III SA/Po 739/12

Dnia 27 września 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska Sędziowie NSA Tadeusz M. Geremek ( spr.) WSA Walentyna Długaszewska Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2012 roku przy udziale sprawy ze skargi MJ na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę W dniu 15 grudnia 2011 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynęło pismo MJ stanowiące wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne. Strona uzasadniła swój wniosek trudną sytuacją finansową i oraz pogarszającym się stanem zdrowia. Na podstawie dokumentacji zgłoszeniowej i rozliczeniowej ustalono wysokość zadłużenia objętego przedmiotem wniosku na dzień jego wpływu tj. 15 grudnia 2011 r. - z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 04/2010-11/2011 na kwotę 4.777,17zł, odsetki naliczone na dzień złożenia wniosku w kwocie 492,00zł. Strona posiada także zadłużenie nie objęte przedmiotem wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za miesiąc 12/2011 w kwocie 243,39zł, odsetek brak. W dniu [...]. Zakład wydal decyzję Nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. W uzasadnieniu faktycznym decyzji Zakład wskazał dowody, na których oparł swoje rozstrzygnięcie i fakty, które uznał za udowodnione. Zakład uznał, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodziły przesłanki sformułowane w art. 28; ust 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia, zatem odmówił pozytywnego rozpatrzenia wniosku strony. W dniu 20 lutego 20l2r. strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu nieuregulowanych składek. W przedmiotowym piśmie strona wskazała, iż wnosi o umorzenie ze względu na bardzo trudne warunki życiowe, tj. niską rentę 659,41zł i przewlekłe choroby : serce, cukrzyca, ciśnienie, guz na jelicie grubym, kręgosłup oraz podeszły wiek 71 lat. Zobowiązana szczegółowo wyjaśnia okoliczności związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, wskazując, iż prowadząc kiosk z branży drogeryjnej nie odnotowywała wysokich zysków ze sprzedaży, przeciętnie była do kwota 50zł dziennie, przy czym 17 % z tej kwoty stanowiły zarobki zobowiązanej tj. 8,50zł dziennie. Prowadząc kiosk w 2011 r. strona zakupiła towaru za kwotę 11.265,03zł, natomiast przychód ze sprzedaży wyniósł 12.816,00zł, a po odliczeniu ponoszonych kosztów miesięczny zysk wyniósł 181,56zł. Wnioskodawca podkreśla nadto, iż ze względu na sytuację chorobową i finansową, oraz okoliczność, iż córka od 1,5 roku jest na bezrobociu i pozostaje na utrzymaniu zobowiązanej, nie jest wstanie spłacić zadłużenia względem ZUS. Decyzją z dnia [...] ZUS utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Zakład wskazał, iż z przyczyn oczywistych nie można odnieść się do przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1 ("dłużnik zmarł..."), pkt 4 (nie toczyło się postępowanie likwidacyjne) oraz pkt 4a powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Co do przesłanki sformułowanej w art. 28 ust. 3 pkt 2 ustawy wskazać należy, iż strona nie składała wniosku o ogłoszenie upadłości, co zostało potwierdzone pismem Sądu Rejonowego w Poznaniu z dnia [...]., w związku z czym nie można stwierdzić przesłanki całkowitej nieściągalności w oparciu o powyższy przepis prawa. W odniesieniu do przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wskazać należy, iż w stosunku do zadłużenia z tytułu składek nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne i żaden z uprawnionych organów do chwili wydania niniejszej decyzji nie orzekł o bezskuteczności postępowania egzekucyjnego, w związku z brakiem składników majątkowych należących do zobowiązanej. W tym stanie rzeczy nie można wykazać zaistnienia powyższej przesłanki jak również, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy). Co do przesłanki całkowitej nieściągalności wskazanej w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdzić należy, iż nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej jednakże istnieje majątek, z którego można egzekwować należności, bowiem zobowiązana jest współwłaścicielem domu położonego w Skórzewie oraz współwłaścicielką samochodu marki Toyota Yaris rok produkcji 2000. W wyniku przeprowadzonej analizy ustalono, iż zobowiązana jest osobą w wieku 71 lat. