III SA/Po 756/18

Dnia 27 marca 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi X na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...]r. oddalił skargę X (dalej zwanego również skarżącym) wniesioną na dokonane przez organ I instancji w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Organ I instancji wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego prowadzone jest na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r. W dniu [...]r. organ dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego skarżącego. Na powyższą czynność skarżący wniósł skargę. Zdaniem organu I instancji zajecie wierzytelności pieniężnej zostało dokonane w dniu [...] r. prawidłowo. Tytuł wykonawczy został wystawiony prawidłowo, również zawiadomienie o zastosowaniu środka egzekucyjnego spełniało wymogi formalne. Po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia [...]r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W motywach swojego rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, że stosownie do postanowień art. 54 § 1 i § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( j.t. Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm. ), dalej : u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego. Przedmiotem takiej skargi mogą być jedynie czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora, ewentualnie przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Pismem z dnia [...] r. skarżący wskazał, że wnosi skargę na zajęcie egzekucyjne z dnia [...] r., a pismem z dnia [...] r. sprecyzował, że chodzi o skargę wskazaną w art. 54 § 1 u.p.e.a. W takim postępowaniu ocenia się prawidłowość dokonania konkretnej czynności egzekucyjnej, a nie zasadność prowadzenia danego postępowania egzekucyjnego. Organ I instancji zasadnie wskazał w uzasadnieniu swojego postanowienia, że czynność polegająca na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego została dokonana zgodnie z przepisami prawa. Zastosowany środek egzekucyjny jest wymieniony w art. 1a pkt 12 u.p.e.a., a zawiadomienie o jego zastosowaniu spełnia wymogi formalne przewiedziane w art. 67 § 1 i 2 u.p.e.a. Zawiadomienie zostało sporządzone według wzoru określonego rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 22 sierpnia 2016 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych, (Dz. U z 2016 r., poz 1339 ze zm.). Stosownie do art. 80 u.p.e.a. organ egzekucyjny przesłał zawiadomienie o zajęciu do zobowiązanego oraz do banku. Bank potwierdził odbiór zawiadomienia o zajęciu w dniu [...] r. Skarżący potwierdził odbiór odpisu zawiadomienia w dniu [...] r. Ponadto organ II instancji ustosunkował się do zarzutu skarżącego, dotyczącego zaniechania oceny złożonego dowodu, to jest kopii pisma z dnia [...] r., wskazując, że nie może on być uwzględniony, bowiem nie odnosi się do czynności, na które została złożona skarga. W odniesieniu do zarzutu nieustosunkowania się do wniosku o wstrzymanie wykonania egzekucji administracyjnej organ II instancji wskazał, że w postępowaniu dotyczącym skargi na czynność egzekucyjną nie orzeka się o wstrzymaniu, bądź niewstrzymaniu postępowania egzekucyjnego. W ramach tego postępowania ocenia się wyłącznie prawidłowość dokonania czynności egzekucyjnej od strony wykonawczej, to jest jej zgodność z przepisami prawa. Organ II instancji zaakcentował, że wniesienie skargi na czynność egzekucyjną nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny nie ma obowiązku uzasadniać, dlaczego nie wstrzymał postępowania. Jednakże w ocenie organu II instancji zasadne było odniesienie się w motywach organu I instancji do możliwości wstrzymania, skoro taki postulat zgłaszał skarżący. Wskazane uchybienie w ocenie organu II instancji nie miało wpływu na wydane rozstrzygnięcie, ponieważ nie jest elementem oceny zaskarżonej czynności. Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego domagając się uchylenia w całości postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego z dnia[...] r. oraz postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...]r. W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi. W piśmie z dnia [...] r. pełnomocnik skarżącego zarzucił organom naruszenie : - art. 6 i art. 7 kpa w zw. z art. 63 § 2 kpa w zw. z art. 37 § 1 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. - art. 8 § 1 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. - art. 14 § 1 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. - art. 35 § 3 kpc w zw. z art. 18 u.p.e.a. - art. 37 § 4, 5 i 6 kpa - art. 138 § 1 pkt. 1 kpa. Strona wniosła o: - zobowiązanie organu I instancji do wydania