III SA/Po 758/09

Dnia 17grudnia 2009roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Mirella Ławniczak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Barbara Dropek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2009 roku przy udziale sprawy ze skargi R. G. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 12 maja 2009 roku nr [...], II. stwierdza, ze zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/M. Ławniczak /-/B. Sokołowska /-/W. Długaszewska Pismem z dnia 04 marca 2009 roku R. G. wystąpiła do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z wnioskiem o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia w wysokości 3.976,80zł. Zgłoszone żądanie umotywowała trudną sytuacją rodzinną i finansową. Wyjaśniła, że ojciec (90 lat) nie ma prawej nogi i porusza się na wózku inwalidzkim. Matka (82 lata) od 1997 roku po udarze mózgu jest prawostronnie sparaliżowana i choruje na cukrzycę, nadciśnienie tętnicze oraz raka piersi. Wnioskodawczyni przechodzi leczenie pooperacyjne i utrzymuje się z renty chorobowej, a jej mąż pobiera rentę powypadkową. Na utrzymaniu Wnioskodawczyni pozostaje troje dzieci: dwoje w wieku szkolnym oraz studiująca córka. Do wniosku załączono szereg dowodów dotyczących: kosztów utrzymania rodziny, kosztów leczenia, kosztów pobierania nauki oraz wysokości dochodów. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, po rozpatrzeniu wniosku, decyzją z dnia 12 maja 2009 roku, na podstawie art. 36 ust.1 pkt 10 i art. 41a ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008r. nr 50, poz. 291), odmówił umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia. W oparciu o zgromadzone dowody organ uznał, że dowody przedłożone przez wnioskodawczynię nie potwierdzają, iż jej stan zdrowia wymaga systematycznego leczenia. Udokumentowane koszty związane z utrzymaniem rodziny (energia 298,60zł, woda 126,15zł, gaz 36,08zł) nie stanowią szczególnego rodzaju wydatków i wszystkie gospodarstwa domowe są obciążone tego rodzaju wydatkami. W motywach odmowy umorzenia zaległości organ stwierdził brak przesłanek do umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, gdyż dochody rodziny są stałe i zdaniem organu, pozwalają na spłatę zaległości, aktualnie realizowaną poprzez potrącenia z renty rolniczej. W odwołaniu od decyzji Wnioskodawczyni podniosła wcześniej powołane okoliczności. Ponadto wskazała, że korzystała z opieki społecznej w 2007 roku; otrzymywała wówczas miesięcznie po 100-150zł. Wnioskodawczyni przedłożyła zaświadczenie o wyznaczeniu terminu kolejnej operacji. Podkreśliła, że rodzice mają własne dochody, jednak to ona ponosi wszelkie dodatkowe koszty. Podsumowując wskazała, że średni dochód w przeliczeniu na jednego członka jej rodziny wynosi 246zł, a minimum socjalne to 504zł. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia 23 lipca 2009 roku utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wyjaśnił, że sytuacja materialna wnioskodawczyni nie odbiega znacząco od sytuacji innych osób zamieszkujących w środowisku wiejskim. Osiągane dochody są stałe, a Wnioskodawczyni jest właścicielem gospodarstwa rolnego 0,66ha. Nadpłata jest spłacana poprzez potrącenia ze świadczenia rentowego, a Wnioskodawczyni nie składała wniosków o pomoc finansową do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. R. G. skorzystała z prawa wniesienia skargi do sądu administracyjnego. W uzasadnieniu skargi powołała się na sytuację majątkową i rodzinną przedstawioną we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy i zarzuciła, że organ rozpoznający jej odwołanie w ogóle nie rozważył wniosku w kontekście jej sytuacji materialnej. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o oddalenie skargi. Wskazał, że przepisy nie obligują go do umorzenia zaległości, a skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja materialna i rodzinna nie pozwala na zwrot nienależnie pobranego świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. Zgodnie z art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008r. nr 50, poz. 291 ze zm.) Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części. Niewątpliwie powołany przepis przyznaje Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego kompetencję powiązaną z uznaniem administracyjnym. Podkreślić jednak należy, że uznanie administracyjne, choć upoważnia organ do nieuwzględnienia żądania obywatela w sytuacji spełnienia przesłanek pozytywnych, to nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy (porównaj wyrok NSA 09 marca 2006 roku, sygn. akt I OSK 1267/05, Lex nr 198275). Uznanie administracyjne to ściśle określona sfera swobody pozostawiona przez ustawę organom administracji publicznej, która w żadnym razie nie oznacza prawa organu do jakiegokolwiek dowolnego działania (porównaj wyrok NSA z dnia 20 marca 2002 roku, sygn. akt V SA2036/01, Lex nr 82004). Ważny interes zainteresowanego w umorzeniu należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń istnieje, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty składek i możliwościami egzystencjalnymi zobowiązanego istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty zaległości mógłby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych. W żadnym wypadku kryterium decydującym o umorzeniu należności nie jest fakt korzystania ze świadczeń Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, czy spełnianie przesłanek prawnych uzyskania tego rodzaju pomocy. Przepis art. 41a ust. 1 pkt 2 powołanej powyżej ustawy tego typu rozwiązania nie przewiduje, a zatem organ nie może uzależniać pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia sprawy od spełnienia przesłanek, których przepisy prawa nie przewidują. Ponadto sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (porównaj wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 roku, sygn. akt II GSK 345/06, Lex nr 321267). Zaskarżona decyzja narusza prawo materialne również w tej części, w której przyjmuje, że