia przez nią zatrudnienia. Ponadto organ wyjaśnił, że wziął pod uwagę obecne możliwości rynku pracy i przyjął, że w okresie 10 lat będzie możliwe wyegzekwowanie należności z tytułu składek. W tym stanie faktycznym Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 3 i ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych uzasadniające umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu I.S. wniosła o uchylenie decyzji ZUS nr [...] z dnia [...]. W uzasadnieniu skargi podniosła, że była i jest w trudnej sytuacji finansowej, czego nie chciał dostrzec ZUS w L., dokonując złej analizy stanu faktycznego i w oparciu o nią wydał krzywdzące dla niej rozstrzygnięcie. W opinii skarżącej ZUS nie dokonał rzetelnej oceny oraz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Rozpatrując sprawę wzięto pod uwagę głównie stronę ZUS. Wykazując majątek tj. mieszkanie [...] m2 i grunt na którym stoi wybudowany blok mieszkalny oraz teren wokół bloku w części wspólnej, samochód [...] z 1997 r. organ poczynił nieprawidłowe ustalenia. Samochód został bowiem wyprodukowany 1992 r. a nie 1997, co wynika z przedłożonych dokumentów Urzędu Celnego. Skarżąca faktycznie jest współwłaścicielem starego samochodu [...], ale jedynym jego użytkownikiem jest syn skarżącej, który jest pełnoletni i mieszka oddzielnie. Skarżąca poniosła nadto, ze jest rozwiedziona i sama prowadzi samodzielne, jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jedynym źródłem jej dochodów jest wynagrodzenie za pracę oraz dodatek mieszkaniowy z Gminnego Ośrodka Pomocy w S. Wyjaśniła też, że samochód [...] w dniu [...] oddała do kasacji i uzyskała za niego [...] zł. Z dniem [...] została rozwiązana umowa o pracę, którą skarżąca zawarła z firmą Spółka A w dniu [...] podjęła pracę w przedsiębiorstwo A w L. na wykonywanie usług telemarketingowych. Za kres od [...] do [...] otrzymała wynagrodzenie w wysokości [...] zł. Zadłużenie skarżącej wobec [...] wynosi [...] zł, wobec Przedsiębiorstwa B w L. [...] zł, a wobec Powiatowego Urzędu Pracy w L. [...] zł. Osiągane przez nią dochody nie pokrywają zaś niezbędnych bieżących wydatków. Miesięczne zobowiązania wyliczyła na kwotę [...] zł. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. Nr 205, poz. 1585 z 2009 r. ze zm.) oraz art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 83 ust. 4 cyt. U.s.u.s. "....od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2 nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego" tj. art. 138 K.p.a. wymieniającym rodzaje decyzji odwoławczych. Przepis ten przyznaje organowi odwoławczemu kompetencje do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się do kontroli decyzji organu I instancji ani też do ograniczyć się do kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji ale obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę. Organ ten rozpoznaje i rozstrzyga ponownie sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji w oparciu o stan prawny i faktyczny obowiązujący w dniu wydania decyzji ostatecznej (por. wyroki NSA: z 22.3.1996 r. SA/Wr 1996/95, z 14.8.1987r., IV SA 385/87, z 24.2.1992r., II SA49/92). W zaskarżonej decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wypełnił powyższych obowiązków. Z jej uzasadnienia wynika, ze organ ten przeprowadził jedynie ocenę wcześniejszej decyzji bowiem stwierdził, iż w decyzji tej " Zakład dokonał trafnej analizy stanu faktycznego i w oparciu o niego wydał prawidłowe rozstrzygnięcie". Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika jakie ustalenia zostały poczynione w sprawie. Zawiera ono stwierdzenie, "iż przedstawiony w decyzji z dnia [...], Nr [...] stan faktyczny uległ zmianie, co jednak nie wpływa na zmianę odmowy umorzenia" dodając ustalenia dotyczące wyższego wynagrodzenia uzyskiwanego przez skarżącą oraz dotyczące sprzedaży samochodu marki [...] nr rej. [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpatrywał wniosek skarżącej na podstawie przesłanek art. 28 ust.1 - 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i uznał, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność skoro skarżąca ma stały dochód z tytułu umowy agencyjnej, a nadto otrzymuje świadczenie Z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. w postaci dodatku mieszkaniowego. Ponadto skarżąca jest właścicielem majątku w postaci nieruchomości i współwłaścicielem nieruchomości. Z ustaleń tych nie wynika jaki jest stan tych nieruchomości, ich położenie ani też sposób korzystania przez skarżącą. W sprawie brak też oceny stanu faktycznego sprawy z punktu widzenia art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. ZUS powołał się też na dokonanie analizy możliwości zastosowania w sprawie § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.). Analiza ta nie znalazła jednak odzwierciedlenia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uzasadnienie zawiera bowiem jedynie konkluzję tej oceny i sprowadza się do stwierdzenia, że " Po przeanalizowaniu całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz zapoznaniu się z argumentami zawartymi we wniosku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie znajduje podstaw do umorzenia przedmiotowej zaległości". Wskazując nawet, że wszystkie dowody uznał za wiarygodne, Zakład nie mógł poprzestać na tym stwierdzeniu ale winien uzasadnić swoje stanowisko poprzez przedstawienie powodów, dla których odmówił umorzenia niespłaconych składek – mimo istnienia ustawowych powodów ku temu. Powody te winny odnosić się do okoliczności konkretnej – rozpatrywanej sprawy. Uznanie przez Zakład, iż aktualna sytuacja finansowa skarżącej uniemożliwia jednorazową spłatę zadłużenia, ale skoro jest ona zarejestrowana jako osoba poszukująca pracy w Powiatowym Urzędzie Pracy w L., to istnieje realna możliwość podjęcia przez nią zatrudnienia i wyegzekwowania w okresie 10 lat należności, nie jest ustaleniem wystarczającym do oceny wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. i § 3 wymienionego wyżej aktu wykonawczego. Takie ustalenie nie uwzględnia bowiem dotychczasowej historii aktywności zawodowej skarżącej, a rokowania na przyszłość nie zostały oparte na jakichkolwiek uzasadnionych prognozach. Skarżąca wykazywała w toku postępowania administracyjnego jakie starania podejmowała od 1994 r. o zatrudnienie oraz jak przedstawiała się jej sytuacja majątkowa. Dane te zostały w zaskarżonej decyzji przytoczone ale nie zostały omówione w sposób umożliwiający ocenę zasadności rozstrzygnięcia zawartego w decyzji. Decyzje w przedmiocie umorzenia należności składkowych podlegają merytorycznej kontroli sądu zarówno w zakresie ustawowych wymogów umarzania tych należności jak i co do zasadności argumentów, którymi organ kierował się odmawiając stronie tego prawa, w ramach uznania administracyjnego (por. wyrok NSA z 14 stycznia 2010 II GSK 311/09). Zaskarżona decyzja, z przyczyn wskazanych wyżej, uchyla się spod tej kontroli jako wydana z naruszeniem art. 7 i art. 107 § 3 K.p.a. oraz art. 28 ust. 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Tak wydana decyzja podlega uchyleniu z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O wstrzymaniu wykonania decyzji orzeczono na podstawie art. 152 tej ustawy.