postanowienia w przedmiocie wniosku skarżącego o zawieszenie postępowania egzekucyjnego z dnia [...] r., ewentualnie o stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania w przypadku załatwienia sprawy przez organ przed wydaniem wyroku - stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa - przyznanie od organu I lub organu II instancji sumy pieniężnej do wysokości połowy kwoty wskazanej w art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ), dalej : p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się bezzasadna. Na wstępie należy wskazać, że w związku z pismem skarżącego z dnia [...] r. został on wezwany przez organ I instancji pismem z dnia [...] r. do sprecyzowania swojego żądania i jednoznacznego stwierdzenia, czy pismo z dnia [...] r. winno być uznane za skargę na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. ( na zajęcie rachunku bankowego z dnia [...] r. ), czy też za wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 56 u.p.e.a., bądź też za wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 u.p.e.a. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący pismem z dnia [...] r. stwierdził jednoznacznie, że pismo z dnia [...] r. jest skargą na czynności egzekucyjne wniesioną w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. Wniósł też o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 54 § 6 u.p.e.a. Wobec tak jednoznacznego stanowiska skarżącego, zdaniem Sądu, organy obu instancji zasadnie przyjęły, że jego wolą było, aby pismo z dnia [...] r. było rozpatrywane jako skarga na czynności egzekucyjne. Dokonując kontroli działania organów w przedmiotowej sprawie Sąd analizował wobec tego, czy prowadziły one swoje postępowanie prawidłowo w oparciu o przepisy regulujące kwestię wnoszenia i rozpatrywania skargi na czynności egzekucyjne. Podstawą prawną wniesienia skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego jest art. 54 u.p.e.a., zgodnie z którym zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego (§ 1). Skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w § 1, wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (§ 4). W sprawie skarg, o których mowa w § 1 i 2, postanowienie wydaje organ egzekucyjny. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie (§ 5). W przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub usuwa stwierdzone wady czynności (§ 5a). Wniesienie skargi, o której mowa w § 1, nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny lub organ nadzoru może jednak, w drodze postanowienia, wstrzymać w uzasadnionych przypadkach prowadzenie postępowania egzekucyjnego (§ 6). Treść art. 54 § 1 u.p.e.a. nie pozostawia wątpliwości, że przedmiotem skargi wnoszonej na jego podstawie mogą być jedynie czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora, ewentualnie przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Przez czynność egzekucyjną zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. W kontekście stanowiska skarżącego należy wskazać, że w postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne – stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego – ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia ( por. wyrok NSA z dnia 5 marca 2015 r., II FSK 290/13, dostępny pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarga na czynności egzekucyjne nie będzie przysługiwać w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie zarzutów, zażalenia na postanowienia, żądania wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu. Oznacza to, że składana w trybie art. 54 u.p.e.a. skarga nie może stanowić konkurencyjnego – w stosunku do wskazanych wyżej – środka zaskarżenia, a jej – opisany wyżej – ograniczony zakres sprawia, że w ramach skargi nie mogą być badane zarzuty materialnoprawne związane z nieistnieniem egzekwowanego obowiązku skutkujące umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Jeżeli z uwagi na stadium postępowania egzekucyjnego nie przysługuje dłużnikowi środek zaskarżenia w postaci zarzutów (środkiem tym można się posłużyć w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego – zarzuty wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego – art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. ) to skarga na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 omawianej ustawy, nie może stanowić takiego właśnie konkurencyjnego środka zaskarżenia. Nie ma podstaw, aby składaną w trybie art. 54 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 02 kwietnia 2015 r., II FSK 749/13, dostępny pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Wydane