okolicznością uzasadniającą odmowę umorzenia zaległości jest fakt spłacania zaległości poprzez potrącenia ze świadczenia rentowego. Wskazać należy, że Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego orzekał na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wskazany przepis, inaczej niż przepis art. 41a ust. 2 cytowanej ustawy, nie warunkuje umorzenia należności w całości lub części od przypadku jej całkowitej lub częściowej nieściągalności. Zatem w tym zakresie zaskarżone rozstrzygnięcie jest pozbawione podstaw prawnych i w sposób bezpośredni narusza art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego. Niepoparte żadnymi dowodami jest twierdzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji, że "sytuacja materialna wnioskodawczyni nie odbiega znacząco od sytuacji innych osób zamieszkujących w środowisku wiejskim". Ponadto wskazana argumentacja wydaje się indyferentna prawnie z punktu widzenia treści 41a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Podstawą oceny spełnienia przesłanek do umorzenia należności Kasy nie jest "standard życia na wsi", lecz ważny interes zobowiązanego polegający na tym, że pomiędzy obowiązkiem zapłaty składek i możliwościami egzystencjalnymi zobowiązanego istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty zaległości mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych. Ustalenie organu sprowadzające się do twierdzenia o "braku przesłanek do umorzenia nienależnie pobranego świadczenia" jest dowolne, gdyż organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotne dla sprawy materiały dowodowe oraz dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego (porównaj wyrok NSA z dnia 09 października 2001, sygn. akt V SA 3316/00, Lex nr 3316/00). Trudno uznać za spójne i merytorycznie uzasadnione twierdzenia organu, iż ponoszone wydatki są związane z prowadzeniem codziennej egzystencji i wszystkie gospodarstwa domowe są obciążone tego rodzaju wydatkami. Organ uwzględnił w uzasadnieniu decyzji jedynie wydatki udokumentowane, w ogóle natomiast nie odniósł się do wydatków nieudokumentowanych, a które podnosiła Skarżąca już we wniosku o umorzenie, następnie w odwołaniu. Nie sprecyzowano też w uzasadnieniu - co oznacza sformułowanie, iż "wzięto pod uwagę Pani dwukrotne pobyty szpitalne"; z decyzji organu w żaden sposób nie wynika, jaki wpływ na ocenę ważnego interesu strony i możliwości płatniczych ma takie stanowisko organu, zwłaszcza, iż w decyzji organu II instancji przyjęto, iż Skarżąca wymaga stałego leczenia, a więc także ponoszenia kosztów z tego tytułu. Z powyższych względów słuszny jest zarzut skargi wskazujący, że organ rozpoznający sprawę uchylił się od oceny wniosku Skarżącej w kontekście jej sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i materialnej (art. 7 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego). Obligatoryjnym elementem decyzji administracyjnej jest jej uzasadnienie (art. 107 §1 Kodeksu postępowania administracyjnego). Uzasadnienie decyzji uznaniowej wymaga wskazania przesłanek korzystania z uznania i fakt ten jest poddany kontroli sądów administracyjnych, podobnie jak spójność argumentacji przytoczonej w rozstrzygnięciu indywidualnym opartym na uznaniu administracyjnym (porównaj wyrok NSA z dnia 25 lutego 2002 roku, sygn. akt V SA1766/01, Lex nr 81777). Ukształtowane w orzecznictwie sądów administracyjnych standardy korzystania z uznania administracyjnego wskazują, że obowiązkiem organu załatwiającego sprawę w oparciu o uznanie administracyjne jest załatwienie sprawy zgodnie z żądaniem obywatela, o ile interes społeczny nie stoi temu na przeszkodzie, ani nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Z zasady tej wynika domniemanie pozytywnego załatwienia sprawy, od którego można odstąpić dopiero wówczas, gdy w uzasadnieniu decyzji wykaże się, że takie załatwienie sprawy kolidowałoby z interesem społecznym lub przekraczałoby możliwości organu (wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2006 roku, sygn. akt I OSK 777/05, Lex nr 194414). Organ ma obowiązek załatwić sprawę w sposób pozytywny dla strony, jeżeli spełniła ona przesłanki warunkujące uwzględnienie jej żądania, a interes społeczny nie stoi temu na przeszkodzie i leży to w możliwości organu administracji (porównaj wyrok NSA z dnia 20 marca 2002 roku, sygn. akt V SA2036/01, Lex nr 82004). Zaskarżona decyzja w ogóle nie zwiera argumentacji w powyżej zakreślonym obszarze. W ocenie Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie narusza przepisy prawa materialnego (art. 41 a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników) oraz przepisy postępowania (art. 6, art. 7, art. 80 oraz art. 107 §3 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego) w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając sprawę ponownie Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w pierwszej kolejności dokona oceny sytuacji rodzinnej i majątkowej Wnioskodawczyni przez pryzmat przesłanek warunkujących przyznanie ulgi w postaci umorzenia należności Kasy z tytułu nienależnie pobranego świadczenia. W tym zakresie będzie miał on na uwadze, że za ważny interes wnioskodawcy należy uznać takie okoliczności jak stan zdrowia wnioskodawcy i jego rodziny oraz wpływ spłacania zadłużenia na możliwość zaspokajania podstawowych potrzeb zainteresowanego i jego rodziny (wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 lutego 2008 roku, sygn. akt V SA/Wa 2395/07, Lex nr 510048). Następnie, po jednoznacznym stwierdzeniu czy Skarżąca spełnia warunki określone w art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008r. nr 50, poz. 291 ze zm.), mając na uwadze słuszny interes strony, określi czy przyznaniu ulgi w spłacie nienależnie pobranego świadczenia sprzeciwia się interes społeczny. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania decyzji orzeczono na podstawie art.152 cyt. ustawy. /-/ M. Ławniczak /-/ B. Sokołowska /-/ W. Długaszewska