III SA/Po 740/09

Dnia 10 marca 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek ( spr.) Sędziowie WSA Beata Sokołowska WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2010 roku przy udziale sprawy ze skargi B.T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana /-/ M. Ławniczak /-/ T.M. Geremek /-/ B. Sokołowska WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Decyzją z dnia [...} r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił B.T. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, iż w okresie od [...] r. wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą-zakład stolarski. Obecnie pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1 071,49 zł netto, a jego żona w wysokości 556,02 zł. netto. Zgodnie z zeznaniem podatkowym za rok 2008 dochód małżonków wyniósł 11787,97zł. W latach 2001-2007r. wnioskodawca wraz z żoną korzystali z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej. W okresie od września do listopada 2005r. żona skarżącego przebywała na leczeniu szpitalnym, a w grudniu 2007r. przeszła badania kontrolne. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności żona skarżącego została zaliczona do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do dnia [...]. Skarżący jest właścicielem nieruchomości nr [...], na której w dniu [...]. Sąd Rejonowy dokonał wpisu hipotecznego na rzecz Zakładu. Zainteresowany mieszka wspólne z żoną, bezrobotnym synem (lat 41), synową i dwójką wnuków. Koszty związane z utrzymaniem domu pokrywa wnioskodawca wraz z żoną. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawiając umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek przeprowadził postępowanie wyjaśniające mające na celu zbadanie prawdziwości okoliczności podniesionych we wniosku oraz ocenę zasadności umorzenia. W jego wyniku stwierdzono, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia określone w art. 28 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11 poz. 74 ze zm.). Orzekając na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes ZUS decyzją z dnia 24 lipca 2007 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Zdaniem ZUS nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia określone w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jednocześnie z zebranych w sprawie dowodów wynika, iż nie zachodzą uzasadnione przypadki mogące być podstawą do umorzenia należności z tytułu składek zgodnie z art. 28 ust.3a cytowanej wyżej ustawy, określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365). Zgodnie z tym rozporządzeniem organ rentowy może umorzyć należności z tytułu składek jeżeli osoba zobowiązana wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Zakład podejmując decyzję o odmowie umorzenia tych należności bierze pod uwagę także przyszłe możliwości zmiany sytuacji finansowej dłużnika, z uwzględnieniem okresu przedawnienia, który co do zasady wynosi 10 lat od daty powstania obowiązku. Dalej Prezes ZUS wskazał, że zgodnie z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Na podstawie art. 28 ust. l ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Oznacza to, że decyzja w tym zakresie należy do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który może, na warunkach określonych tym przepisem, umarzać należności składkowe. Zgodnie z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust.3a. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy: 1/ dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podst. odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2/ sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. prawo upadłościowe i naprawcze, 3/ nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, 4/ nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a/ wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5/ naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6/ jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wnioskodawca w ocenie organu rentowego stoi na stanowisku, że z uwagi na bardzo trudną sytuację rodzinną i majątkową, zachodzą ustawowe przesłanki przemawiające za umorzeniem zaległości. Uzasadnienie stanowiska zainteresowanego nie zawiera jakichkolwiek nowych okoliczności faktycznych popartych dowodami, wywodzi ZUS, które w sposób zasadniczy mogłyby mieć wpływ na zmianę stanowiska organu rentowego. Dlatego analiza stanu faktycznego i prawnego poczyniona w sprawie, z konieczności sprowadziła się do oceny materiału dotąd zgromadzonego w sprawie. Prezes reasumując uznał, że organ rentowy wnikliwie rozważył całość zebranego materiału, czemu dał wyraz w szeroko uzasadnionych decyzjach, zaś brak nowych okoliczności faktycznych nie popartych dowodami nie pozwala na uwzględnienie wniosku strony. W skardze do WSA w Poznaniu wnioskodawca zarzucił zaskarżonej decyzji, iż została wydana z naruszeniem prawa i wniósł o jej uchylenie. W odpowiedzi na skargę organ rentowy podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne powołane są do sprawowania wymiaru sprawiedliwości poprzez kontrolowanie działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji w powyżej określonych granicach, Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn aniżeli w niej wskazane. Sąd stwierdził bowiem naruszenie prawa dające podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z uwagi na to, że została ona wydana przez niewłaściwy organ. Przepis art. 83 ust. 4. ustawy o s.u.s. stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezes Zakładu (por. wyrok NSA z 28.01.2009 r., II GSK 691/08, niepubl. i powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007 r., II GSK 340/06). Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, że sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ – Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu podpisuje wydane przez ten organ administracji publicznej decyzje bowiem zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy o s.u.s. Prezes reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie § 2 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( Załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28, poz. 164 ). W zaskarżonej decyzji z dnia [...] r. jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (odmiennie niż w decyzji z dnia [...] r., gdzie organem tym był Zakład Ubezpieczeń Społecznych), wynika to zarówno z nagłówka decyzji jak i z jej uzasadnienia. Oznacza to, że decyzję wydał niewłaściwy organ, co stanowi wadę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 kpa, uzasadniającą stwierdzenie przez sąd nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wobec czego należało orzec jak w punkcie I sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono w punkcie II sentencji wyroku w oparciu o art. 152 p.p.s.a. /-/M. Ławniczak /-/T.M. Geremek /-/B. Sokołowska