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, a we wniosku z dnia 20 lutego 2012r. zobowiązana wskazał, iż na utrzymaniu pozostaje jeszcze bezrobotna córka. Strona nie prowadzi już działalności gospodarczej, wykreślenie działalności z ewidencji nastąpiło z dniem 15.12.2011r. Dochód rodziny stanowią aktualnie świadczenie emerytalne zobowiązanej w wysokości 759,79zł brutto (659,41 zł netto) oraz męża w wysokości 899,15zł brutto (772,23zł netto). Biorąc powyższe pod uwagę przyjęto, iż łączne dochody uzyskiwane w gospodarstwie domowym wynoszą 1.431,64zł netto miesięcznie. Zgodnie z oświadczeniem średnie miesięczne wydatki z tytułu opłat kształtują się następująco: gaz 200zł, energia 164zł, woda i kanalizacja 50zł, telefon stacjonarny 46zł, śmieci 46zł, co łącznie daje kwotę 506zł. Według oświadczenia kwota wydatków ponoszona przez stronę wynosi 253,00zł. Nadto zobowiązana oświadczyła, iż inne miesięczne wydatki kształtują się następująco: wyżywienie 400zł, ubranie 50zł, środki higieniczne i środki czystości 100 zł, samochód-benzyna 200zł, samochód-ubezpieczenie OC 16zł, ubezpieczenie PZU Życie 15zł, telefon komórkowy na kartę 17zł, co łącznie daje kwotę 798,00zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej strona wskazała, że koszty związane z leczeniem wynoszą ok. l00zł, natomiast w piśmie z dnia 03.02.2012r. Strona oświadczyła, iż wydatek na leki to kwota ok. 170zł miesięcznie. Biorąc pod uwagę udokumentowane wydatki ustalono, iż ich średnia miesięczna wysokość wynosi ok. 634,80zł (bez uwzględnienia opłat za wodę, bowiem przedstawione dokumenty nie uwzględniają okresu na jaki zostały one wystawione). Według oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, strona nie posiada innych zobowiązań. Mając powyższe na uwadze dokumentację złożoną przez wnioskodawcę organ stwierdza, iż strona nie wykazała zaistnienia przesłanki sformułowanej w powyższym przepisie prawa. Przeprowadzona analiza dowodzi, iż osiągane w rodzinie dochody wystarczają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb, a nadto strona nie wykazała żadnych trudności w regulowaniu bieżących płatności. Wątpliwości organu budzi okoliczność pozostawania na utrzymaniu bezrobotnej córki, która, jak wskazała zobowiązana w oświadczeniu zamieszkuje pod innym adresem. Strona wskazała wprawdzie, iż to ona jest współwłaścicielem domu, w którym córka zamieszkuje, jednak nie wykazano żadnych opłat ponoszonych w związku z jego utrzymaniem, pomimo, iż córka nie uzyskuje żadnych dochodów. Zobowiązana nie wskazała zatem w jakiej formie wspiera córkę, pomimo, iż oświadczyła, że pozostaje ona na jej utrzymaniu. Biorąc powyższe pod uwagę Zakład Ubezpieczeń Społecznych, stwierdził iż wnioskodawca nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności. W skardze do Sądu administracyjnego strona podniosła, że nie posiada żadnych środków i nie stać jej na zapłatę należności. Skarżąca podniosła, iż nie korzysta z żadnych przywilejów takich jak chorobowe. Strona wniosła o uwzględnienie skargi. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem (legalności) i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając na względzie powyższe Sąd stwierdził, że skarga na uwzględnienie nie zasługuje. Sąd uznał, że trafne jest stanowisko ZUS, że nie zachodzą w sprawie przesłanki umorzenia wymienione w art. 28 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 ze zm.). Zgodnie z art. 28 ust. 1 tej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: - dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; - wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; - naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; - jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być przy tym w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (ust. 3 a). Zgodnie natomiast z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Trzeba w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma charakter uznaniowy. Oznacza, to jednak że nie może być ona całkowicie dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi - w postaci umorzenia należności (zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 19 listopada 2007 r., V S.A./Wa 1876/07, lex nr 484969; wyrok WSA w Gdańsku z 10 lutego 2009 r., I SA/Gd 874/08, lex nr 483118). Nie ulega wątpliwości, że skarżąca nie opłaciła w terminie składek. Ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika m.in., że osiągane w rodzinie dochody wystarczają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb, a strona nie wykazała żadnych trudności w regulowaniu bieżących płatności. Warto też zauważyć, że córka skarżącej pozostaje na jej utrzymaniu, choć jak wskazała zobowiązana w oświadczeniu zamieszkuje ona pod innym adresem. Strona skarżąca wskazała wprawdzie, iż to ona jest współwłaścicielem domu, w którym córka zamieszkuje, jednak nie wykazano żadnych opłat ponoszonych w związku z jego utrzymaniem, pomimo, iż córka nie uzyskuje żadnych dochodów. Zobowiązana nie wskazała zatem w jakiej formie wspiera córkę, pomimo, iż oświadczyła, że pozostaje ona na jej utrzymaniu. Obowiązkiem strony ubiegającej się o umorzenie należności jest wykazanie przesłanek uzasadniających uwzględnienie wniosku. Oczywiście, nie uwalnia to organu od dążenia do wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, lecz w przypadku postępowania o umorzenie należności z tytułu składek nie jest ono możliwe bez aktywnego udziału wnioskodawcy. W tym miejscu należy podnieść, że zobowiązana nie udokumentowała żadnych trudności w regulowaniu bieżących płatności, a nadto uzasadnione wątpliwości organu budzi okoliczność pozostawania na utrzymaniu bezrobotnej córki, która, jak wskazała sama zobowiązana zamieszkuje pod innym adresem. Powyższe sprawia, że Zakład nie mógł poczynić bezspornych ustaleń w tym zakresie, tym bardziej, iż nie posiada prawnych możliwości pozyskiwania tego rodzaju informacji z urzędu. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. zobowiązany ma obowiązek wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. A zatem ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia spoczywa na zobowiązanym. Treść przepisu należy więc odnieść do konkretnej sytuacji, tak aby organ miał podstawy przypuszczać, że zapłata należności (jednorazowa, w ratach lub w drodze egzekucji) spowoduje egzystencjalną ruinę bytu zobowiązanego i jego rodziny. Nie wystarczy, gdy zobowiązany wskaże na uciążliwość i trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązków, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 grudnia 2006r. sygn. akt: III SA/Wa 2449/06). Sąd podziela stanowisko organu, że skoro zobowiązana deklaruje chęć spłaty istniejącego zadłużenia w miesięcznych ratach, to oznacza, iż ma zdolności do uregulowania należności choćby w dłuższym okresie czasu. Na zakończenie wymaga ponownego podkreślenia, iż w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, tylko w rzeczywiście wyjątkowych okolicznościach ustawodawca daje organowi możliwość umorzenia tych należności, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zobowiązany musi jednak wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tej sytuacji organ dokonuje oceny stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej skarżącego oraz m.in. możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych nie tylko skarżącego, ale także jego rodziny. Zdaniem Sądu, w toku postępowania administracyjnego prawidłowo zgromadzono materiał dowodowy. Dokonana zaś przez organ ocena tego materiału, ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się Zakład Ubezpieczeń Społecznych, utrzymując w mocy decyzję odmawiającą skarżącej umorzenia należności z tytułu składek, mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Wobec powyższego, Sąd uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), oddalił skargę.