w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały podjęte w związku z rozpoznaniem skargi na czynności egzekucyjne. Z uwagi na powyższe rozpoznając skargę organ I jak i II instancji zobligowane były do rozpoznania podnoszonych przez skarżącego zarzutów związanych z zajęciem praw majątkowych, stanowiących wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 54 § 1 u.p.e.a. podzielić należy argumentację przedstawioną przez organ II instancji i zaakcentować, że w postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W ocenie Sądu organ I instancji prawidłowo oddalił skargę na czynności egzekucyjne związane z zajęciem wierzytelności z rachunku bankowego oraz wkładu oszczędnościowego, ponieważ działanie organu egzekucyjnego w zakresie zastosowania i zrealizowania wskazanego środka egzekucyjnego było zgodne z przepisami. Tym samym, za zgodne z prawem należało również uznać zaskarżone rozstrzygnięcie, utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji. Słusznie wskazał zatem organ II instancji w uzasadnieniu swojego postanowienia, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia [...] r. zostało dokonane prawidłowo ( na podstawie zawiadomienia o zajęciu ). Bank potwierdził odbiór zawiadomienia o zajęciu w dniu [...] r., a skarżący potwierdził odbiór odpisu zawiadomienia w dniu [...] r. Odnosząc się do zarzutów związanych z naruszeniem art. 54 § 6 u.p.e.a. poprzez nierozstrzygnięcie kwestii wstrzymania wykonania egzekucji administracyjnej zauważyć trzeba, że tryb opisany w art. 54 § 6 u.p.e.a. jest integralną częścią postępowania w sprawie skargi na czynności egzekucyjne, opiera się na przesłance uznaniowości i nie podlega odrębnej kontroli zażaleniowej. Organ zatem może wstrzymać postępowanie egzekucyjne w uzasadnionych przypadkach lub rozpoznając skargę na czynności egzekucyjne wskazać okoliczności, które stanowiły o braku podstaw do wstrzymania tego postępowania. Za uzasadnione przypadki przemawiające za wstrzymaniem egzekucji administracyjnej można uznać sytuacje, gdy organ egzekucyjny, bądź organ nadzoru uznają na podstawie informacji i dowodów przekazanych przez skarżącego oczywistą zasadność skargi, bądź uznają, że wykonanie czynności narazi skarżącego na niepowetowane szkody (co może rodzić odpowiedzialność Skarbu Państwa). Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie sposób doparzyć się zaistnienia powyższych przesłanek. Należy również zauważyć, że art. 54 § 6 u.p.e.a. nie przewiduje możności wydania postanowienia o odmowie wstrzymania prowadzenia postępowania egzekucyjnego, tym samym nie zachodzi konieczność rozstrzygania tego w formie odrębnego postanowienia przed rozpatrzeniem skargi na czynności egzekucyjne. Powyższe zapatrywanie prawne znajduje uzasadnienie również w tym, że przepis art. 54 § 6 u.p.e.a. nie przewiduje złożenia wniosku o wstrzymanie wykonania postępowania egzekucyjnego - innymi słowy, orzekając o wstrzymaniu postepowania egzekucyjnego na podstawie tego przepisu organ egzekucyjny oraz organ nadzoru działają z urzędu. W kontekście podniesionej przez skarżącego argumentacji wskazać należy, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie normuje instytucji wstrzymania postępowania egzekucyjnego na wniosek dłużnika, czego domaga się skarżący. Wniosek taki, skierowany do organu nadzoru, może jedynie stanowić podstawę podjęcia przez ten organ czynności nadzorczych z urzędu (por. wyrok NSA z 8 października 1999 r. o sygn. akt III SA 7798/98 – LEX nr 46233). W tej sytuacji, wbrew zarzutom skargi, wydając zaskarżone postanowienie jak również poprzedzające je postanowienie organu I instancji nie naruszono art. 54 u.p.e.a. Odnosząc się natomiast do zarzutów podniesionych przez pełnomocnika skarżącego w piśmie z dnia [...] r. wskazać należy, że przedmiotowa skarga z dnia [...] r. była skargą na określony akt administracyjny, czyli na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...]r. Skarżący wniósł w tej skardze o uchylenie powyższego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji z dnia [...] r. Przedmiotowe postępowanie sądowoadministracyjne dotyczyło zatem oceny legalności tych aktów administracyjnych. Pismo z dnia [...]r. zawiera natomiast wnioski typowe dla skargi na bezczynność organu czy przewlekłe prowadzenie przez ten organ postępowania. Dotyczą one wobec tego kwestii nie stanowiących przedmiotu skargi z dnia [...] r. i wychodzą poza zakres kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszym postępowaniu. Wobec powyższego, skargę jako bezzasadną należało oddalić zgodnie z art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono w sentencji wyroku.