III SA/Po 745/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Szymon Widłak po rozpoznaniu 3 kwietnia 2019 r., na posiedzeniu niejawnym, sprawy ze skargi X Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z [...] września 2018 r., nr [...], w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry, postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z 15 marca 2019 r. Skarżąca spółka, wezwana o uiszczenie wpisu sądowego od skargi w kwocie [...]zł, wystąpiła do tut. Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżąca wskazała na zablokowane przez Urząd Skarbowy rachunki bankowe i trudną sytuację finansową, która spowodowała postawienie jej w stan likwidacji. Stosownie do treści oświadczenia majątkowego głównym przedmiotem działalności skarżącej jest naprawa i konserwacja maszyn. Kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł. Strata za ostatni rok obrotowy wyniosła [...] zł. Saldo ujemne z dwóch rachunków bankowych to [...] zł. Spółka ponosi koszty wynagrodzeń dla dwóch pracowników administracyjnych. Na podstawie przedłożonych dokumentów ustalono, że przychody skarżącej za okres od [...] 2016 roku do [...] 2017 r. wyniosły łącznie [...] zł. Od [...] 2018 roku do [...] 2018 r. skarżąca osiągnęła przychód w kwocie [...]zł oraz poniosła koszty uzyskania przychodu w kwocie [...]zł. Zgodnie z deklaracjami [...] dla podatku od towarów i usług w okresie od stycznia do października 2018 r. (poza lipcem 2018 r.) skarżąca nabyła towary i usługi na łączną kwotę [...]zł netto, wykazując za ten okres podatek naliczony w kwocie [...]zł. W dniu [...] 2017 r. z rachunku bankowego skarżącej została przekazana do Urzędu Skarbowego [...] kwota [...]zł, jako częściowa realizacja zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Po aktualizacji zajęcia egzekwowana kwota należności głównej wyniosła [...] zł. W okresie od [...] 2017 r. do [...] 2019 r. na zajęty rachunek bankowy wpłynęła kwota [...]zł z tytułu zwrotu nadpłaconego wpisu sądowego. Saldo zajętego rachunku bankowego jest ujemne ([...] zł). Uchwałą z [...] 2018 r. Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników postanowiło o rozwiązaniu spółki i otwarciu jej likwidacji. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] w związku z otwarciem likwidacji skarżącej zgłosił do zaspokojenia wierzytelności z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry na łączną kwotę w należnościach głównych [...] zł (kwota [...] zł stanowi przy tym sumę należności wynikającą z decyzji nieostatecznych). Skarżąca ponosi koszty z tytułu wynagrodzenia jednego pracownika i prezesa zarządu ([...] zł miesięcznie). Postanowieniem z 15 marca 2019 r. referendarz sądowy tut. Sądu odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że postawienie spółki w stan likwidacji i zajęcie egzekucyjne jej rachunków bankowych nie przesądza o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie pozyskać środków finansowych na poniesienie pełnych kosztów sądowych. Informacje znane z urzędu, a także oświadczenia strony i treść dostarczonych dokumentów uzasadniają stanowisko, że skarżąca prowadziła działalność w zakresie urządzania gier hazardowych. W Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach zarejestrowano 148 spraw zainicjowanych przez skarżącą w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Egzekucja należności z tytułu nałożonych kar pieniężnych jest bezskuteczna, a zaległości z tego tytułu są ujawniane w Krajowym Rejestrze Sądowym. Pomiędzy skarżącą a innymi podmiotami prowadzącymi działalność w zakresie urządzania gier na automatach poza kasynem gry istnieją/istniały powiązania kapitałowe oraz osobowe. W tym zakresie referendarz sądowy wskazał na poniższe okoliczności znane z urzędu lub ujawnione w oficjalnych bazach internetowych Krajowego Rejestru Sądowego lub Monitora Sądowego i Gospodarczego. I. D. jest jedynym wspólnikiem skarżącej (aktualny odpis KRS), ale także jedynym wspólnikiem [...] Sp. z o.o. [...] w likwidacji (akta sprawy o sygn. akt III SA/Po 685/18 oraz III SA/Po 671-673/18, aktualny odpis KRS). Obroty pomiędzy wskazanymi podmiotami, udokumentowane wyciągiem z rachunku bankowego złożonym do wskazanych spraw, wyniosły w 2017 roku [...] zł. Pełny odpis z Krajowego Rejestru Sądowego (KRS nr [...]) wskazuje, że I. D. posiadał udziały także w [...] Sp. z o.o. z siedzibą przy ul. [...], [...] (akta sprawy o sygn. akt III SA/Po 685/18 oraz III SA/Po 671-673/18). Wyciągi z rachunku bankowego złożone do wskazanych spraw dokumentują obroty pomiędzy [...] Sp. z o.o. [...] w likwidacji a [...] Sp. z o.o. na kwotę [...]zł. W Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach zarejestrowanych zostało ponad 121 spraw zainicjowanych przez [...] Sp. z o.o. w [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry. Referendarz sądowy stwierdził, że I. D., jako jedyny wspólnik [...] Sp. z o.o. [...] w likwidacji udzielił tej spółce pożyczki na kwotę [...]zł (akta sprawy o sygn. akt III SA/Po 685/18 oraz III SA/Po 671-673/18). Zwrot pożyczek na rzecz wspólnika, czy podmiotów powiązanych, nie może korzystać z pierwszeństwa w zaspokojeniu przed kosztami sądowymi. Natomiast wysokość pożyczki udzielanej spółce przez jedynego wspólnika dowodzi, że dopłata, jako forma wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być źródłem pokrycia kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez skarżącą. Ponadto, referendarz sądowy wskazał, że skarżąca posiada zdolność do gromadzenia środków pieniężnych we wskazany sposób, gdyż na dzień [...] 2018 r. skarżąca wskazywała stan środków pieniężnych w kasie i na rachunkach na kwotę [...]zł oraz zobowiązania krótkoterminowe z tytułu pożyczek i kredytów wobec jednostek, w których nie posiada zaangażowania w kapitale w kwocie [...]zł. Natomiast na dzień otwarcia likwidacji stan środków pieniężnych w kasie i na rachunkach wyniósł [...] zł, a zobowiązania krótkoterminowe z tytułu pożyczek i kredytów wobec jednostek, w których skarżąca nie posiada zaangażowania w kapitale wyniosły [...] zł. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy uznał, że skarżąca nie wykazała, aby odmowa zwolnienia od kosztów sądowych prowadziła do ograniczenia w realizacji prawa do sądu ponad funkcje przypisane kosztom sądowym. Na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 art. 246 § 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2018, poz. 1302 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie skarżąca spółka zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., przez stwierdzenie, że nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Spółka podkreśliła, że nie posiada majątku w postaci środków trwałych, niemożliwe jest także pozyskanie przez nią pożyczki w jakiejkolwiek instytucji finansowej. Kapitał zakładowy jest zaś wartością księgową i spółka nie może nim dowolnie dysponować, a tym bardziej regulować za jego pomocą zobowiązań finansowych. Jego ewentualne wykorzystanie doprowadziłoby do niewypłacalności spółki, a w konsekwencji uniemożliwiałoby dalsze funkcjonowanie spółki w obrocie gospodarczym. Spółka nie dysponuje i nie jest w stanie zgromadzić kwoty niezbędnej dla uiszczenia żądanego od niej wpisu sądowego, uwzględniając łączną wartość wpisów tak w tej sprawie, jak i w analogicznych, prowadzonych na terenie całego kraju. Przywołane przez referendarza sądowego wielomilionowe obroty w żadnym razie nie mają takiej wartości w realnym wymiarze wpływów spółki. Wskazana kwota stanowi sumę wszystkich wpłat do automatów do gier eksploatowanych przez spółkę w całym kraju. Kwocie tej odpowiada natomiast, zbliżona, wielomilionowa wartość wygranych wypłaconych z tych automatów. Wysokie obroty są wynikiem polityki rachunkowej, wymuszonej przez administrację podatkową. Wartość wpływów do spółki skorygowana także być musi o podatek od gier, który przy [...] urządzeniach wyniósł [...] zł miesięcznie. Wskazana przez referendarza instytucja dopłaty nie może mieć zastosowania, jako że spółka prowadzi kilkadziesiąt postępowań sądowych i wspólnik nie posiada środków na pokrycie wszystkich zobowiązań. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty na ich poparcie, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Stosownie bowiem do art. 199 P.p.s.a. to strony – co do zasady – ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo uznał, iż brak było podstaw do przyjęcia, że zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. uprawniające do przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od wpisu od skargi. Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie pozyskać środków finansowych na poniesienie tych kosztów sądowych. Przede wszystkim wskazać trzeba, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar udowodnienia, że znajduje się on w takiej sytuacji, która uprawnia do skorzystania z tego prawa. To strona powinna wykazać, że znajduje się w takim położeniu, iż nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc państwa. Analiza przedstawionej przez skarżącą dokumentacji, mającej popierać złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, świadczy, o tym, że skarżąca okoliczności tych nie wykazała. Dość stwierdzić, że według bilansu sporządzonego na dzień [...] 2018 r., to jest na dzień otwarcia likwidacji skarżącej spółki, wykazuje ona posiadanie środków pieniężnych w kwocie [...]zł (środki pieniężne w kasie i na rachunkach), a więc w kwocie wielokrotnie przewyższającej wysokość wpisów od skarg złożonych we wszystkich spraw zawisłych przed tut. Sądem ([...] zł). Jak słusznie zwrócił przy tym uwagę referendarz sądowy jeszcze w bilansie sporządzonym na dzień [...] 2018 r. skarżąca wykazywała, że posiada środki pieniężne w kwocie [...]zł, co w zestawieniu z kwotą z [...] 2018 r. jednoznacznie świadczy o możliwości pozyskania przez skarżącą znacznych środków – w perspektywie kwoty należnej tytułem wpisów sądowych – w krótkim odstępie czasu. Twierdzeń tych nie zmienia sama okoliczność otwarcia likwidacji skarżącej spółki, skoro jednym z celów likwidacji jest zakończenie bieżących interesów spółki (art. 282 § 1 ustawy z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych, tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1577 ze zm.), a w kategorii tej bez wątpienia mieści się zakończenie spraw przed organami państwa i sądowe dochodzenie zasadności ciążących na spółce zobowiązań publicznoprawnych. W orzecznictwie wielokrotnie zwracano uwagę na to, że zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na ponoszenie kosztów sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Dlatego dla oceny istnienia przesłanki, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. znaczenie ma nie tylko sytuacja finansowa spółki na dzień wniesienia skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie (postanowienie NSA z 7 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FZ 70/09, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywający. W ocenie tut. Sądu skarżąca spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co przesądza o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego. Za uwzględnieniem wniosku spółki nie przemawiają przy tym okoliczności podniesione w sprzeciwie, albowiem pozostają one bez wpływu na podjętą ocenę o braku podstaw do jego uwzględnienia. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji postanowienia.